Nhồi máu não xuất huyết do hẹp động mạch cảnh

TP HCMBà Emma, 83 tuổi, đột quỵ do hẹp nặng động mạch cảnh kèm nhiều mạch máu xơ vữa.

Bà Emma (quốc tịch Mỹ) tăng huyết áp và đái tháo đường khoảng 10 năm, gần đây cấp cứu tại một bệnh viện ghi nhận nhồi máu não dạng xuất huyết, hẹp động mạch cảnh hai bên.

ThS.BS Lê Hoàng Nhật Nam, khoa Cấp cứu, Phòng khám Đa khoa Tâm Anh Quận 7, cho biết kết quả CT ghi nhận hệ động mạch cảnh hai bên của bệnh nhân có nhiều mảng xơ vữa. Động mạch cảnh trong phải hẹp khoảng 70% đường kính lòng mạch. Động mạch cảnh trong trái và các đoạn mạch máu não khác cũng bị xơ vữa, hẹp khoảng 40-60%.

Động mạch cảnh là một trong những hệ thống mạch máu chính đưa máu lên não. Khi mảng xơ vữa làm hẹp lòng mạch, lượng máu lên não có thể giảm. Huyết khối hình thành trên mảng xơ vữa hoặc các mảng xơ vữa có thể bong ra theo dòng máu lên não, gây tắc động mạch, dẫn đến nhồi máu não.

Bà Emma từng đột quỵ, có tình trạng nhồi máu não chuyển dạng xuất huyết. Vì vậy, mục tiêu điều trị không chỉ xử lý tổn thương mạch máu mà còn cân nhắc nguy cơ biến chứng thần kinh, chảy máu.

TS.BS Nguyễn Anh Dũng, Trưởng khoa Ngoại Lồng ngực - Mạch máu, Trung tâm Ngoại Lồng ngực - Mạch máu, cho biết nhiều bệnh nền mạn tính ở người lớn tuổi đẩy nhanh quá trình xơ vữa động mạch. Tổn thương không khu trú ở một vị trí mà xuất hiện trên nhiều nhánh mạch.

Hẹp động mạch cảnh nặng kèm đột quỵ nhẹ khiến nguy cơ tái phát tăng rất cao trong vòng 14 ngày. Do đó, người bệnh cần được phẫu thuật bán khẩn. Theo các khuyến cáo đột quỵ Việt Nam và quốc tế, phẫu thuật bóc tách nội mạc động mạch cảnh vẫn là ưu tiên hàng đầu (Class I), đặc biệt phù hợp với những trường hợp thể trạng tốt và ít nguy cơ rủi ro mổ.

Qua một đường mổ ở vùng cổ, bác sĩ Dũng xử lý các mảng xơ vữa bám trên thành mạch bệnh nhân, đảm bảo máu nuôi não không bị sụt giảm đột ngột khi mạch máu bị kẹp tạm thời. Êkíp thao tác thận trọng để hạn chế nguy cơ mảng xơ vữa hoặc huyết khối di chuyển theo dòng máu gây tắc mạch não.

Sau mổ, lòng động mạch cảnh được khơi thông, dòng máu lưu thông ổn định lên não, tránh nguy cơ tái diễn đột quỵ.

Với những vị trí hẹp còn lại, bệnh nhân điều trị nội khoa kết hợp kiểm soát bệnh nền. Khi thể trạng người bệnh phục hồi, êkíp sẽ đánh giá kỹ lưỡng để lên phương án xử trí triệt để.

Theo bác sĩ Dũng, không phải mọi trường hợp hẹp động mạch cảnh đều cần can thiệp. Quyết định phụ thuộc mức độ hẹp, đặc điểm mảng xơ vữa, triệu chứng, nguy cơ đột quỵ, tình trạng toàn thân. Ở người cao tuổi vừa trải qua đột quỵ, lựa chọn đúng tổn thương cần xử trí quan trọng.

Hẹp động mạch cảnh do xơ vữa có thể tiến triển trong nhiều năm mà không gây triệu chứng. Một số trường hợp chỉ phát hiện khi người bệnh xuất hiện cơn thiếu máu não thoáng qua hoặc đột quỵ.

Theo bác sĩ Dũng, phẫu thuật bóc nội mạc động mạch cảnh có thể giúp giảm nguy cơ đột quỵ nhưng không loại bỏ hoàn toàn nguy cơ tái phát. Người bệnh cần tiếp tục điều trị xơ vữa động mạch và kiểm soát các bệnh nền lâu dài.

Bác sĩ khuyến cáo người cao tuổi, tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, hút thuốc lá hoặc tiền sử bệnh mạch máu cần kiểm soát tốt các yếu tố nguy cơ, tuân thủ điều trị và chủ động tầm soát sức khỏe. Khi xuất hiện các dấu hiệu chóng mặt, đau đầu... người bệnh cần khám chuyên khoa thần kinh, mạch máu tìm nguyên nhân.

Bảo Anh - Như Ngọc

* Tên người bệnh đã được thay đổi