Trả lời:

Táo bón ở trẻ em là tình trạng trẻ đi tiêu dưới ba lần một tuần, phân khô cứng, trẻ phải rặn nhiều hoặc cảm thấy đau khi đi ngoài. Khi phân di chuyển chậm trong đường tiêu hóa, đại tràng sẽ hấp thu thêm nước khiến phân trở nên khô, khó tống ra ngoài. Trẻ kén ăn rau và trái cây, ăn nhiều thịt là những yếu tố dễ dẫn đến táo bón. Đây là tình trạng khá phổ biến ở lứa tuổi học sinh, thường liên quan đến chế độ ăn uống và thói quen sinh hoạt.

Nguyên nhân táo bón thường gặp nhất là khẩu phần ăn của trẻ chưa cân đối. Thịt gần như không chứa chất xơ. Nếu bữa ăn quá nhiều thịt, ít ăn rau xanh và trái cây (những nguồn cung cấp chất xơ quan trọng) khiến phân khô và cứng. Khi thiếu chất xơ, phân có khối lượng nhỏ, khó di chuyển trong ruột dẫn đến khó đi tiêu.

Bên cạnh đó, uống không đủ nước cũng khiến đại tràng tái hấp thu nhiều nước hơn, làm phân càng khô cứng. Một số trẻ còn có thói quen nhịn đi tiêu do bận học hoặc ngại sử dụng nhà vệ sinh ở trường khiến phân lưu lại lâu trong ruột và càng khó đi ngoài. Nếu tình trạng này kéo dài, mỗi lần đi tiêu có thể gây đau khiến trẻ sợ hãi và tiếp tục nhịn đi tiêu, làm táo bón nặng hơn.

Ngoài các yếu tố trên, táo bón ở trẻ cũng có thể liên quan đến thay đổi thói quen sinh hoạt, căng thẳng khi bắt đầu đi học, đi du lịch, thay đổi môi trường sống hoặc trong một số trường hợp do tác dụng phụ của thuốc hay rối loạn hệ vi khuẩn đường ruột.

Để giảm táo bón, trước hết phụ huynh cần điều chỉnh chế độ ăn và sinh hoạt của trẻ. Trẻ nên uống đủ nước mỗi ngày, nhu cầu nước tùy thuộc vào cân nặng, mức độ vận động và tình trạng sức khỏe. Trẻ vận động nhiều, chơi thể thao hoặc đang sốt, tiêu chảy có thể cần bổ sung nước nhiều hơn.

Phụ huynh nên tăng cường chất xơ trong khẩu phần ăn. Với những trẻ kén ăn rau, trái cây, phụ huynh có thể linh hoạt chế biến như băm nhỏ rau trộn vào thịt viên, chả hoặc canh; làm sinh tố trái cây; cho trẻ ăn các loại trái cây yêu thích; bổ sung hạt chia, yến mạch vào sữa chua; tăng cường ngũ cốc nguyên cám như yến mạch, bánh mì nguyên cám để hỗ trợ nhu động ruột. Phụ huynh không nên loại hoàn toàn thịt khỏi khẩu phần, vì trẻ vẫn cần chất đạm để phát triển. Tuy nhiên, cần điều chỉnh thực đơn cân đối hơn bằng cách giảm thịt đỏ, tăng cường cá, tôm, đậu hũ và các nguồn đạm đa dạng khác.

Ngoài chế độ ăn, trẻ cần được khuyến khích vận động mỗi ngày như đi bộ, chơi thể thao phù hợp lứa tuổi để kích thích nhu động ruột. Đồng thời, nên tập cho trẻ thói quen đi tiêu đều đặn, tốt nhất là sau bữa sáng khoảng 15-30 phút, tránh tạo áp lực khi trẻ đi vệ sinh (la mắng trẻ).

Trong trường hợp trẻ 5 ngày chưa đi tiêu, phụ huynh nên đưa trẻ đến cơ sở y tế để bác sĩ thăm khám. Tùy mức độ, bác sĩ có thể chỉ định thuốc bổ sung chất xơ, thuốc làm mềm phân hoặc thuốc nhuận tràng cũng như tư vấn chế độ ăn uống, sinh hoạt phù hợp với lứa tuổi giúp trẻ đi tiêu dễ dàng hơn.

Phụ huynh cần chú ý đưa trẻ đi khám sớm nếu xuất hiện các dấu hiệu như đau bụng nhiều, bụng chướng, nôn ói, phân lẫn máu hoặc táo bón không cải thiện sau khi đã điều chỉnh chế độ ăn và sinh hoạt.

Phần lớn táo bón ở trẻ 11 tuổi là táo bón chức năng, có thể cải thiện tốt nếu điều chỉnh sớm chế độ ăn uống và thói quen sinh hoạt. Phụ huynh cần quan tâm sát sao đến trẻ, cần được can thiệp kịp thời để hạn chế nguy cơ táo bón mạn tính về sau.

ThS.BS.CKII Vũ Đình Phương Ân
Đơn vị Nhi, Phòng khám Đa khoa Tâm Anh Quận 7