Tại sao tác động mạnh ở cổ có thể gây đột quỵ?

Nắn vặn cổ đột ngột có thể tác động đến động mạch cảnh, hình thành cục máu đông di chuyển lên não gây tắc nghẽn dẫn đến đột quỵ.

Động mạch cảnh là bộ đôi động mạch lớn nhất nằm ở hai bên cổ trái và phải, cung cấp 70-80% lưu lượng máu từ tim lên nuôi dưỡng não bộ. Bóc tách động mạch cảnh là tình trạng lớp nội mạc (lớp trong cùng) của thành động mạch cảnh bị rách, khiến máu len lỏi vào giữa các lớp của thành mạch.

Quá trình này làm dày thành, gây hẹp lòng động mạch, cản trở máu lên não và dễ hình thành cục máu đông. Khi cục máu đông bong ra, trôi theo dòng máu lên não, gặp các mạch máu nhỏ hơn tại đây có thể gây tắc nghẽn hoàn toàn dẫn đến đột quỵ nhồi máu não cấp.

Thạc sĩ, bác sĩ Lê Thế Phi, Khoa Thần kinh - Đột quỵ, Phòng khám Đa khoa Tâm Anh Cầu Giấy, cho biết một số tác động cơ học vào cổ có thể dẫn đến đột quỵ do bóc tách động mạch cảnh gồm:

Va đập, chấn thương vùng cổ

Tai nạn giao thông, ngã, va chạm khi chơi thể thao, các hoạt động có nguy cơ va đập mạnh vào đầu, cổ có thể khiến động mạch cảnh bị kéo căng, xoắn hoặc chịu lực tác động trực tiếp.

Một số động tác thể thao đột ngột như xoay người, ngửa cổ, va chạm khi nhảy múa, nhảy hiphop hoặc chơi các môn đối kháng cũng có thể tạo lực lên vùng cổ. Nguy cơ phụ thuộc cường độ, hướng tác động và đặc điểm thành mạch của từng người.

Nắn vặn, bẻ cổ đột ngột

Một số người có thói quen tự xoay, bẻ cổ mạnh để nghe tiếng khớp kêu, tạo cảm giác dễ chịu. Tuy nhiên, vùng cổ có nhiều mạch máu lớn và quan trọng cung cấp máu cho não. Bác sĩ Phi cho hay các thao tác trị liệu cổ có động tác xoay, ngửa hay vặn nhanh với biên độ lớn, không đúng kỹ thuật, có thể làm rách lớp trong của thành mạch (bóc tách động mạch) thúc đẩy hình thành cục máu đông, tắc nghẽn lưu lượng máu lên não, dẫn đến đột quỵ.

Giữ cổ ở tư thế bất thường trong thời gian dài

Một số tư thế khiến cổ bị xoay, gập hoặc ngửa quá mức, chẳng hạn ngủ gục trên bàn, ngủ trên xe khách hoặc máy bay với đầu nghiêng sang một bên, thợ sơn phải ngửa cổ lâu để làm việc trên trần nhà, khuân vác nặng bằng một vai cũng có thể làm tăng nguy cơ tổn thương động mạch cảnh ở cổ.

Trò chơi cảm giác mạnh

Tàu lượn siêu tốc, tháp rơi tự do hoặc các trò chơi có gia tốc, giảm tốc và đổi hướng đột ngột có thể khiến đầu và cổ chịu lực quán tính lớn. Khi đầu bị hất mạnh về phía trước, phía sau hoặc xoay nhanh trong khi thân người không đổi hướng làm cho các mạch máu vùng cổ có thể bị kéo căng, tăng nguy cơ bóc tách.

Theo bác sĩ Phi, ngoài tác động cơ học, một số người có yếu tố thuận lợi như bệnh lý mô liên kết di truyền, đặc điểm cấu trúc thành mạch bất thường... có nguy cơ đột quỵ do bóc tách động mạch cảnh cao hơn.

Đột quỵ bóc tách mạch cảnh có thể xảy ra ở người trẻ hoặc trung niên dưới 50 tuổi, hoàn toàn khỏe mạnh hoặc không có yếu tố nguy cơ đột quỵ từ trước. Triệu chứng gồm đột ngột méo miệng, yếu hoặc liệt một bên tay chân, nói khó, nhìn mờ, mất thị lực một bên mắt, chóng mặt, mất thăng bằng hoặc rối loạn ý thức, có thể xảy ra sau vài giờ đến vài ngày kể từ tai nạn khiến vùng cổ bị tổn thương.

Người thân nên đưa người bệnh đến cơ sở y tế có khả năng xử trí đột quỵ. Bác sĩ dựa trên lâm sàng và tiền sử chấn thương, có thể chỉ định siêu âm Doppler mạch cảnh, chụp cộng hưởng từ (MRI), cắt lớp vi tính mạch máu não, cổ (CT) để chẩn đoán. Tùy mức độ tổn thương, người bệnh có thể được điều trị bằng thuốc chống kết tập tiểu cầu, thuốc tiêu sợi huyết, lấy huyết khối cơ hoặc đặt stent động mạch cảnh khi cần thiết.

Bác sĩ Phi khuyến cáo mỗi người không nên tự bẻ, vặn cổ mạnh hoặc thực hiện các động tác kéo giãn cổ đột ngột, giữ an toàn khi chơi thể thao và trò chơi cảm giác mạnh. Người từng bị bóc tách động mạch cổ cần tái khám định kỳ, bác sĩ đánh giá trước khi có thể trở lại chơi thể thao, hoạt động cường độ cao hoặc trị liệu tác động lên vùng cổ.

Thanh Long