Mẹ tăng men gan, thai nhi đột biến gene

Hà NộiChị Vân, 29 tuổi, tăng men gan trong thai kỳ, thai nhi bất thường do rối loạn chuyển hóa di truyền.

Thai phụ có tiền sử mất con sinh non ở tuần 28 do biến chứng tiền sản giật kèm hội chứng HELLP, một lần thai ngừng phát triển ở tuần thứ 6. Lần này, chị mang thai nhờ thụ tinh trong ống nghiệm (IVF) tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội. Ở tuần 21 thai kỳ, thai nhi có dấu hiệu bất thường ở não, vùng cạnh sừng trán não thất bên trái có nang. Tuần 24, siêu âm xác định não bộ thai nhi phát triển chưa tương xứng với tuổi thai.

Kết quả xét nghiệm cho thấy men gan của người mẹ tăng dần theo tuổi thai cho thấy tổn thương gan đang tiến triển, có thể dẫn đến suy gan.

ThS.BS Nguyễn Viết Nam, Trung tâm Sản Phụ khoa, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội, cho rằng bất thường thai nhi trên siêu âm và men gan của người mẹ tăng không rõ nguyên nhân là dấu hiệu bệnh lý, trong đó có rối loạn di truyền gây bệnh chuyển hóa. Bác sĩ tư vấn chọc ối để đánh giá nguy cơ bất thường gene và nhiễm sắc thể nhưng gia đình từ chối.

Đến 32 tuần 4 ngày, chị Vân chuyển dạ. Do có sẹo mổ sinh cũ, thai ngôi ngược, bánh nhau bám mép và men gan tăng, bác sĩ chỉ định mổ lấy thai. Bé gái chào đời nặng 1,8 kg, sau đó hạ đường huyết với glucose máu 2,3 mmol/L, suy hô hấp, tim to, suy tim, tử vong do ngừng tuần hoàn lúc 32 giờ tuổi.

Để xác định nguyên nhân, bác sĩ xét nghiệm sàng lọc rối loạn chuyển hóa bẩm sinh, cho thấy acid béo chuỗi dài tăng cao. Giải trình tự gene trên mẫu máu của trẻ phát hiện đột biến đồng hợp tử (nghĩa là trẻ bị đột biến cả hai bản sao của gene) HADHB c.583C>T (p.Arg195Ter).

Theo bác sĩ Nam, gene HADHB tham gia quá trình chuyển hóa acid béo chuỗi dài để tạo năng lượng. Đột biến gene khiến cơ thể không sử dụng năng lượng từ chất béo, gây tích tụ các chất chuyển hóa và ảnh hưởng cơ thể. Kết quả xét nghiệm của bố mẹ cho thấy mỗi người mang một bản sao biến thể. Điều này giải thích vì sao hai người khỏe mạnh nhưng sinh con mắc bệnh di truyền lặn.

Thai mang đột biến gene HADHB khiến quá trình chuyển hóa acid béo tại bánh rau bị rối loạn, các chất chuyển hóa trung gian tích tụ và đi vào tuần hoàn của mẹ. Những chất này gây tổn thương tế bào gan, khiến men gan tăng. Rối loạn khiến sản phụ bị gan nhiễm mỡ cấp tính, tiền sản giật, hội chứng HELLP và sinh non.

Sau khi sinh, men gan của chị Vân giảm dần và trở về ngưỡng bình thường sau khoảng hai tuần. Diễn biến này cùng với kết quả xét nghiệm gene của trẻ giúp bác sĩ khẳng định nguyên nhân gây bệnh của mẹ và trẻ là do đột biến gene HADHB.

Trẻ mắc bệnh này có thể đối mặt với tình trạng lượng đường trong máu sụt giảm nhưng cơ thể không đốt mỡ để tạo ra năng lượng thay thế, bệnh cơ tim, suy gan hoặc các biểu hiện thần kinh - cơ. Mức độ biểu hiện rất khác nhau tùy kiểu đột biến và thể bệnh.

Xác định bố mẹ cùng mang biến thể HADHB giúp gia đình chủ động đánh giá nguy cơ cho những lần mang thai sau. Mỗi thai kỳ có 25% nguy cơ trẻ nhận biến thể từ cả bố và mẹ, 50% chỉ mang một biến thể và 25% không mang biến thể. Với gia đình đã xác định biến thể gây bệnh, IVF kết hợp sàng lọc phôi có thể giúp lựa chọn phôi không mang biến thể hoặc chỉ mang một biến thể.

Bác sĩ khuyến cáo thai phụ từng tiền sản giật, HELLP, gan nhiễm mỡ cấp tính thai kỳ, sinh non hoặc thai lưu không rõ nguyên nhân nên cung cấp đầy đủ tiền sử. Trẻ sơ sinh hạ đường huyết không rõ nguyên nhân, suy tim, suy gan hoặc nghi bệnh chuyển hóa cần được đánh giá sớm. Sàng lọc chuyển hóa bẩm sinh bằng máu gót chân giúp phát hiện sớm một số bệnh lý.

Thúy Hạnh