Theo ThS.BS Vũ Thị Hoàng Yến, khoa Thần kinh Đột quỵ, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội, di chứng sau đột quỵ là tình trạng đa dạng khuyết tật bởi người bệnh có thể đồng thời gặp nhiều vấn đề cùng lúc. Di chứng sau đột quỵ có thể nhẹ, cải thiện được hoặc tổn thương nặng nề không thể phục hồi. Dưới đây là một số vấn đề thường gặp ở bệnh nhân sau đột quỵ.

Yếu liệt nửa người là di chứng vận động thường gặp nhất sau đột quỵ, xảy ra do tổn thương đường dẫn truyền vận động trung ương (bó tháp). Biểu hiện là giảm hoặc mất sức cơ ở một bên cơ thể đối diện với bên não bị tổn thương, có thể ảnh hưởng đến mặt, tay, chân hoặc toàn bộ nửa người.

Tình trạng này làm giảm khả năng thực hiện các hoạt động sinh hoạt hằng ngày như đi lại, cầm nắm, tự chăm sóc bản thân. Trong trường hợp tổn thương tiểu não, người bệnh có thể rối loạn thăng bằng dẫn đến ngã hoặc phụ thuộc chức năng kéo dài.

Mức độ hồi phục phụ thuộc vào vị trí, kích thước ổ tổn thương, thời gian tái tưới máu và can thiệp phục hồi chức năng sớm. Phục hồi chức năng vận động toàn diện, bao gồm vật lý trị liệu, hoạt động trị liệu và kiểm soát các yếu tố nguy cơ tim mạch giúp cải thiện khả năng vận động và chất lượng sống của người bệnh.

Rối loạn ngôn ngữ chiếm khoảng 25% trường hợp, chủ yếu liên quan đến tổn thương các trung tâm ngôn ngữ ở bán cầu ưu thế (thường là bán cầu trái). Biểu hiện gồm giảm hoặc mất khả năng diễn đạt (khó nói, nói ngập ngừng, câu không hoàn chỉnh), giảm khả năng tiếp nhận ngôn ngữ (khó hiểu lời nói, chữ viết của người khác). Tùy vị trí và mức độ tổn thương não, người bệnh có thể mất ngôn ngữ vận động, ngôn ngữ cảm giác hoặc thể nặng nhất là mất ngôn ngữ toàn thể. Di chứng này ảnh hưởng nghiêm trọng đến giao tiếp, chất lượng sống.

Rối loạn tâm lý hay rối loạn cảm xúc sau đột quỵ phát sinh do tổn thương những vùng não tham gia điều hòa cảm xúc và hành vi. Biểu hiện thường gặp như trầm cảm sau đột quỵ, lo âu, dễ kích thích, thay đổi nhân cách hoặc cảm xúc không kiểm soát...

Rối loạn tâm lý ảnh hưởng đến khả năng phục hồi vận động, tuân thủ điều trị, giảm chất lượng sống. Sàng lọc sớm, can thiệp bằng liệu pháp tâm lý, thuốc chống trầm cảm khi có chỉ định và phục hồi chức năng toàn diện đóng vai trò quan trọng trong cải thiện tiên lượng lâu dài cho người bệnh.

Tiêu tiểu không tự chủ do tổn thương trung tâm điều hòa bàng quang ở vỏ não, thân não hoặc đường dẫn truyền thần kinh trung ương, làm giảm khả năng kiểm soát cơ detrusor, cơ vòng niệu đạo.

Di chứng này khiến người bệnh thường xuyên tiểu gấp, tiểu nhiều lần, tiểu không kiểm soát hoặc bí tiểu. Để cải thiện, người bệnh cần được áp dụng các biện pháp phục hồi chức năng như tập luyện cơ sàn chậu nhằm tăng kiểm soát cơ vòng, tập thói quen đi tiểu theo giờ, kết hợp sử dụng thuốc theo chỉ định của bác sĩ để điều hòa hoạt động bàng quang.

Để phòng ngừa đột quỵ, mỗi người cần tập trung quản lý huyết áp, đường huyết, rối loạn lipid máu, điều trị tích cực các bệnh lý tim mạch. Đồng thời, duy trì lối sống lành mạnh gồm bỏ thuốc lá, hạn chế rượu bia, ăn nhạt, giảm chất béo bão hòa, tăng cường rau xanh và trái cây, vận động thường xuyên góp phần nâng cao sức khỏe, giảm nguy cơ biến chứng.

Hằng Trần