Rách gân vai - chấn thương âm thầm khi chơi thể thao

TP HCMNgười chơi cầu lông, golf, pickleball hay gym dễ bị chấn thương, rách gân chóp xoay vai nhưng khó nhận biết và không đi khám sớm.

ThS.BS.CKI Hồ Văn Duy Ân, Trung tâm Chấn thương Chỉnh hình, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, cho biết gân chóp xoay vai là tổ hợp 4 gân cơ gồm gân cơ dưới vai, trên gai, dưới gai và cơ tròn bé. Nhóm gân cơ này bao quanh chỏm xương cánh tay, nối xương bả vai với đầu trên xương cánh tay, giữ vững khớp vai, thực hiện các động tác nâng và xoay cánh tay.

Khi chơi thể thao, đặc biệt là các môn vận động tay vai nhiều, gân chóp xoay phải hoạt động liên tục để kiểm soát chuyển động của vai và thường bị kéo căng đột ngột khi người bệnh thực hiện các động tác như giao bóng, đập cầu, sải tay (khi bơi)... Điều này có thể dẫn đến những tổn thương cấp tính làm đứt, rách gân chóp xoay, biểu hiện bằng những cơn đau vai sau buổi tập nhưng dễ bị bỏ qua.

Như chị Hằng, 35 tuổi, chơi pickleball khoảng 2-3 buổi mỗi tuần và không có tiền sử chấn thương vai. Trong một trận đấu, khi lùi người đón bóng và vung vợt mạnh qua đầu, chị bất ngờ đau nhói vùng vai phải. Cơn đau nhanh chóng lan xuống cánh tay, khó đưa tay lên cao. Ban đầu, chị nghĩ chỉ là căng cơ nên nghỉ ngơi và chườm lạnh nhưng tình trạng không cải thiện. Kết quả chụp MRI cho thấy rách cấp tính một phần bề dày gân cơ trên gai.

Tuy nhiên có những trường hợp không rách gân chóp xoay đột ngột như chị Hằng mà tổn thương tích lũy dần qua nhiều lần chơi thể thao. Như anh Dũng, 43 tuổi, hay đau vùng vai sau những buổi chơi tennis. Cơn đau thường giảm sau khi nghỉ ngơi nên anh cho rằng chỉ bị căng cơ do vận động quá sức, không đi khám. Theo thời gian, đau tái diễn thường xuyên hơn, anh khó đưa tay lên cao hoặc nằm nghiêng bên vai đau nên đi khám và được chẩn đoán rách hoàn toàn gân cơ trên gai, kèm dấu hiệu teo cơ.

Bác sĩ giải thích các động tác vượt quá giới hạn vận động tự nhiên lặp lại liên tục khiến gân phải chịu lực kéo, nén hoặc ma sát trong thời gian dài, tạo ra những tổn thương nhỏ trong cấu trúc gân. Khi các cơ và gân còn đủ khỏe có thể bù trừ chức năng cho những tổn thương nhỏ nên không gây đau rõ rệt, chưa ảnh hưởng nhiều đến khả năng vận động. Tuy nhiên theo thời gian, quá trình sửa chữa không theo kịp, cấu trúc gân dần suy yếu, đau và hạn chế vận động.

Bác sĩ Ân cho biết, rách gân chóp xoay có thể biểu hiện khác nhau tùy vị trí và mức độ tổn thương. Phương pháp điều trị phụ thuộc vào mức độ tổn thương, tuổi, nhu cầu vận động và tình trạng sức khỏe của từng người. Với tổn thương nhẹ hoặc rách một phần, bác sĩ có thể chỉ định dùng thuốc để kiểm soát đau, phục hồi chức năng nhằm cải thiện tầm vận động, tăng sức mạnh cơ quanh vai. Người bị rách gân lớn, rách hoàn toàn sau chấn thương hoặc yếu tay rõ rệt có thể cần được phẫu thuật.

Trường hợp chị Hằng vết rách nhỏ, không quá 50% bề dày gân và được phát hiện sớm nên được điều trị bảo tồn với thuốc, tập phục hồi chức năng để duy trì sức mạnh gân cơ. Tiên lượng sau khoảng 4 tháng, chị có thể trở lại với thể thao.

Anh Dũng được điều trị bằng phẫu thuật nội soi, loại bỏ các thành phần tổn thương và khâu lại phần gân bị rách bằng kỹ thuật khâu hai hàng, giảm nguy cơ tái rách. Kỹ thuật mổ ít xâm lấn, bảo tồn tối đa các mô lành, tối ưu khả năng phục hồi vận động tự nhiên của khớp vai sau mổ. Tiên lượng sau 9-12 tháng, anh mới có thể chơi quần vợt trở lại.

Ngay cả khi đã mổ, người bệnh vẫn cần phục hồi chức năng theo từng giai đoạn để phục hồi đủ về tầm vận động, sức mạnh, khả năng kiểm soát vai và chịu lực trước khi trở lại với thể thao, tránh nguy cơ tái phát tổn thương.

Để hạn chế nguy cơ tổn thương, bác sĩ khuyên người chơi thể thao khởi động kỹ trước khi bắt đầu, chơi đúng kỹ thuật, tăng khối lượng tập từ từ, duy trì sức mạnh cơ vai và cơ bả vai, đồng thời dành thời gian nghỉ ngơi giữa các buổi tập. Khi đau vai, nên tạm dừng hoặc tránh làm những động tác khiến đau tăng như cố nâng tạ nặng, giao bóng mạnh hay đập cầu liên tục...

Không phải trường hợp đau vai nào sau khi chơi thể thao cũng là rách gân chóp xoay nhưng đau là một trong những dấu hiệu cảnh báo bất thường rõ rệt nhất. Nếu đau kéo dài, tái diễn sau mỗi buổi tập, hạn chế vận động hoặc xuất hiện yếu tay rõ rệt, người bệnh nên đi khám chuyên khoa cơ xương khớp hoặc chấn thương chỉnh hình để được chẩn đoán chính xác và kịp thời điều trị.

Phi Hồng

* Tên người bệnh đã được thay đổi