Hút thuốc lá làm tăng nguy cơ sa sút trí tuệ thế nào

Khói thuốc chứa nhiều chất độc hại có thể đẩy nhanh quá trình stress oxy hóa, tổn thương mạch máu nuôi não, tăng nguy cơ sa sút trí tuệ.

Bác sĩ Hoàng Quyết Tiến, Trung tâm Thông tin Y khoa, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, cho biết khói thuốc chứa hàng nghìn hóa chất độc hại và kim loại nặng, khi xâm nhập vào cơ thể, chúng tác động đến hệ thần kinh, gây xơ vữa động mạch và hình thành cục máu đông. Theo thời gian, những thay đổi này khiến mạch máu kém đàn hồi, lòng mạch thu hẹp, cản trở quá trình đưa máu và oxy đến não, làm gia tăng nguy cơ suy giảm nhận thức, trong đó có Alzheimer.

Các gốc tự do trong khói thuốc làm tăng tình trạng stress oxy hóa, kích hoạt phản ứng viêm khiến các tế bào thần kinh tổn thương, đẩy nhanh quá trình lão hóa não. Nicotine và các độc tố làm suy giảm chức năng nội mạc mạch máu, thiếu oxy và dưỡng chất khiến các mô não teo dần, làm giảm thể tích chất xám - yếu tố dẫn đến sa sút trí tuệ. Những tổn thương này có thể tích lũy trong nhiều năm trước khi biểu hiện thành các vấn đề về trí nhớ, tư duy và khả năng sinh hoạt.

Theo bác sĩ Tiến, những tổn thương mạch máu nhỏ lặp đi lặp lại vẫn có thể làm suy giảm chức năng của các vùng não, ảnh hưởng đến trí nhớ, khả năng tập trung và tư duy. Đây là cơ chế quan trọng dẫn đến sa sút trí tuệ do mạch máu.

Nghiên cứu của các nhà khoa học tại Đại học Curtin (Australia), công bố trên tạp chí eClinicalMedicine năm 2026, phân tích 61 nghiên cứu với khoảng 2,8 triệu người, ghi nhận người đang hút thuốc có nguy cơ sa sút trí tuệ cao hơn 31% so với người chưa từng hút.

Theo bác sĩ Tiến, ngừng hút không đồng nghĩa có thể loại bỏ hoàn toàn nguy cơ mắc bệnh. Tuy nhiên, cai hút thuốc giúp cơ thể không còn thường xuyên tiếp xúc với các hóa chất độc hại trong khói thuốc, tạo điều kiện phục hồi. Sau khi ngừng hút, nồng độ carbon monoxide trong máu giảm, khả năng vận chuyển oxy được cải thiện. Trong khoảng 2-12 tuần, tuần hoàn máu có thể cải thiện, góp phần giảm nguy cơ mắc bệnh tim mạch và đột quỵ, suy giảm nhận thức.

Bác sĩ Tiến khuyên người hút thuốc nên cai từ từ, có thể đến cơ sở y tế để được tư vấn, đánh giá mức độ lệ thuộc, lựa chọn biện pháp hỗ trợ phù hợp như miếng dán, kẹo ngậm nicotine hoặc thuốc cai thuốc theo chỉ định.

Chế độ ăn cân đối, ưu tiên rau xanh, trái cây, cá, các loại hạt và ngũ cốc nguyên hạt; hạn chế muối, đường, chất béo bão hòa và rượu bia. Bổ sung tinh chất thiên nhiên blueberry (việt quất) và ginkgo biloba (bạch quả) có thể hỗ trợ trung hòa gốc tự do, cải thiện trí nhớ, góp phần ngăn ngừa các loại bệnh do tác hại của gốc tự do như Alzheimer, Parkinson, sa sút trí tuệ và các bệnh lý mạch máu.

Duy trì vận động ít nhất 150 phút mỗi tuần, ngủ đủ giấc, tham gia hoạt động trí tuệ và giao tiếp xã hội có thể hỗ trợ sức khỏe não bộ. Thường xuyên kiểm tra sức khỏe tổng quát, sức khỏe não bộ để phát hiện sớm các yếu tố nguy cơ, dấu hiệu suy giảm trí nhớ, từ đó can thiệp kịp thời góp phần bảo vệ sức khỏe não bộ lâu dài.

Đình Diệu