Bé sinh non ở tuần thai 33, nặng hơn 2,3 kg, được chiếu đèn ánh sáng xanh (liệu pháp quang học) điều trị vàng da. Sau ba ngày, sức khỏe ổn định, bé được xuất viện, bác sĩ hẹn tái khám. Gia đình đưa bé tái khám muộn hơn lịch hẹn, khi đó bé vàng da nặng, sụt cân.

Kết quả xét nghiệm tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM cho thấy chỉ số bilirubin toàn phần tăng lên 23 mg/dL (bình thường dưới 15-20 mg/dL tùy giờ tuổi), bilirubin trực tiếp cũng cao trên 1 mg/dL, gấp 5 lần bình thường. Bilirubin là sắc tố màu vàng cam, được tạo ra từ quá trình phá hủy hồng cầu cũ, sau đó được gan chuyển hóa và đào thải khỏi cơ thể. BS.CKI Nguyễn Thị Anh Thư, Trung tâm Sơ sinh, cho biết nồng độ bilirubin cao gây vàng da, có thể ảnh hưởng đến hệ thần kinh của trẻ từ nhẹ đến nặng.

Bác sĩ chỉ định thay máu qua tĩnh mạch rốn, chọn máu mới dưới 7 ngày tuổi tương thích với nhóm máu của mẹ và bé, đảm bảo chất lượng hồng cầu, nồng độ chất điện giải ổn định. Quá trình thay máu áp dụng phương pháp trao đổi thể tích gấp đôi, tức là truyền 160 ml máu mới tương đương mỗi kg cân nặng của bé. Bé được theo dõi liên tục nhịp tim, nhịp thở, nồng độ oxy (SpO2) và nhiệt độ cơ thể.

Sau thay máu, chỉ số bilirubin toàn phần giảm hơn 50%, bé tiếp tục được chiếu đèn ánh sáng xanh. Êkíp xét nghiệm máu mỗi 4-6 tiếng để kiểm tra nồng độ bilirubin, theo dõi nguy cơ nhiễm trùng, rối loạn điện giải hoặc hạ đường huyết (nếu có) để xử trí kịp thời. Bé xuất hiện triệu chứng khóc thét, tăng trương lực cơ duỗi (hai tay duỗi cứng), là di chứng của bệnh não cấp tính do bilirubin. Tình trạng này không diễn ra liên tục nên chưa có chỉ định dùng thuốc chống co gồng.

Một tuần sau, sức khỏe của bé cải thiện, được xuất viện, song vẫn còn nguy cơ di chứng thần kinh. Do đó, bác sĩ lưu ý phụ huynh đưa bé tái khám đúng lịch.

Theo bác sĩ Thư, nồng độ bilirubin cao rất nguy hiểm ở trẻ sơ sinh. Trẻ sinh non trung bình (32-33 tuần 6 ngày) hoặc muộn (34-36 tuần 6 ngày) có nguy cơ vàng da nặng do nhiều yếu tố, cần được theo dõi và tái khám đúng hẹn. Trì hoãn tái khám có thể làm chậm phát hiện vàng da nặng, dẫn đến nguy cơ di chứng nặng cho trẻ. Tùy thuộc vào mức độ tăng bilirubin máu và thời điểm bắt đầu điều trị, tác dụng phụ của tăng bilirubin máu có thể nhẹ hoặc nghiêm trọng. Triệu chứng của rối loạn này được chia thành 3 giai đoạn.

Ở giai đoạn sớm (cấp tính), trẻ lờ đờ, ngủ li bì, khó đánh thức, bú kém, bỏ bú, nôn trớ, khóc the thé, cao vút, giảm trương lực cơ (cơ mềm nhũn). Giai đoạn giữa, trẻ có thể bị kích thích, bứt rứt, khóc nhiều, co cứng cơ, gồng cứng (cong lưng, đầu ngửa, gót chân cong về sau), mắt lác, nhìn lên trời, co giật. Ở giai đoạn muộn, trẻ sốt, ngừng thở tạm thời, co giật toàn thân. Nếu không cấp cứu kịp thời, trẻ có nguy cơ tổn thương não vĩnh viễn (vàng da nhân) như bại não, điếc, rối loạn thị giác, răng vàng, chậm phát triển trí tuệ.

Khi trẻ vàng da trong 1-3 ngày sau sinh, vàng da ở mặt, lan nhanh đến bụng, tay, chân, hay kèm theo dấu hiệu bú kém, lừ đừ, đặc biệt ở các bé sinh non muộn, phụ huynh nên đưa trẻ đi khám ngay.

Ngọc Châu