Những yếu tố làm tăng nguy cơ viêm phổi

Ô nhiễm không khí, khói thuốc và các bệnh mạn tính có thể làm suy yếu hệ thống bảo vệ đường hô hấp, tăng nguy cơ viêm phổi.

Theo bác sĩ chuyên khoa II Mã Thanh Phong, Trưởng đơn vị Hô hấp, khoa Nội Tổng hợp, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, viêm phổi có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi, nhưng nguy cơ mắc bệnh tăng lên ở người cao tuổi, trẻ nhỏ, người có bệnh nền hoặc hệ miễn dịch suy yếu. Một số yếu tố liên quan đến môi trường, thói quen sinh hoạt có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh.

Ô nhiễm không khí làm suy yếu hàng rào bảo vệ phổi

Không khí ô nhiễm chứa nhiều chất có thể gây hại cho hệ hô hấp, trong đó có bụi mịn PM2.5, PM10, khí nitơ dioxide (NO2) và các chất ô nhiễm khác. Khi hít phải trong thời gian dài, các hạt bụi và khí độc có thể gây viêm, kích ứng đường thở, ảnh hưởng đến chức năng của hệ thống lông chuyển, lớp nhầy bảo vệ niêm mạc hô hấp.

Bình thường, chất nhầy giữ lại bụi bẩn, vi khuẩn và tác nhân gây bệnh. Các lông chuyển liên tục vận động để đưa chúng ra khỏi đường thở. Khi cơ chế này bị ảnh hưởng, khả năng làm sạch đường hô hấp suy giảm, tạo điều kiện cho vi sinh vật xâm nhập, gây nhiễm trùng.

Người sống tại khu vực có mật độ giao thông cao, thường xuyên tiếp xúc khói bụi công nghiệp hoặc làm việc trong môi trường ô nhiễm cần chú ý bảo vệ đường hô hấp. Khi chất lượng không khí kém, nên hạn chế hoạt động ngoài trời kéo dài, đeo khẩu trang phù hợp khi cần thiết, giữ không gian sống thông thoáng.

Khói thuốc làm tăng nguy cơ nhiễm trùng đường hô hấp

Khói thuốc lá chứa nhiều hóa chất độc hại, có thể gây tổn thương niêm mạc đường thở, làm suy giảm hoạt động của lông chuyển và ảnh hưởng đến khả năng loại bỏ dịch tiết. Người hút thuốc thường có phản ứng viêm mạn tính tại đường hô hấp, tăng tiết đờm, giảm khả năng bảo vệ phổi trước các tác nhân gây nhiễm trùng.

Hút thuốc lá làm tăng nguy cơ mắc các bệnh nhiễm trùng hô hấp cấp tính, trong đó có viêm phổi. Người thường xuyên hít phải khói thuốc thụ động cũng có thể bị ảnh hưởng. Ngừng hút thuốc giúp cải thiện sức khỏe đường hô hấp, giảm triệu chứng ho, khạc đờm và nguy cơ nhiễm trùng. Gia đình cũng nên xây dựng môi trường không khói thuốc để bảo vệ trẻ nhỏ, người cao tuổi và người có bệnh nền.

Bệnh nền khiến cơ thể khó chống đỡ viêm phổi

Một số bệnh mạn tính có thể làm tăng nguy cơ mắc viêm phổi hoặc khiến bệnh diễn biến nghiêm trọng. Trong đó, người mắc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), hen phế quản, bệnh tim mạn tính, đái tháo đường, bệnh gan mạn tính hoặc suy giảm miễn dịch cần được quan tâm.

Ở người mắc COPD, đường thở thường bị viêm, hẹp và tăng tiết đờm, khiến khả năng làm sạch phổi suy giảm. Khi vi khuẩn hoặc virus xâm nhập, người bệnh dễ xuất hiện nhiễm trùng hô hấp và có thể gặp đợt cấp, làm tình trạng khó thở tăng lên.

Người bệnh đái tháo đường có thể bị suy giảm một số chức năng miễn dịch, khiến cơ thể khó kiểm soát nhiễm trùng. Trong khi đó, người mắc bệnh tim mạn tính có dự trữ chức năng tim phổi hạn chế, dễ gặp biến chứng khi viêm phổi làm giảm lượng oxy trong máu, tăng gánh nặng hoạt động cho tim.

Người suy giảm miễn dịch do bệnh hoặc sử dụng thuốc ức chế miễn dịch có nguy cơ cao mắc các bệnh nhiễm trùng, trong đó có viêm phổi. Bác sĩ Phong cho hay bệnh tim, bệnh phổi mạn tính, bệnh gan, đái tháo đường và tình trạng suy giảm miễn dịch đều là những yếu tố làm tăng nguy cơ viêm phổi.

Để giảm nguy cơ viêm phổi, bác sĩ khuyến cáo người dân nên tránh hút thuốc và khói thuốc thụ động, hạn chế tiếp xúc với bụi mịn, khí độc; sử dụng phương tiện bảo vệ phù hợp khi làm việc trong môi trường ô nhiễm. Người mắc bệnh mạn tính cần tuân thủ điều trị, kiểm soát tốt bệnh nền và không tự ý ngừng thuốc.

Tiêm vaccine cúm và phế cầu theo khuyến cáo cũng là biện pháp quan trọng giúp giảm nguy cơ mắc một số bệnh nhiễm trùng có thể dẫn đến viêm phổi hoặc gây biến chứng nặng. Duy trì chế độ dinh dưỡng đầy đủ, vận động phù hợp, giữ vệ sinh tay và hạn chế tiếp xúc gần với người đang mắc bệnh hô hấp.

Viêm phổi có thể biểu hiện bằng sốt, ho, khạc đờm, đau ngực, khó thở và mệt mỏi. Tuy nhiên, người cao tuổi hoặc người suy giảm miễn dịch đôi khi không sốt rõ rệt, chỉ xuất hiện tình trạng ăn uống kém, lú lẫn, yếu sức hoặc thay đổi ý thức. Khi có biểu hiện nghi ngờ, đặc biệt là khó thở, đau ngực hoặc tình trạng toàn thân xấu đi nhanh, người bệnh cần khám sớm.

Nhật Thành