Tụt huyết áp khi đứng dậy
TP HCMAnh Tân, 46 tuổi, thường xuyên xây xẩm, chóng mặt, nhiều lần ngất xỉu khi đứng dậy, bác sĩ xác định hạ huyết áp tư thế do rối loạn thần kinh tự chủ.
BS.CKI Phạm Phong Luân, khoa Nội Tim mạch 1, Trung tâm Tim mạch, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, ghi nhận bệnh nhân hạ huyết áp bất thường khi chuyển từ tư thế nằm sang đứng. Tình trạng này được xác định khi huyết áp giảm ít nhất 20 mmHg ở chỉ số trên (huyết áp tâm thu) hoặc 10 mmHg ở chỉ số dưới (huyết áp tâm trương) trong vòng ba phút sau khi đứng dậy.
Ở người bình thường, khi đứng lên một phần máu sẽ dồn xuống các tĩnh mạch ở chân và vùng bụng do tác động của trọng lực. Lúc này, cơ thể tự điều chỉnh bằng cách co mạch và tăng nhịp tim để duy trì huyết áp, bảo đảm lượng máu cung cấp cho não. Nếu cơ chế này hoạt động không hiệu quả, huyết áp có thể giảm đột ngột, khiến não tạm thời thiếu máu, gây hoa mắt, chóng mặt, nhìn mờ, thậm chí ngất.
Hệ thần kinh tự chủ kiểm soát các hoạt động diễn ra tự động như nhịp tim, huyết áp, tiết mồ hôi, tiêu hóa và chức năng bàng quang. Khi đứng dậy, hệ thần kinh giao cảm kích hoạt phản xạ co mạch để hạn chế máu ứ ở phần dưới cơ thể. Nếu phản xạ này suy giảm, mạch máu không co đủ, khiến huyết áp khó duy trì ổn định.
Bác sĩ Luân kiểm tra sức khỏe bệnh nhân trước lúc xuất viện. Ảnh: Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh
Anh Tân được điều trị bằng thuốc hỗ trợ duy trì huyết áp kết hợp các biện pháp không dùng thuốc như uống đủ nước, điều chỉnh lượng muối trong khẩu phần ăn, sử dụng vớ áp lực và thay đổi tư thế từ từ. Sau 4 ngày điều trị, bệnh nhân hết chóng mặt, ngất khi thay đổi tư thế, huyết áp ổn định, được xuất viện.
ThS.BS.CKII Huỳnh Thanh Kiều, Trưởng khoa Nội Tim mạch 1, Trung tâm Tim mạch, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, cho biết hạ huyết áp tư thế có thể liên quan đến nhiều nguyên nhân như mất nước, thiếu máu, tác dụng phụ của thuốc, bệnh đái tháo đường gây tổn thương thần kinh tự chủ hoặc một số bệnh lý thần kinh. Vì vậy, người bệnh cần được đánh giá toàn diện để xác định nguyên nhân và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp. Hạ huyết áp tư thế làm tăng nguy cơ ngã, chấn thương, đặc biệt ở người lớn tuổi. Những trường hợp nặng hoặc tái diễn có thể ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng cuộc sống, cần được theo dõi lâu dài.
Bác sĩ Kiều lưu ý những người thường xuyên bị chóng mặt nên chuyển tư thế từng bước, từ nằm sang ngồi, sau đó mới đứng lên. Tránh đứng bất động lâu, tắm nước quá nóng hoặc thay đổi tư thế đột ngột, nhất là khi cơ thể thiếu nước. Người bệnh nên uống đủ nước, tập luyện phù hợp để cải thiện sức mạnh cơ và khả năng điều hòa tuần hoàn. Việc tăng lượng muối cần có sự hướng dẫn của bác sĩ, đặc biệt ở người tăng huyết áp, suy tim hoặc bệnh thận.
Nếu thường xuyên xây xẩm, chóng mặt khi đứng dậy, người bệnh nên được đo huyết áp và nhịp tim ở tư thế nằm, sau đó đo lại khi đứng. Người từng bị ngất cần thăm khám nhằm loại trừ nguyên nhân nguy hiểm khác như rối loạn nhịp tim hoặc bệnh tim cấu trúc. Khi xuất hiện dấu hiệu hạ huyết áp tư thế nguy hiểm như ngất kèm đau ngực, khó thở, hồi hộp dữ dội hoặc ngất trong lúc gắng sức, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế để được đánh giá và xử trí kịp thời.
Thu Hà
* Tên bệnh nhân đã được thay đổi
| Độc giả đặt câu hỏi bệnh tim mạch tại đây để bác sĩ giải đáp |