Vì sao bạn hay ngáp khi đọc sách?
Ngáp khi đọc sách có thể liên quan đến mỏi mắt do nhìn liên tục vào trang sách, não bộ tăng cường điều hòa giúp tăng mức độ tỉnh táo.
Phản xạ ngáp có cơ chế thần kinh riêng, thường xuất hiện trong những thời điểm buồn ngủ, buồn chán hoặc chuyển đổi mức độ tỉnh táo. Bác sĩ Hoàng Quyết Tiến, Trung tâm Thông tin Y khoa, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, cho biết ngáp khi đọc sách là phản ứng sinh lý rất phổ biến, cho thấy não bộ đang chuyển dịch trạng thái năng lượng, điều hòa nhiệt độ hoặc phản ứng với môi trường xung quanh.
Não bộ đánh thức khả năng tỉnh táo
Đọc sách đòi hỏi não nhận diện chữ viết, giải mã ngôn ngữ, liên kết ý nghĩa, ghi nhớ, duy trì sự chú ý. Khi đọc sách, tài liệu nhiều chữ, mật độ thông tin dày hoặc nội dung có tính phân tích cao khiến não bộ tiêu tốn năng lượng làm tăng nhẹ nhiệt độ cơ thể, trong đó có não. Hoạt động ngáp giúp vận động cơ hàm, cơ mặt hỗ trợ tăng lưu lượng máu và điều hòa nhiệt độ não để duy trì mức độ tỉnh táo cần thiết.
Các vùng não liên quan đến hoạt động thần kinh và phản xạ ngáp. Ảnh: Dược phẩm Eco
Mạng lưới thần kinh điều khiển ngáp
Ngáp là phản xạ sinh lý không chủ ý, gồm một chuỗi động tác như há miệng, hít sâu, co giãn các cơ vùng mặt, hàm và cơ hô hấp. Phản xạ này được điều phối bởi các vùng thần kinh ở dưới đồi và thân não, đồng thời chịu ảnh hưởng của trạng thái thức - ngủ cũng như mức độ cảnh giác của cơ thể.
Một số chất dẫn truyền thần kinh tham gia điều hòa phản xạ ngáp như dopamine kích thích xuất hiện cơn ngáp, oxytocin có thể thúc đẩy phản xạ này thông qua tác động lên vùng dưới đồi. Đọc sách thường diễn ra trong không gian yên tĩnh, ít chuyển động đột ngột. Khi hệ thần kinh ít bị kích thích bởi âm thanh, hình ảnh xung quanh, cơ thể dễ chuyển dần từ trạng thái hoạt động cao sang trạng thái thư giãn, dẫn đến phản xạ ngáp xuất hiện.
Mỏi mắt và mỏi cơ tư thế
Tập trung nhìn gần liên tục vào trang sách hoặc chữ nhỏ buộc mắt điều tiết liên tục, dẫn đến mỏi mắt, chớp nhiều hơn gây khô mắt. Tư thế ngồi đọc lâu có thể làm nhịp thở nông và chậm lại, tạo điều kiện cho những cái ngáp sâu giúp cơ thể "lấy" oxy bên ngoài.
Bác sĩ Tiến khuyến nghị, khi ngáp nhiều hoặc đọc đi đọc lại nhưng vẫn khó hiểu nội dung, người đọc nên tạm nghỉ, vận động nhẹ, thay đổi tư thế, thư giãn mắt. Chia nội dung thành từng phần, đặt mục tiêu đọc theo giai đoạn, ngủ đủ giấc giúp duy trì sự tỉnh táo, khả năng tập trung. Vận động hợp lý, có thể bổ sung các tinh chất thiên nhiên như blueberry (việt quất) giàu anthocyanin và ginkgo biloba (bạch quả) chứa flavonoid, terpenoid để phần nào giúp tăng cường tuần hoàn máu lên não, hỗ trợ tăng kết nối thần kinh, ngủ ngon hơn.
Ngáp khi đọc sách không đồng nghĩa não thiếu oxy hay suy giảm khả năng tiếp nhận thông tin. Tuy nhiên, nếu thường xuyên ngáp và buồn ngủ ban ngày dù đã ngủ đủ, người bệnh nên đi khám để được kiểm tra nguyên nhân, điều trị kịp thời.
Đình Diệu
| Độc giả đặt câu hỏi về bệnh thần kinh tại đây để bác sĩ giải đáp |