Ốm nghén là tình trạng phổ biến ở phụ nữ mang thai, nhất là trong ba tháng đầu. Bác sĩ Tô Thị Hồng Nhung, Trung tâm Sản Phụ khoa, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội, cho biết nguyên nhân chính gây ốm nghén là thay đổi nội tiết trong thai kỳ, nhất là hormone hCG, estrogen tăng cao ở giai đoạn sớm. Sự gia tăng hormone khiến cơ trơn của hệ tiêu hóa bị giãn, nhu động dạ dày - ruột chậm lại, làm thức ăn lưu lại lâu, dễ trào ngược lên thực quản, khó tiêu. Khứu giác của thai phụ cũng nhạy cảm hơn khi estrogen tăng cao.

Bác sĩ Nhung hướng dẫn một số cách giúp thai phụ giảm ốm nghén, phòng tránh sụt cân, mất nước, suy nhược.

Điều chỉnh chế độ ăn uống

Thay vì ăn ba bữa lớn, thai phụ nên chia nhỏ thành 5-6 bữa trong ngày, tránh ăn quá no. Chọn thức ăn dễ tiêu như luộc, hấp, súp, cháo, bổ sung thực phẩm giàu chất sắt như thịt bò, trứng, rau củ có màu xanh đậm, táo, chuối, bánh mì nướng. Hạn chế dùng thực phẩm chiên xào, cay nóng, có mùi nồng, cà phê, bia rượu.

Nếu nghén nhiều vào buổi sáng, thai phụ nên ăn nhẹ một ít bánh quy hoặc các loại hạt trước khi ra khỏi giường. Tránh bật dậy quá nhanh vì thay đổi tư thế đột ngột cũng làm tăng cảm giác buồn nôn.

Bổ sung đủ nước

Nôn nhiều dễ khiến thai phụ mất nước, điện giải, gây mệt mỏi, chóng mặt. Tuy nhiên, uống quá nhiều nước một lúc lại làm đầy bụng, tăng cảm giác buồn nôn. Thai phụ nên uống từng ngụm nhỏ, chia đều trong ngày. Dùng nước lọc ấm, nước oresol pha đúng cách, nước ép trái cây không đường.

Tránh nằm ngay sau ăn

Sau khi ăn, thai phụ nên tránh nằm ngay. Do tư thế nằm khiến axit và thức ăn trong dạ dày dễ trào ngược lên thực quản, trong khi hệ tiêu hóa đang hoạt động chậm do thay đổi nội tiết, làm tăng cảm giác buồn nôn. Thai phụ ngồi nghỉ hoặc đi lại nhẹ nhàng sau bữa ăn, giúp thức ăn tiêu hóa thuận lợi, giảm áp lực lên dạ dày.

Thay đổi thói quen sinh hoạt

Theo bác sĩ Nhung, thai phụ nên ngủ đủ giấc, tránh thức khuya, vì thiếu ngủ làm cơ thể mệt mỏi, tăng cảm giác ốm nghén. Không gian sống cần thông thoáng, tránh những yếu tố dễ kích hoạt cơn nghén như mùi thức ăn, mùi nước hoa, khói thuốc. Khi nấu ăn nên mở cửa sổ, dùng quạt hút mùi để giảm mùi khó chịu. Vận động nhẹ nhàng, vừa sức mỗi ngày như đi bộ, yoga, bơi giúp tăng tuần hoàn máu, cải thiện tiêu hóa, giảm nghén.

Giải tỏa căng thẳng

Lo lắng quá mức về thai kỳ, áp lực công việc hoặc thiếu sự chia sẻ từ gia đình có thể khiến triệu chứng ốm nghén trở nặng. Thai phụ nên giữ tinh thần thoải mái, dành nhiều thời gian nghỉ ngơi, làm những việc mình thích, trò chuyện với người thân để giải tỏa căng thẳng. Tham gia lớp học tiền sản hoặc chia sẻ kinh nghiệm với những bà mẹ khác cũng là cách giúp thai phụ thích nghi với những thay đổi của cơ thể.

Kiểm soát nhịp thở

Hít thở chậm, sâu, đều giúp cơ thể thư giãn, ổn định hệ thần kinh tự chủ, từ đó hạn chế kích thích trung tâm gây nôn ở não. Đồng thời, thở đúng cách còn cải thiện cung cấp oxy, giảm cảm giác chóng mặt, hồi hộp.

Sử dụng gừng

Gừng có tác dụng làm ấm dạ dày, hỗ trợ tiêu hóa, giảm co thắt đường tiêu hóa. Thai phụ uống trà gừng loãng, ngậm kẹo gừng hoặc thêm vài lát gừng tươi vào nước lọc ấm. Trường hợp có tiền sử viêm loét dạ dày, thai phụ nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi dùng.

Theo bác sĩ Nhung, tình trạng ốm nghén thường giảm dần sau ba tháng đầu, nhưng một số mẹ bầu nghén kéo dài hoặc nghén nặng, dẫn đến sụt cân, mất cân bằng điện giải. Nếu tim đập nhanh, sụt 1-2 kg trong thời gian ngắn, buồn nôn, nôn ói liên tục, không ăn uống được, choáng váng, ngất xỉu, tiểu ít, nước tiểu sẫm màu... thai phụ nên đi khám sớm để được theo dõi và điều trị. Trường hợp cần thiết, bác sĩ chỉ định dùng thuốc giảm nôn hoặc tiêm truyền để cải thiện nhanh chóng triệu chứng.

Trịnh Mai