Ai nên tầm soát bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính?
Người hút thuốc lá lâu năm, thường xuyên tiếp xúc khói bụi, hóa chất hoặc ho, khó thở kéo dài nên kiểm tra chức năng phổi để phát hiện sớm bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính.
Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) thường tiến triển âm thầm, gây viêm, hẹp đường thở, tổn thương phế nang, cản trở luồng khí lưu thông ra vào phổi. Nếu không phát hiện và kiểm soát sớm, chức năng phổi suy giảm không hồi phục, người bệnh khó thở, giảm khả năng vận động, thậm chí suy hô hấp. Theo thạc sĩ, bác sĩ Trần Duy Hưng, khoa Hô hấp, Phòng khám Đa khoa Tâm Anh Cầu Giấy, những người thuộc các nhóm yếu tố nguy cơ sau nên tầm soát COPD.
Ho, khạc đờm hoặc khó thở kéo dài
Ho thường xuyên, khạc đờm, thở khò khè và hụt hơi khi vận động là những dấu hiệu cảnh báo COPD. Ban đầu, khó thở có thể chỉ xuất hiện khi leo cầu thang, đi bộ nhanh hoặc mang vác nặng, về sau xảy ra ngay cả khi sinh hoạt nhẹ nhàng. Một số người hút thuốc cho rằng ho, khạc đờm buổi sáng là bình thường, trong khi người cao tuổi dễ quy tình trạng hụt hơi cho tuổi tác. Nếu triệu chứng kéo dài, đặc biệt khi đi kèm tiền sử hút thuốc hoặc tiếp xúc khói bụi, người bệnh nên khám chuyên khoa hô hấp.
Người thường xuyên khó thở khi leo cầu thang nên đi khám. Ảnh minh họa: Duy Anh
Hút thuốc lá hoặc từng hút thuốc lá lâu năm
Đây là nhóm có nguy cơ cao do các chất độc trong khói thuốc gây viêm mạn tính đường thở, phá hủy phế nang và làm suy giảm chức năng phổi. Nguy cơ tăng theo thời gian, mức độ hút thuốc. Người có tiền sử hút thuốc trên 20 bao/năm, đặc biệt khi xuất hiện ho, khạc đờm hoặc khó thở, nên đi khám và kiểm tra chức năng hô hấp. Người đã cai thuốc vẫn có nguy cơ mắc bệnh do tổn thương phổi tích lũy trước đó.
Thường xuyên tiếp xúc khói bụi, hóa chất
Công nhân khai thác mỏ, xây dựng, sản xuất công nghiệp, chế biến gỗ hoặc làm việc trong môi trường nhiều bụi, khí độc có nguy cơ tổn thương đường hô hấp. Người sống lâu năm trong môi trường ô nhiễm không khí hoặc thường xuyên sử dụng củi, than, rơm rạ để đun nấu trong không gian kín cũng có nguy cơ do hít phải khói độc kéo dài. Những người này cần chú ý kiểm tra sức khỏe hô hấp, nhất là khi xuất hiện triệu chứng dai dẳng.
Người có tiền sử bệnh hô hấp hoặc yếu tố di truyền
Người từng mắc hen phế quản, nhiễm trùng hô hấp tái diễn khi còn nhỏ, sinh non hoặc có tiền sử phát triển phổi không thuận lợi có thể có nguy cơ suy giảm chức năng phổi khi trưởng thành. Ngoài ra, thiếu hụt alpha-1 antitrypsin (AAT) là rối loạn di truyền khiến phổi dễ bị tổn thương, có thể dẫn đến khí phế thũng và COPD ở người trẻ, kể cả khi không hút thuốc. Người có tiền sử gia đình mắc COPD hoặc khí phế thũng khởi phát sớm nên trao đổi với bác sĩ để được đánh giá.
Theo Chiến lược toàn cầu về bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (GOLD) 2026, việc chủ động tìm kiếm ca bệnh nên tập trung vào người có triệu chứng hô hấp hoặc yếu tố nguy cơ đáng kể. Không nên tầm soát COPD đại trà ở người trưởng thành không có triệu chứng. Vì vậy, người có yếu tố nguy cơ nên chủ động thăm khám khi xuất hiện dấu hiệu bất thường, thay vì tự kiểm tra định kỳ hoặc chờ đến khi khó thở nghiêm trọng.
Minh Dương
| Độc giả gửi câu hỏi về bệnh hô hấp tại đây để bác sĩ giải đáp |