Điều gì xảy ra khi mang thai ở tuổi vị thành niên?

Mang thai ở tuổi vị thành niên làm tăng nguy cơ thiếu máu, tiền sản giật, sinh non, đồng thời ảnh hưởng sức khỏe và tâm lý người mẹ.

Mang thai ở tuổi vị thành niên là vấn đề sức khỏe cộng đồng đáng quan tâm tại nhiều quốc gia. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), mỗi năm có khoảng 21 triệu trẻ em gái 15-19 tuổi mang thai tại các quốc gia có thu nhập thấp và trung bình, trong đó khoảng 12 triệu trường hợp sinh con. Phần lớn các ca mang thai ở lứa tuổi này xảy ra khi các em chưa có đủ kiến thức về sức khỏe sinh sản, chưa sẵn sàng về thể chất, tâm lý và điều kiện kinh tế để làm mẹ.

BS.CKI Dương Việt Bắc, Đơn vị Sản Phụ khoa, Phòng khám Đa khoa Tâm Anh Cầu Giấy, cho biết mang thai ở tuổi vị thành niên tăng nguy cơ tai biến thai kỳ, ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe của mẹ và con.

Nguy cơ với mẹ

Tuổi vị thành niên là giai đoạn cơ thể chuyển tiếp từ trẻ em sang người trưởng thành. Dù trẻ gái đã có kinh nguyệt và có khả năng mang thai, hệ sinh sản, khung chậu, nội tiết và các cơ quan trong cơ thể vẫn đang tiếp tục phát triển.

Trong giai đoạn này, nhu cầu dinh dưỡng rất cao để phục vụ tăng trưởng chiều cao, khối cơ, mật độ xương, não bộ. Khi mang thai, người mẹ phải chia sẻ nguồn dinh dưỡng với thai nhi, khiến cả hai có nguy cơ thiếu hụt dưỡng chất.

Nhiều thai phụ tuổi vị thành niên còn thiếu kiến thức chăm sóc thai kỳ, ngại đi khám, giấu gia đình hoặc khám thai muộn. Điều này làm tăng nguy cơ bỏ sót các bệnh lý và biến chứng nguy hiểm.

Một trong những tình trạng thường gặp là thiếu máu do thiếu sắt. Thiếu máu khiến thai phụ mệt mỏi, chóng mặt, giảm sức khỏe, đồng thời làm tăng nguy cơ sinh non, băng huyết sau sinh và nhiễm trùng. Thai phụ trẻ tuổi cũng có nguy cơ cao bị tăng huyết áp thai kỳ và tiền sản giật. Đây là biến chứng có thể gây tổn thương gan, thận, não, rối loạn đông máu, co giật, thậm chí đe dọa tính mạng của cả mẹ và thai nhi nếu không được phát hiện, điều trị kịp thời.

Mang thai ở tuổi vị thành niên dễ sảy thai, sinh non, ối vỡ non, nhiễm trùng trong thai kỳ hoặc chuyển dạ kéo dài. Do khung chậu chưa phát triển hoàn chỉnh, nhiều trường hợp xảy ra bất tương xứng giữa đầu thai và khung chậu, làm tăng nguy cơ sinh khó.

Sau sinh, các bà mẹ tuổi vị thành niên có nguy cơ cao bị băng huyết, nhiễm trùng hậu sản, suy kiệt sức khỏe và phục hồi chậm hơn. Nếu mang thai ngoài ý muốn, một số trường hợp tìm đến các biện pháp phá thai không an toàn, có thể dẫn đến chảy máu, nhiễm trùng, thủng tử cung, ảnh hưởng khả năng sinh sản về sau.

Nguy cơ với thai nhi

Thai nhi của các bà mẹ tuổi vị thành niên cũng đối mặt với nhiều rủi ro. Nguy cơ phổ biến nhất là sinh non, khi em bé chào đời trước 37 tuần tuổi thai. Trẻ sinh non thường có phổi, não, hệ tiêu hóa, hệ miễn dịch chưa trưởng thành, dễ mắc các bệnh lý hô hấp, nhiễm trùng, xuất huyết não và gặp nhiều khó khăn trong quá trình chăm sóc cũng như phát triển sau này.

Thai nhi cũng có nguy cơ nhẹ cân khi sinh do người mẹ chưa được cung cấp đầy đủ dinh dưỡng hoặc chức năng bánh nhau bị ảnh hưởng. Trẻ nhẹ cân dễ hạ thân nhiệt, hạ đường huyết, suy hô hấp.

Trẻ sinh ra từ các bà mẹ vị thành niên có nguy cơ thai chết lưu, tử vong chu sinh (tuần thứ 28 thai kỳ đến hết ngày thứ 7 sau sinh) và tử vong sơ sinh cao hơn so với trẻ có mẹ ở độ tuổi trưởng thành. Những nguy cơ này liên quan đến nhiều yếu tố như sinh non, nhẹ cân, biến chứng thai kỳ và việc chăm sóc trước sinh chưa đầy đủ.

Hệ lụy tâm lý và xã hội

Bác sĩ Bắc cho hay mang thai ở tuổi vị thành niên còn để lại nhiều hệ lụy lâu dài đối với cuộc sống của người mẹ. Nhiều trẻ gái phải nghỉ học giữa chừng, mất cơ hội học tập và nghề nghiệp trong tương lai. Việc phải làm mẹ khi chưa trưởng thành khiến các em khó hòa nhập với bạn bè đồng trang lứa, đối mặt với áp lực tài chính, trách nhiệm chăm sóc con khi chưa có sự chuẩn bị đầy đủ.

Áp lực từ gia đình, bạn bè và xã hội cũng khiến nhiều em rơi vào trạng thái lo âu, mặc cảm, trầm cảm hoặc căng thẳng kéo dài. Khả năng chăm sóc con còn hạn chế do thiếu kinh nghiệm, kỹ năng nuôi dưỡng và nguồn tài chính ổn định có thể ảnh hưởng đến sức khỏe, dinh dưỡng cũng như sự phát triển của trẻ trong những năm đầu đời.

Theo bác sĩ Bắc, phòng ngừa mang thai ở tuổi vị thành niên cần sự phối hợp của gia đình, nhà trường, ngành y tế và toàn xã hội. Cha mẹ nên trao đổi cởi mở với con về những thay đổi của cơ thể, giới tính, tình yêu và sức khỏe sinh sản ngay từ sớm, phù hợp với từng độ tuổi. Nhà trường nên tăng cường giáo dục giới tính và sức khỏe sinh sản chính xác và phù hợp với từng lứa tuổi. Bên cạnh trẻ gái, trẻ trai cũng cần được trang bị kiến thức về sức khỏe sinh sản, tình dục an toàn và trách nhiệm trong các mối quan hệ để cùng phòng ngừa mang thai ngoài ý muốn.

Bác sĩ Bắc khuyến cáo, trang bị kiến thức sức khỏe sinh sản vẫn là biện pháp quan trọng nhất để phòng ngừa mang thai ở tuổi vị thành niên. Tuy nhiên, nếu việc mang thai đã xảy ra, các em không nên giấu gia đình hoặc trì hoãn đến cơ sở y tế. Việc được thăm khám sớm tại cơ sở chuyên khoa giúp bác sĩ đánh giá sức khỏe của mẹ và thai, phát hiện, theo dõi kịp thời các biến chứng thai kỳ.

Trong suốt thai kỳ, thai phụ cần tuân thủ lịch khám thai, thực hiện chế độ dinh dưỡng cân đối, bổ sung sắt, axit folic, canxi và các vi chất theo hướng dẫn của bác sĩ. Sự đồng hành của gia đình và hỗ trợ tâm lý có ý nghĩa quan trọng, giúp các em giảm căng thẳng, tuân thủ điều trị.

Trịnh Mai