Cách phòng biến cố tim mạch khi chơi thể thao

Vận động vừa sức, hạn chế va đập mạnh, tầm soát bệnh lý tim mạch là những cách giúp giảm nguy cơ biến cố tim mạch khi chơi thể thao.

ThS.BS Phùng Văn Thao, Trung tâm Tim mạch, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội, cho biết tập thể thao thường xuyên giúp tăng cường sức khỏe tim mạch, cải thiện tuần hoàn máu và kiểm soát huyết áp. Song, tùy theo độ tuổi và tình trạng sức khỏe, người chơi thể thao có thể gặp một số biến cố tim mạch như rối loạn nhịp tim, đau thắt ngực, nhồi máu cơ tim. Trong đó, ngừng tim đột ngột là tình trạng đặc biệt nguy hiểm, có thể khiến người bệnh tử vong trong thời gian ngắn nếu không được cấp cứu kịp thời.

Theo bác sĩ Thao, để giảm nguy cơ các biến cố tim mạch khi chơi thể thao, mỗi người nên thực hiện các biện pháp sau:

Vận động phù hợp, tránh quá sức và các yếu tố bất lợi

Người chơi nên tăng dần cường độ, thời lượng tập luyện theo thể trạng, khởi động trước khi vận động, dành thời gian phục hồi sau tập. Tránh gắng sức đột ngột vượt quá khả năng thích nghi của cơ thể.

Mỗi người cần điều chỉnh chế độ vận động theo điều kiện thời tiết. Khi trời nóng, tránh tập luyện vào thời điểm nắng gắt, nên uống đủ nước, nghỉ giải lao và bổ sung điện giải phù hợp nếu vận động kéo dài hoặc ra nhiều mồ hôi để hạn chế mất nước, rối loạn thân nhiệt. Khi trời lạnh, cần khởi động kỹ, mặc đủ ấm, che chắn vùng đầu, cổ, ngực, tránh tiếp xúc đột ngột với nhiệt độ thấp và gắng sức khi cơ thể chưa thích nghi.

Không nên tiếp tục chơi thể thao khi đang sốt, mắc bệnh cấp tính hoặc có biểu hiện bất thường như đau ngực, khó thở, hồi hộp, choáng váng.

Hạn chế va đập và chấn thương vùng ngực

Người chơi nên học kỹ thuật vận động an toàn, tuân thủ luật thi đấu và tránh chủ động dùng ngực chắn bóng hoặc vật thể bay tới. Người chơi bóng đá tránh bóng sút mạnh trực diện vào ngực, hạn chế dùng ngực đỡ bóng khi ở cự ly gần. Trong các môn đối kháng như võ thuật, cần tuân thủ quy định bảo hộ, kiểm soát lực đánh và tránh những cú đấm, đá trực tiếp vào ngực.

Đối với các môn có yêu cầu sử dụng áo bảo hộ ngực nên chọn sản phẩm đạt tiêu chuẩn phù hợp với môn thể thao và vị trí thi đấu, đồng thời mặc đúng cách. Tuy nhiên, thiết bị này không thể bảo vệ tuyệt đối trước nguy cơ chấn động tim.

Theo bác sĩ Thao, đối với trẻ em, việc lựa chọn dụng cụ thể thao phù hợp với độ tuổi, thể trạng cần được quan tâm, tuân thủ chặt chẽ.

Chủ động tầm soát phát hiện bệnh tim mạch tiềm ẩn

Bác sĩ Thao khuyên người chơi nên khám sức khỏe trước khi tham gia các hoạt động thể lực cường độ cao, đặc biệt khi có tiền sử bệnh tim mạch hoặc gia đình có người đột tử không rõ nguyên nhân. Khi xuất hiện các dấu hiệu như đau tức ngực khi gắng sức, hồi hộp bất thường, khó thở không tương xứng với mức vận động, choáng váng hoặc ngất khi chơi thể thao, người bệnh hãy đi khám. Bởi đây có thể là biểu hiện cảnh báo bệnh tim mạch hoặc rối loạn nhịp tiềm ẩn.

Người đã được chẩn đoán mắc bệnh tim mạch, rối loạn nhịp hoặc từng bị viêm cơ tim cần tuân thủ điều trị, trao đổi với bác sĩ về cường độ, loại hình vận động phù hợp. Không tự ý tập luyện trở lại khi chưa được đánh giá đầy đủ sau một biến cố tim mạch hoặc bệnh lý cấp tính.

Theo bác sĩ Thao, bên cạnh các biện pháp phòng ngừa, sân tập và địa điểm thi đấu cần có kế hoạch ứng phó khi xảy ra các biến cố tim mạch, đặc biệt là tình trạng ngừng tim, trang bị máy khử rung tim tự động (AED) ở vị trí dễ tiếp cận. Huấn luyện viên, nhân viên y tế nên được đào tạo kỹ năng nhận biết ngừng tim, hồi sức tim phổi (CPR) và sử dụng các thiết bị cần thiết.

Khi một người đột ngột ngã quỵ, bất tỉnh, không thở bình thường hoặc chỉ thở ngáp, cần nghĩ đến ngừng tim và tiến hành cấp cứu ngay. Người chứng kiến cần gọi cấp cứu 115, không nên mất thời gian chờ nạn nhân tự tỉnh lại hoặc cố kiểm tra mạch nếu không được đào tạo chuyên môn.

Trong lúc chờ cấp cứu, cần đặt nạn nhân nằm ngửa trên mặt phẳng cứng và tiến hành hồi sinh tim phổi. Người sơ cứu đặt gót một bàn tay vào giữa ngực, tay còn lại đặt chồng lên trên, đan các ngón tay, giữ hai cánh tay thẳng rồi ép ngực liên tục với tốc độ 100-120 lần mỗi phút. Ở người trưởng thành, độ sâu ép tim khoảng 5-6 cm. Sau mỗi lần ép, cần thả lồng ngực trở lại vị trí ban đầu trước khi thực hiện lần tiếp theo.

Người chưa được đào tạo vẫn có thể ép tim bằng tay theo hướng dẫn của nhân viên điều phối cấp cứu 115 qua điện thoại. Khi có AED (thiết bị y tế di động dùng để cấp cứu cho người bị ngừng tim đột ngột) tiếp tục bật máy giữ liên lạc, làm theo hướng dẫn và dán các điện cực lên ngực nạn nhân. Thiết bị sẽ tự phân tích nhịp tim và thông báo nếu cần sốc điện. Trong lúc máy phân tích hoặc phát sốc, không ai được chạm vào nạn nhân. Ngay sau khi máy hoàn tất thao tác, tiếp tục ép tim theo hướng dẫn.

Ép tim ngoài lồng ngực giúp duy trì một phần dòng máu đến não và các cơ quan quan trọng, còn AED có thể khôi phục nhịp tim hiệu quả ở những trường hợp có chỉ định sốc điện. Hai biện pháp cần được thực hiện sớm.

Ly Nguyễn