Bé sinh non vàng da do bất đồng nhóm máu với mẹ

TP HCMBé trai sinh non ở tuần 33 nặng 2,3 kg, máu nhóm B trong khi mẹ nhóm O dẫn đến vàng da do bất đồng nhóm máu, được bác sĩ thay máu kết hợp chiếu đèn điều trị.

Sau sinh 4 ngày, bé được chuyển đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM. BS.CKI Nguyễn Minh Thanh Giang, Trung tâm Sơ sinh, chỉ định chiếu đèn điều trị vàng da, xét nghiệm kết quả nồng độ bilirubin trong máu bệnh nhi rất cao, cần thay máu để giảm nguy cơ tổn thương não.

Bilirubin là sắc tố vàng hình thành khi hồng cầu phân hủy, được gan xử lý rồi đào thải chủ yếu qua phân. Ở trẻ sinh non, hồng cầu có vòng đời ngắn, trong khi gan chưa trưởng thành nên khả năng xử lý bilirubin còn hạn chế. Bilirubin tích tụ trong máu khiến da và lòng trắng mắt chuyển vàng.

Bác sĩ Giang giải thích bé nhóm máu B, trong khi mẹ nhóm máu O, thuộc dạng bất đồng nhóm máu mẹ con. Một số kháng thể chống nhóm máu B của mẹ có thể đi qua nhau thai, phá hủy hồng cầu của con khiến bilirubin tăng nhanh. Ngoài ra, do bé bú kém làm giảm lượng phân và tăng tái hấp thu bilirubin từ ruột trở lại máu - những yếu tố này góp phần tăng nặng tình trạng vàng da.

Êkíp chỉ định thay máu bằng chế phẩm máu được lựa chọn và kiểm tra tương hợp. Bé được ngưng ăn tạm thời, truyền dinh dưỡng qua đường tĩnh mạch nhằm bảo vệ hệ tiêu hóa.

Bác sĩ đặt một ống thông nhỏ vào tĩnh mạch rốn, lần lượt rút từng lượng máu của bé và bù lại bằng lượng máu tương ứng. Quá trình diễn ra trong 28 chu kỳ, với tổng lượng máu tính theo cân nặng. Phương pháp này giúp nhanh chóng loại bỏ bilirubin dư thừa, đồng thời giảm lượng kháng thể và hồng cầu bị kháng thể tấn công. Trong suốt thủ thuật, êkíp theo dõi sát huyết áp, nhịp tim, nhịp thở và các chỉ số liên quan để phát hiện, xử trí kịp thời biến động.

Sau thay máu, bé được chiếu đèn ánh sáng xanh chuyên dụng giúp chuyển bilirubin thành các dạng dễ đào thải hơn, tiếp tục hạ nồng độ bilirubin và hạn chế tăng trở lại. Khi tình trạng ổn định, bé được cho ăn lại, hỗ trợ bú mẹ và bảo đảm đủ lượng sữa theo nhu cầu.

Sau 5 ngày, chỉ số vàng da trở về mức an toàn, bé ổn định và xuất viện. Theo bác sĩ Giang, kết quả ổn định lúc xuất viện chưa đủ để loại trừ hoàn toàn những ảnh hưởng có thể xuất hiện muộn. Bé cần được theo dõi phát triển đến 5 tuổi, chú trọng thính lực, vận động, ngôn ngữ và các mốc phát triển.

Bác sĩ Giang cho biết vàng da sơ sinh có nhiều nguyên nhân. Trong đó, bất đồng nhóm máu mẹ con hệ ABO, tức mẹ có nhóm máu O sinh con có nhóm máu A hoặc B, và hệ Rh - mẹ có nhóm máu Rh âm, sinh con có nhóm máu Rh dương, bệnh lý khiến hồng cầu dễ vỡ như thiếu men G6PD... có thể khiến bilirubin tăng nhanh. Trẻ sinh non hoặc bú không đủ cũng có nguy cơ vàng da nặng. Những trường hợp vàng da kéo dài, nhất là kèm phân bạc màu hoặc nước tiểu sẫm màu, cần được kiểm tra để tìm bệnh lý gan mật và nguyên nhân khác.

Để giảm nguy cơ vàng da liên quan đến bú không đủ, cha mẹ cần cho trẻ bú thường xuyên, theo dõi khả năng bú, số lần tiểu, đi tiêu và cân nặng. Với trẻ sinh non hoặc bú yếu, gia đình nên được nhân viên y tế hướng dẫn cách bảo đảm đủ lượng sữa.

Cha mẹ có thể quan sát da và lòng trắng mắt của trẻ dưới ánh sáng tự nhiên. Tuy nhiên, mức độ vàng da nhìn bằng mắt không phản ánh chính xác nồng độ bilirubin hay mức độ nguy hiểm.

Bác sĩ Giang khuyến nghị phụ huynh nên đưa trẻ đi khám khi có dấu hiệu vàng da, đặc biệt nếu xuất hiện trong 24 giờ đầu sau sinh kèm tình trạng trẻ bú kém, lừ đừ, khó đánh thức, khóc the thé hay gồng người. Tùy tuổi thai, tuổi sau sinh và biểu hiện của trẻ, bác sĩ sẽ đo bilirubin qua da hoặc xét nghiệm máu để đánh giá. Với trẻ sinh non dưới 35 tuần, xét nghiệm bilirubin máu được sử dụng để quyết định điều trị.

Ngọc Châu