Thay máy tạo nhịp tim cho bé gái 8 tuổi

TP HCMAnne, 8 tuổi, mắc bệnh tim bẩm sinh từng đặt máy tạo nhịp tại Australia, nay thiết bị gặp sự cố được bác sĩ Việt Nam phẫu thuật thay mới.

BS.CKII Vũ Năng Phúc, Trưởng khoa Tim bẩm sinh, Trung tâm Tim mạch, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, cho biết bệnh nhi mắc đồng dạng nhĩ trái thể đơn độc. Đây là dị tật tim bẩm sinh, khiến hai tiểu nhĩ (phần cấu trúc nhỏ gắn với hai tâm nhĩ) thay vì có hình dạng và cấu trúc khác nhau, lại cùng mang đặc điểm hình thái của tiểu nhĩ trái.

Theo bác sĩ Phúc, đồng dạng nhĩ trái có thể đi kèm các dị tật như bất thường vách tim, van tim và đường đổ về của các tĩnh mạch. Tuy nhiên, với Anne, siêu âm không ghi nhận những biểu hiện này trong tim. Do cấu trúc tiểu nhĩ của bé biến đổi, hệ tĩnh mạch đưa máu về tim cũng không sắp xếp theo đúng trật tự giải phẫu bình thường, đi kèm hội chứng suy nút xoang khiến nhịp tim chậm.

Anne được phát hiện bệnh từ giai đoạn bào thai, sau sinh theo dõi và điều trị tại Australia. Đến 5 tuổi, tình trạng nhịp chậm tiến triển, gây triệu chứng, bé được đặt hệ thống tạo nhịp với dây điện cực gắn trên bề mặt ngoài của tim, còn bộ máy (chứa pin và bộ phận điều khiển) đặt ở vùng bụng. Thiết bị này hoạt động bằng cách truyền các xung điện nhỏ đến tim để duy trì nhịp đập phù hợp. Sau phẫu thuật, triệu chứng cải thiện rõ.

Gần đây, Anne xuất hiện những cơn co cơ vùng bụng. Dữ liệu từ máy tạo nhịp ghi nhận trở kháng tăng đột ngột, cho thấy một trong hai đường dẫn điện của dây điện cực bị gián đoạn. Lúc này, máy tự chuyển sang chế độ tạo nhịp đơn cực, sử dụng đường dẫn còn hoạt động cùng với vỏ bộ máy để truyền xung điện. Ở chế độ này, xung điện có thể kích thích các cơ gần bộ máy, có thể là nguyên nhân gây co cơ vùng bụng ở bé.

Bác sĩ Phúc và êkíp cân nhắc hai phương án: tiếp tục gắn dây điện cực trên bề mặt ngoài tim như trước đây hoặc đưa dây điện cực qua đường tĩnh mạch vào tim.

Phương án thứ nhất phải phẫu thuật lại trên vùng đã có sẹo và mô dính, khiến việc tiếp cận bề mặt tim khó khăn. Khi trẻ lớn, dây điện cực có nguy cơ bị căng, hư hỏng hoặc đứt gãy do sự phát triển của cơ thể và tác động cơ học.

Hiện bé nặng 29 kg, có thể được cân nhắc đặt dây điện cực qua đường tĩnh mạch. Tuy nhiên, hệ tĩnh mạch của bé có cấu trúc bất thường, khiến phương án thứ hai tiềm ẩn nhiều trở ngại.

Ở người bình thường, dây điện cực được đưa theo các đường tĩnh mạch lớn, thuận chiều vào tim. Anne lại có hai tĩnh mạch chủ trên (bình thường chỉ có một tĩnh mạch chủ bên phải).

Tĩnh mạch chủ trên bên trái của bé dẫn máu về tim qua một đường vòng nhỏ và gấp khúc. Nếu đưa dây điện cực theo đường này, bác sĩ sẽ khó đưa dây vào đúng vị trí, đồng thời tăng nguy cơ tổn thương, hẹp mạch hoặc gặp khó khăn khi cần thay dây về sau.

Trong khi đó, tĩnh mạch chủ trên bên phải lại nhỏ hơn, tiềm ẩn nguy cơ hẹp, tắc mạch khi đặt dây điện cực. Bé thuận tay phải nên vị trí đặt máy ở ngực phải cũng cần được cân nhắc để tránh vướng víu, va chạm trong sinh hoạt.

Bác sĩ Phúc cho biết Anne mới 8 tuổi, có khả năng phải thay bộ máy hoặc dây điện cực nhiều lần trong đời. Khi pin hết, bác sĩ có thể chỉ cần thay bộ máy, song nếu phải lưu lại nhiều dây cũ trong lòng mạch, những lần can thiệp sau sẽ khó khăn.

Sau khi hội chẩn với chuyên gia Australia và Mỹ, êkíp tiếp tục đặt dây điện cực trên bề mặt tim và bộ máy ở vùng bụng thay vì đưa dây vào lòng tĩnh mạch, nhằm giữ lại tĩnh mạch chủ trên bên phải cho những lần can thiệp sau này.

Tuy nhiên, bộ máy và dây điện cực phù hợp cho Anne không có sẵn tại Việt Nam. Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh phối hợp với đơn vị cung ứng để đặt mua thiết bị. Gần ba tuần sau, thiết bị được đưa về Việt Nam, sẵn sàng cho ca phẫu thuật.

ThS.BS Nguyễn Minh Trí Viên, Cố vấn Phẫu thuật tim, Trung tâm Tim mạch, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, cùng êkíp cẩn thận bóc tách lớp sẹo và mô dính tại đường mổ cũ để tiếp cận bề mặt tâm nhĩ và khoang đặt máy ở bụng. Sau đó, êkíp thay bộ máy, đặt dây điện cực mới và kiểm tra các thông số để bảo đảm hệ thống hoạt động ổn định.

Sau mổ, bé không còn co cơ bất thường, hồi phục tốt và xuất viện sau 48 giờ. Tái khám một tuần sau mổ, các thông số máy tạo nhịp ổn định, sức khỏe hồi phục tốt.

Theo bác sĩ Phúc, điều trị cho trẻ đặt máy tạo nhịp đòi hỏi kế hoạch lâu dài, bởi bệnh nhi có thể phải trải qua nhiều lần thay thiết bị. Gia đình cần đưa trẻ tái khám đúng hẹn để bác sĩ kiểm tra đảm bảo bộ máy, tình trạng pin và dây điện cực hoạt động ổn định.

Khi trẻ xuất hiện co cơ bất thường, chóng mặt, ngất, mệt nhiều hoặc giảm khả năng vận động so với trước, cần đưa trẻ khám chuyên sâu tim bẩm sinh. Bác sĩ sẽ đánh giá toàn diện để lựa chọn phương pháp can thiệp phù hợp nhất cho bệnh nhi.

Ngọc Châu

* Tên bệnh nhi đã được thay đổi