Vì sao béo phì làm tăng nguy cơ sỏi mật?

Mỡ thừa tích tụ nhiều khiến gan tăng bài tiết cholesterol vào dịch mật, giảm khả năng co bóp túi mật, lâu dần kết tinh và phát triển thành sỏi.

Túi mật có chức năng dự trữ, cô đặc dịch mật do gan sản xuất và co bóp để đưa dịch mật xuống ruột non, hỗ trợ tiêu hóa chất béo. Khi cơ thể thừa cân, béo phì, gan có thể tăng bài tiết cholesterol vào dịch mật. Lượng cholesterol vượt quá khả năng hòa tan, tạo điều kiện cho cholesterol kết tinh, tích tụ và phát triển thành sỏi.

ThS.BS Đinh Thị Hương, khoa Tiêu hóa - Gan mật - Tụy, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội, cho biết tình trạng rối loạn chuyển hóa thường gặp ở người béo phì cũng ảnh hưởng đến hoạt động co bóp của túi mật. Khi túi mật co bóp kém, dịch mật không được tống xuất hết sau bữa ăn thường ứ đọng và tạo điều kiện cho cholesterol kết tinh thành sỏi.

Người béo phì và có vòng bụng lớn do tích tụ nhiều mỡ nội tạng, thường đi kèm kháng insulin và rối loạn chuyển hóa cao hơn. Những dạng rối loạn này có thể làm thay đổi thành phần dịch mật, khiến cholesterol dễ kết tinh. Tuy nhiên, theo bác sĩ Hương, nguy cơ hình thành sỏi mật ở người thừa cân phụ thuộc vào nhiều yếu tố gồm tuổi, giới tính, tiền sử gia đình, chế độ ăn uống và một số bệnh lý chuyển hóa đi kèm.

Để ngăn ngừa sỏi mật, người thừa cân, béo phì nên kiểm soát cân nặng, hướng đến chỉ số khối cơ thể (BMI) trong ngưỡng bình thường, tức BMI 18,5-24,9 kg/m² theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế thế giới.

Người cần giảm cân nên thực hiện từ từ và khoa học, không nên nhịn ăn, bỏ bữa kéo dài hoặc áp dụng chế độ ăn kiêng quá khắt khe. Nên điều chỉnh khẩu phần ăn hợp lý, duy trì các bữa ăn đều đặn. Tăng cường rau xanh, trái cây, gạo lứt và ngũ cốc nguyên hạt; ưu tiên protein từ cá, thịt nạc, trứng, đậu phụ. Đồng thời, hạn chế nước ngọt, trà sữa, bánh kẹo, thức ăn nhanh và các món chiên rán nhiều dầu mỡ.

Người giảm cân nên ưu tiên các nguồn chất béo không bão hòa như cá béo, các loại hạt và dầu thực vật với lượng phù hợp, không loại bỏ hoàn toàn chất béo. Duy trì vận động thể lực đều đặn, ít nhất 150 phút mỗi tuần với các hoạt động cường độ vừa phải như đi bộ nhanh, đạp xe hoặc bơi lội.

Sỏi mật có thể tồn tại trong thời gian dài mà không gây triệu chứng và thường được phát hiện tình cờ khi người bệnh siêu âm bụng định kỳ hoặc kiểm tra sức khỏe vì một lý do khác. Khi sỏi gây tắc nghẽn đường mật, người bệnh có thể đau vùng hạ sườn phải hoặc vùng thượng vị (trên rốn), đôi khi đau lan ra lưng hoặc vai phải, kèm buồn nôn, nôn, sốt, rét run hay vàng da. Người bệnh cần đến cơ sở y tế để được kiểm tra, chẩn đoán và điều trị phù hợp, tránh biến chứng nguy hiểm.

Bác sĩ có thể chỉ định siêu âm, xét nghiệm máu hoặc chụp cắt lớp vi tính hoặc chụp cộng hưởng từ tùy trường hợp cụ thể. Nếu sỏi túi mật chưa gây triệu chứng, người bệnh thường được theo dõi. Trường hợp sỏi gây đau tái diễn hoặc viêm túi mật, bác sĩ có thể chỉ định phẫu thuật nội soi cắt túi mật. Khi sỏi nằm trong ống mật chủ, kỹ thuật nội soi mật tụy ngược dòng (ERCP) có thể được sử dụng để lấy sỏi, kết hợp tán sỏi, đặt stent dẫn lưu...

Ly Nguyễn