Các yếu tố làm tăng nguy cơ cận thị sớm ở trẻ

Nhìn gần trong thời gian dài, ít hoạt động ngoài trời và môi trường thiếu ánh sáng có thể làm tăng nguy cơ mắc cận thị ở trẻ.

Dữ liệu khám sức khỏe học sinh do Sở Y tế TP HCM tổng hợp cho thấy hơn 60% học sinh TP HCM mắc tật khúc xạ, tăng từ khoảng 54% giai đoạn 2023-2024 và 30% trước năm 2020. Theo bác sĩ Hoàng Quyết Tiến, Trung tâm Thông tin Y khoa, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, cận thị có liên quan đến sự thay đổi chiều dài trục nhãn cầu. Khi nhãn cầu dài ra, hình ảnh không hội tụ đúng trên võng mạc mà nằm phía trước võng mạc, khiến trẻ nhìn xa mờ. Ở trẻ em, nhãn cầu vẫn phát triển nên độ cận có thể tiếp tục tăng trong những năm đi học.

Thời gian nhìn gần kéo dài có thể góp phần tăng nguy cơ cận thị. Thói quen sinh hoạt, học tập thay đổi khiến mắt trẻ phải làm việc ở cự ly gần nhiều hơn. Trẻ học trên lớp, đọc sách, làm bài trên máy tính rồi tiếp tục sử dụng điện thoại. Nếu ngồi quá gần, cúi sát sách hoặc nhìn màn hình trong thời gian dài, mắt phải điều tiết liên tục, nguy cơ cận thị có thể tăng.

Tuy nhiên, thiết bị điện tử không phải nguyên nhân duy nhất. Trẻ dùng điện thoại ít nhưng học nhiều giờ, đọc sách thường xuyên và làm việc trên máy tính vẫn có thể có tổng thời gian nhìn gần cao. Tư thế cúi sát sách, đọc ở khoảng cách quá gần hoặc duy trì hoạt động nhìn gần trong thời gian dài đều làm tăng thời lượng mắt phải làm việc ở cự ly gần.

Thời gian hoạt động ngoài trời ít, do thói quen, lịch học, học thêm và các hoạt động trong nhà. Trẻ em dành nhiều thời gian ngoài trời có nguy cơ cận thị thấp hơn, theo bác sĩ Tiến. Ánh sáng ngoài trời có khả năng kích thích võng mạc giải phóng dopamine, từ đó hạn chế sự kéo dài của nhãn cầu. Chất này có thể tham gia điều hòa sự phát triển của nhãn cầu và làm hạn chế tình trạng nhãn cầu kéo dài, một yếu tố liên quan đến sự hình thành và phát triển cận thị ở trẻ. Đây là một trong những cơ chế được nghiên cứu để giải thích mối liên quan giữa hoạt động ngoài trời và nguy cơ cận thị.

Điều kiện học tập thiếu sáng cũng là yếu tố có thể góp phần làm gia tăng nguy cơ cận thị ở trẻ em và thanh thiếu niên. Tư thế ngồi sai, cúi sát sách hoặc giữ khoảng cách nhìn quá gần khiến mắt phải làm việc liên tục ở cự ly gần.

Các yếu tố này thường kết hợp với nhau trong sinh hoạt hàng ngày. Trẻ học nhiều giờ, sử dụng thiết bị điện tử, ít hoạt động ngoài trời hoặc duy trì thói quen nhìn gần trong điều kiện ánh sáng chưa phù hợp có thể làm tăng nguy cơ khởi phát và tiến triển cận thị.

Cận thị nặng làm tăng nguy cơ tổn thương các cấu trúc phía sau nhãn cầu, trong đó có võng mạc và có thể dẫn đến bong võng mạc. Vì vậy, mục tiêu không chỉ là giúp trẻ nhìn rõ mà còn hạn chế tốc độ tăng độ. Phụ huynh nên cho trẻ giảm thời gian nhìn gần liên tục, giữ khoảng cách phù hợp, tăng hoạt động ngoài trời, đảm bảo đủ ánh sáng khi học và khám mắt định kỳ để theo dõi độ cận.

Bác sĩ Tiến cho biết bên cạnh điều chỉnh thói quen, chế độ dinh dưỡng cũng góp phần cung cấp các dưỡng chất cần thiết cho mắt. Một số hợp chất thực vật có đặc tính chống oxy hóa đang được nghiên cứu về khả năng hỗ trợ bảo vệ mắt trước stress oxy hóa. Broccophane có chiết xuất từ bông cải xanh, được nghiên cứu về khả năng thúc đẩy cơ thể gia tăng tổng hợp thioredoxin nội sinh. Đây là một trong những hệ thống chống oxy hóa của cơ thể, tham gia bảo vệ tế bào trước tác động của các gốc tự do.

Đình Diệu