Trẻ uống nhiều thực phẩm chức năng có dậy thì sớm?
Tôi lo con suy dinh dưỡng, thấp còi nên cho uống thực phẩm chức năng bổ sung vitamin, khoáng chất như canxi, vitamin D3, K2, omega-3… Thực phẩm bổ sung có khiến trẻ dậy thì sớm không? (Thu Hà, Hà Nội)
Trả lời:
Dậy thì là quá trình cơ thể chuyển từ giai đoạn trẻ em sang trưởng thành về mặt sinh dục, chịu sự điều hòa chủ yếu của trục hạ đồi - tuyến yên - tuyến sinh dục. Dậy thì sớm thường được xác định khi trẻ xuất hiện các dấu hiệu phát triển đặc tính sinh dục thứ phát trước 8 tuổi ở bé gái hoặc trước 9 tuổi ở bé trai. Ở bé gái, dấu hiệu đầu tiên thường là phát triển tuyến vú, ở bé trai là tăng kích thước tinh hoàn.
Nguyên nhân dậy thì sớm có thể liên quan đến sự hoạt hóa sớm trục nội tiết sinh dục, yếu tố di truyền hoặc một số bệnh lý của hệ thần kinh trung ương và các tuyến nội tiết. Vì vậy, không nên quy mọi trường hợp dậy thì sớm cho chế độ ăn uống hoặc việc sử dụng vitamin, khoáng chất.
Hiện chưa có bằng chứng cho thấy bổ sung vitamin D, canxi, vitamin K2, sắt, kẽm hoặc omega-3 đúng nhu cầu và đúng chỉ định gây dậy thì sớm. Vitamin D và canxi đóng vai trò quan trọng trong quá trình hình thành, duy trì hệ xương. Nhu cầu vitamin D khuyến nghị khoảng 400 IU/ngày ở trẻ 0-12 tháng và 600 IU/ngày ở trẻ từ 1 tuổi trở lên.
Nhu cầu canxi cũng thay đổi theo tuổi, trẻ 1-3 tuổi cần khoảng 700 mg/ngày, trẻ 4-8 tuổi khoảng 1.000 mg/ngày và trẻ trên 9 tuổi cần 1.300 mg/ngày, tính từ tổng lượng canxi trong thực phẩm và các nguồn khác. Vì vậy, cha mẹ nên đánh giá khẩu phần ăn, cân nặng, chiều cao và tốc độ tăng trưởng theo tuổi để xác định trẻ thực sự cần bổ sung những gì.
Điều đáng quan tâm hơn không phải là vitamin có làm dậy thì sớm hay không, mà là trẻ có đang bổ sung quá mức hoặc sử dụng trùng lặp nhiều sản phẩm hay không. Dùng vitamin D liều quá cao trong thời gian dài có thể gây ngộ độc, làm tăng canxi trong máu và nước tiểu. Trường hợp nặng, tình trạng này có thể gây tổn thương thận và khiến canxi lắng đọng bất thường tại các mô, cơ quan. Giới hạn dung nạp tối đa của vitamin D thay đổi theo tuổi, cụ thể là 2.500 IU/ngày với trẻ 1-3 tuổi, 3.000 IU/ngày ở trẻ 4-8 tuổi và 4.000 IU/ngày ở độ tuổi 9-18.
Tương tự, bổ sung canxi quá mức có thể làm tăng nguy cơ tăng canxi máu, tăng canxi được đào thải qua nước tiểu trong một số trường hợp và làm tăng nguy cơ sỏi thận.
Nếu trẻ dùng các sản phẩm giàu năng lượng trong khi khẩu phần hằng ngày đã đáp ứng đủ nhu cầu và ít vận động, việc cung cấp năng lượng dư thừa có thể dẫn đến tăng cân quá mức. Thừa cân, béo phì trước tuổi dậy thì có liên quan với xu hướng dậy thì sớm hơn, đặc biệt ở trẻ gái. Vì vậy, với trẻ đang suy dinh dưỡng hoặc thấp còi, mục tiêu là giúp trẻ tăng trưởng phù hợp, bảo đảm đủ năng lượng.
Bác sĩ Trà Phương đang tư vấn cho một phụ huynh. Ảnh minh họa: Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh
Cha mẹ cũng nên tránh sử dụng các sản phẩm không rõ nguồn gốc hoặc được quảng cáo có tác dụng như hormone, tăng trưởng nhanh. Trong một số trường hợp, nếu trẻ tiếp xúc hoặc hấp thu hormone sinh dục từ bên ngoài cơ thể có thể xuất hiện các biểu hiện phát triển sinh dục sớm.
Nếu lo bé suy dinh dưỡng hoặc thấp còi, cha mẹ nên đưa trẻ đi đánh giá biểu đồ tăng trưởng và tốc độ tăng trưởng thay vì tự mua thêm nhiều thực phẩm chức năng. Bác sĩ sẽ xem xét cân nặng, chiều cao, chỉ số BMI theo tuổi, tốc độ tăng trưởng, đánh giá thêm dấu hiệu thiếu vi chất hoặc bệnh lý, từ đó có phương án điều trị phù hợp.
Cha mẹ cần chú ý các dấu hiệu dậy thì sớm để đưa trẻ đi khám chuyên khoa Nội tiết Nhi. Bác sĩ căn cứ vào tuổi, kết quả khám lâm sàng, tốc độ tăng trưởng và diễn biến các dấu hiệu dậy thì để quyết định trẻ có cần xét nghiệm hoặc đánh giá thêm hay không.
Bác sĩ Trần Thị Trà Phương
Đơn vị Dinh dưỡng
Phòng khám Đa khoa Tâm Anh Cầu Giấy
| Độc giả gửi câu hỏi về dinh dưỡng tại đây để bác sĩ giải đáp |