Giải đáp thắc mắc

* Vui lòng điền chính xác và đầy đủ để nhận được câu trả lời và tư vấn chuyên sâu từ chuyên gia.

Tôi lỡ tình một đêm với bạn gái quen qua mạng, đến nay được 2 tuần, nếu xét nghiệm HIV và HPV thì có ra chưa, giờ tiêm HPV thì có còn được không?
Minh Khang, 20 tuổi, Tây Ninh
THS.BS Ngô Thị Kim Phượng

Quản lý vùng Khu vực miền Trung và Tây Nguyên, Hệ thống trung tâm tiêm chủng VNVC

Chào bạn!

Sau quan hệ hai tuần, xét nghiệm HIV và HPV có thể chưa ra kết quả chính xác bởi lượng kháng thể chưa đủ lượng tối thiểu để có thể được phát hiện qua các xét nghiệm, bạn nên theo dõi thêm sức khỏe và đến cơ sở y tế để được bác sĩ tư vấn. Trong thời gian này, bạn cần kiêng quan hệ tình dục để tránh làm lây lan mầm bệnh và cần khám ngay khi có dấu hiệu sốt, mệt mỏi, ớn lạnh, loét miệng, phát ban đỏ, sưng hạch…

Người đã nhiễm HPV vẫn nên tiêm vaccine vì loại virus này có nhiều type gây bệnh. Kháng thể bảo vệ sinh ra sau khi nhiễm một loại virus không tồn tại lâu dài nên cơ thể vẫn có thể nhiễm lại chủng virus đã đào thải.

Hiện Việt Nam đang có vaccine thế hệ mới Gardasil 9 phòng 9 type virus 6, 11, 16, 18, 31, 33, 45, 52, 58 gây bệnh sùi mào gà và các bệnh ung thư cổ tử cung, âm hộ, âm đạo, hầu họng, hậu môn... Vaccine tiêm cho nam và nữ từ 9-45 tuổi. Trẻ từ 9 đến dưới 15 tuổi tiêm hai mũi cách nhau 6-12 tháng, người từ 15-45 tuổi tiêm 3 mũi cách nhau 6 tháng. Do đó, trường hợp của bạn có thể tiêm vaccine Gardasil 9, lịch tiêm gồm 3 mũi trong 6 tháng.

Cảm ơn câu hỏi của bạn.

Chúc bạn và gia đình thật nhiều sức khỏe!

Muỗi gây bệnh sốt xuất huyết và viêm não Nhật Bản khác nhau như thế nào, làm sao để phân biệt? Nghe nói cả trẻ và người lớn đều có nguy cơ mắc 2 bệnh này có đúng không? Tôi và chồng đã 50 tuổi rồi thì tiêm vaccine được không?
Nguyên An, 50 tuổi, An Giang
THS.BS Ngô Thị Kim Phượng

Quản lý vùng Khu vực miền Trung và Tây Nguyên, Hệ thống trung tâm tiêm chủng VNVC

Chào bạn!

Bệnh sốt xuất huyết và viêm não Nhật Bản đều lây truyền sang người qua vết muỗi đốt, do đó bất cứ ai cũng đều có nguy cơ nhiễm bệnh. Trong đó, muỗi gây bệnh sốt xuất huyết là muỗi vằn cái Aedes aegypti bị nhiễm virus Dengue. Loại muỗi này thích sống gần con người và sinh sản tại các vật dụng chứa nước đọng xung quanh nhà. Chúng hoạt động chủ yếu vào ban ngày, nhất là sáng sớm và chiều tối. Còn muỗi Culex là trung gian truyền bệnh viêm não Nhật Bản sang người sau khi chích gia súc như lợn, trâu, bò, ngựa và nhiều loại chim hoang dã mang mầm bệnh. Đây còn được gọi là muỗi đồng ruộng do sống ở ruộng lúa, chuồng trại, ao hồ, cống rãnh...

Virus gây bệnh sốt xuất huyết có 4 type huyết thanh khác nhau, gồm Den-1, Den-2, Den-3, Den-4. Sau khi mắc bệnh, cơ thể chỉ sinh kháng thể bảo vệ với type virus đã nhiễm và bảo vệ chéo trước các type virus còn lại chỉ trong một thời gian ngắn. Do đó, một người có thể mắc bệnh nhiều lần với các type virus còn lại, nguy cơ lần mắc sau nặng hơn lần trước do phản ứng tăng cường phụ thuộc kháng thể tạo điều kiện cho virus xâm nhập và nhân lên làm bệnh diễn tiến nặng hơn. Đối với bệnh viêm não Nhật Bản, bạn và chồng nếu chưa có miễn dịch hoặc không được tiêm vaccine nhắc theo lịch đều có nguy cơ mắc bệnh nếu bị muỗi mang mầm bệnh chích.

Sốt xuất huyết và viêm não Nhật Bản đều đã có vaccine phòng bệnh cho cả trẻ em và người lớn. Vaccine sốt xuất huyết tiêm cho trẻ từ 4 tuổi đến người lớn, với lịch tiêm hai mũi cách nhau 3 tháng. Vaccine có hiệu quả phòng cả 4 type huyết thanh virus gây bệnh đến hơn 80% và ngăn nguy cơ nhập viện lên 90%.

Vaccine phòng viêm não Nhật Bản có ba loại, gồm: Jevax (Việt Nam), Jeev (Ấn Độ) và Imojev (Nhật Bản). Người lớn có thể tiêm ba loại vaccine này ở tiêm chủng dịch vụ. Trong đó, loại Imojev tiêm từ 9 tháng tuổi, loại Jevax tiêm từ 12 tháng tuổi, loại Jeev tiêm từ 12 tháng tuổi đến 49 tuổi. Vợ chồng bạn 50 tuổi có thể tiêm vaccine Jevax hoặc Imojev. Trong đó, miễn dịch từ vaccine Jevax sẽ suy giảm theo thời gian, cần lưu ý tiêm nhắc mỗi 3 năm sau các mũi tiêm cơ bản. Việc không tiêm nhắc lại hoặc bỏ quên các mũi tiêm nhắc sẽ khiến trẻ và người lớn đối mặt "khoảng trống miễn dịch" và nguy cơ mắc bệnh cao. Còn vaccine thế hệ mới Imojev không cần tiêm nhắc sau các mũi cơ bản, người lớn chỉ cần tiêm 1 mũi. Bạn nên đến cơ sở tiêm chủng để được bác sĩ tư vấn cụ thể.

Cảm ơn câu hỏi của bạn.

Chúc bạn và gia đình thật nhiều sức khỏe!

Người lớn 25 tuổi muốn tiêm viêm não Nhật Bản còn được không bác sĩ? Em chỉ nhớ hồi nhỏ được mẹ dẫn đi tiêm ở trạm, không rõ loại vaccine ạ. Em nên tiêm loại nào và lịch tiêm ra sao ạ?
Phạm Ánh Dương, 25 tuổi, Long Biên, Hà Nội
BS.CKI Tống Thị Ngọc Cầm

Phó Giám đốc Y khoa miền Bắc, Hệ thống tiêm chủng VNVC

Chào bạn!

Viêm não Nhật Bản là bệnh truyền nhiễm lưu hành tại Việt Nam và nhiều nước châu Á. Virus gây bệnh có trong máu của các loài gia súc, chủ yếu là lợn, và chim hoang dã. Muỗi Culex đốt các loài này và truyền bệnh cho người thông qua vết đốt.

Người lớn chưa có miễn dịch, chưa chủng ngừa vaccine đều có nguy cơ mắc viêm não Nhật Bản. Bệnh có thể diễn tiến nặng, tỷ lệ tử vong khoảng 20-30%. Trong số người sống sót, khoảng 30-50% có thể gặp di chứng thần kinh, tâm thần như liệt, điếc, động kinh, suy giảm nhận thức hoặc cần người thân chăm sóc lâu dài.

Bệnh đã vaccine phòng bệnh, gồm 3 loại dành cho trẻ em và người lớn, bao gồm: Jevax (Việt Nam) tiêm từ 12 tháng tuổi có trong tiêm chủng mở rộng và dịch vụ; Jeev (Ấn Độ) tiêm từ 12 tháng tuổi và Imojev (Thái Lan) tiêm từ 9 tháng tuổi chỉ có trong tiêm chủng dịch vụ. Trong đó, vaccine thế hệ mới Imojev không cần tiêm nhắc sau khi hoàn thành lịch tiêm cơ bản. Còn vaccine Jevax cần tiêm nhắc sau khi hoàn thành lịch tiêm cơ bản là mỗi 3 năm, vaccine Jeev cần tiêm nhắc khi có dịch hoặc chuẩn bị đi vào vùng dịch.

Bạn cần kiểm tra lịch sử tiêm phòng và loại vaccine đã từng tiêm. Trường hợp bạn không hoàn thành liệu trình của một loại vaccine, bạn có thể chuyển đổi hoặc kết hợp với loại vaccine khác tùy vào lịch sử tiêm chủng cụ thể. Việc kết hợp các loại vaccine cần tham vấn ý kiến bác sĩ để được chỉ định liệu trình phù hợp. Còn nếu chưa từng tiêm, bạn có thể lựa chọn 1 trong 3 loại và đảm bảo đủ phác đồ của loại vaccine để tạo đủ kháng thể bảo vệ.

Cảm ơn câu hỏi của bạn.

Chúc bạn và gia đình nhiều sức khỏe!

Vaccine cúm nên tiêm tháng nào trong năm là phòng bệnh tốt nhất. Tôi 40 tuổi thì cần tiêm bao nhiêu mũi là đủ?
Hoàng Sang, 40 tuổi, Đồng Nai
BS.CKI Nguyễn Lê Nga

Quản lý Y khoa vùng 1 miền Bắc, Hệ thống tiêm chủng VNVC

Chào bạn!

Tiêm vaccine cúm là biện pháp hiệu quả nhất để phòng bệnh cúm, giảm nguy cơ nhập viện và biến chứng nặng do virus cúm gây ra. Ở Việt Nam, bệnh cúm ghi nhận ca mắc ở cả trẻ em và người lớn quanh năm. Do đó, vaccine cúm có thể tiêm bất kỳ tháng nào trong năm để giúp phòng bệnh hiệu quả cho người tiêm và mỗi người cần tiêm mũi nhắc lại hằng năm để đạt hiệu quả phòng bệnh tối ưu theo khuyến cáo của WHO. Lý do là, virus cúm liên tục biến đổi hàng năm, kháng thể từ tiêm vaccine giảm dần theo thời gian. Thành phần của vaccine cúm cũng được nghiên cứu, cập nhật và thay đổi hàng năm phù hợp với chủng đang lưu hành.

Hiện Việt Nam có 4 loại vaccine cúm của Pháp, Hà Lan, Hàn Quốc và Việt Nam, tiêm cho trẻ từ 6 tháng tuổi đến người lớn. Lịch tiêm cho trẻ từ 6 tháng đến dưới 9 tuổi gồm hai mũi cách nhau một tháng, người từ 9 tuổi trở lên tiêm một mũi. Bạn 40 tuổi sẽ tiêm một mũi và tiêm mũi nhắc lại hằng năm.

Cảm ơn câu hỏi của bạn.

Chúc bạn và gia đình thật nhiều sức khỏe!

Vaccine phế cầu giúp phòng bệnh gì? Tôi 24 tuổi nếu tiêm thì nên chọn loại vaccine nào?
Cảnh Nguyên, 24 tuổi, Hải Phòng
BS.CKI Nguyễn Lê Nga

Quản lý Y khoa vùng 1 miền Bắc, Hệ thống tiêm chủng VNVC

Chào bạn!

Vi khuẩn phế cầu thường trú ở vùng hầu họng của con người, bình thường không gây bệnh. Khi cơ thể suy giảm miễn dịch, mắc bệnh mạn tính hoặc niêm mạc đường hô hấp bị tổn thương, vi khuẩn có thể xâm nhập và gây ra các bệnh phổ biến như viêm phổi, viêm màng não, nhiễm trùng huyết, viêm tai giữa… ở cả trẻ em và người lớn.

Bộ Y tế và Tổ chức Y tế thế giới (WHO) khẳng định, tiêm vaccine phế cầu là biện pháp phòng bệnh hiệu quả, giúp hạn chế lây lan trong cộng đồng và giảm nguy cơ bệnh diễn tiến nặng. Hiện Việt Nam đang lưu hành các vaccine phế cầu thế hệ mới 13, 15, 20 và 23, giúp phòng các chủng vi khuẩn phế cầu gây ra các bệnh viêm tai giữa, viêm xoang, viêm phổi, viêm màng não và nhiễm trùng huyết. Trong đó, vaccine phế cầu 13, 15, 20 tiêm cho trẻ từ 6 tuần tuổi đến người lớn; vaccine phế cầu 23 tiêm cho trẻ từ 2 tuổi và người lớn. Tùy độ tuổi, bệnh nền và lịch sử tiêm chủng, bác sĩ sẽ tư vấn loại vaccine và lịch tiêm phù hợp. Bạn 24 tuổi thuộc độ tuổi tiêm vaccine phế cầu 13, 15, 20 và 23. Bạn nên đến cơ sở tiêm chủng để bác sĩ tư vấn tiêm loại vaccine phù hợp.

Cảm ơn câu hỏi của bạn.

Chúc bạn và gia đình thật nhiều sức khỏe!

Chào bác sĩ, hai tháng trước bố tôi đang đi đường thì bị chó nhỏ của hàng xóm lao ra cắn vào tay, vết thương đã lành. Con chó không bị dại nhưng hàng xóm đã mang đi cho người quen ở thành phố nuôi. Giờ bố tôi có cần tiêm vaccine dại không và tiêm thì có tác dụng gì không?
Ánh Hồng, 35 tuổi, Nghệ An
BS.CKI Nguyễn Lê Nga

Quản lý Y khoa vùng 1 miền Bắc, Hệ thống tiêm chủng VNVC

Chào bạn!

Bệnh dại có tỷ lệ tử vong gần 100% khi khởi phát triệu chứng. Virus dại lây truyền từ động vật có vú máu nóng như chó, mèo, dơi, chuột, khỉ… sang người qua vết cào, cắn, liếm lên vết thương hở. Thời gian ủ bệnh thường khoảng 2-8 tuần, cũng có trường hợp thời gian ủ bệnh ngắn chỉ vài ngày hoặc kéo dài đến một năm. Trường hợp vết thương đã lành vẫn có nguy cơ phơi nhiễm dại.

Tiêm vaccine dại vừa giúp điều trị vừa là biện pháp phòng bệnh hiệu quả duy nhất hiện nay. Vaccine có khả năng kích hoạt hệ thống miễn dịch và tạo ra các kháng thể nhận diện virus và tiêu diệt chúng, bảo vệ cơ thể. Do đó khi bị chó, mèo cắn hoặc cào bất cứ ai cũng cần tiêm vaccine dại ngay, càng sớm càng tốt. Trường hợp vết cắn, cào nặng, có nhiều vết thương và ở gần thần kinh trung ương, đầu chi, bộ phận sinh dục... người bệnh cần được tiêm thêm huyết thanh kháng dại.

Trường hợp của bố bạn vết thương đã lành, con chó không còn ở địa phương nên đến cơ sở tiêm chủng để được bác sĩ khai thác lịch sử, kiểm tra vết thương để có chỉ định tiêm vaccine phù hợp.

Hiện Việt Nam đang lưu hàng hai loại vaccine dại gồm Verorab (Pháp) và Abhayrab (Ấn Độ), có thể tiêm trước phơi nhiễm (trước khi bị cắn, cào) và sau phơi nhiễm (sau khi bị cắn, cào). Trường hợp tiêm sau phơi nhiễm cần tiêm tiêm 5 mũi đường tiêm ở bắp, hoặc 8 mũi (mỗi lần hai mũi) với đường tiêm trong da. Trường hợp tiêm trước phơi nhiễm có lịch 3 mũi vào các ngày 0, 7, 21 hoặc 28. Người đã tiêm đủ phác đồ trước và sau phơi nhiễm, nếu bị chó, mèo cắn hoặc cào, thường chỉ cần tiêm 2 mũi và không cần dùng huyết thanh kháng dại.

Cảm ơn câu hỏi của bạn.

Chúc bạn và gia đình thật nhiều sức khỏe!

Tôi 60 tuổi, đang điều trị tiểu đường type 2 và cao huyết áp, thấp khớp, muốn tiêm ngừa cúm và zona thần kinh. Tôi có phải dừng thuốc đang điều trị để tiêm ngừa không?
Ngọc Anh, 60 tuổi, Hà Nam
THS.BS Ngô Thị Kim Phượng

Quản lý vùng Khu vực miền Trung và Tây Nguyên, Hệ thống trung tâm tiêm chủng VNVC

Chào bác!

Người bị cao huyết áp, thấp khớp, tiểu đường type 2 phải thường xuyên sử dụng thuốc theo chỉ định của bác sĩ để kiểm soát bệnh. Song việc sử dụng thuốc kéo dài dễ khiến hệ miễn dịch suy giảm, tạo điều kiện cho virus cúm dễ lây qua đường hô hấp xâm nhập gây bệnh và gây ra biến chứng viêm phổi, suy hô hấp, suy đa tạng, đồng thời làm tăng tình trạng bệnh nền.

Hệ miễn dịch suy giảm cũng tạo điều kiện cho virus Varicella Zoster (VZV) ẩn trong các hạch thần kinh cảm giác sau khi mắc thủy đậu gây ra bệnh zona thần kinh. Các nghiên cứu chỉ ra, người mắc tiểu đường, cao huyết áp có nguy cơ mắc zona thần kinh lần lượt là 38% và 33,5%. Nếu không được điều trị sớm trong 72 giờ mắc, người bệnh zona phải đối mặt các biến chứng như viêm não, viêm phổi, liệt mặc, đặc biệt đau thần kinh kéo dài gây ảnh hưởng sức khỏe, chất lượng cuộc sống.

Tiêm vaccine là cách phòng bệnh zona thần kinh, cúm hiệu quả. Hiện 4 loại vaccine cúm của Pháp, Hà Lan, Hàn Quốc, Việt Nam và vaccine zona thần kinh của Bỉ có tại Việt Nam đều là vaccine bất hoạt. Các vaccine chứa thành phần kháng nguyên của virus không còn khả năng gây bệnh nhưng vẫn kích thích cơ thể tạo ra kháng thể.

Theo thông tin kê toa của nhà sản xuất, vaccine cúm và zona thần kinh có thể tiêm cùng lúc, trong một buổi tiêm. Việc tiêm cùng lúc hai vaccine trong một buổi tiêm vừa giúp tạo hiệu quả miễn dịch phòng bệnh sớm, tiết kiệm thời gian đi lại và không làm quá tải miễn dịch. Bác không cần ngưng sử dụng các loại thuốc theo toa thường xuyên trước và sau khi tiêm vaccine.

Trước tiêm, bác cần được bác sĩ khám sàng lọc và bác cần chia sẻ đầy đủ tình trạng bệnh đang mắc, loại thuốc đang sử dụng để bác sĩ đánh giá. Sau tiêm, bác cần theo dõi sức khỏe tại nơi tiêm chủng trong 30 phút và tại nhà 24-48 giờ. Trong thời gian theo dõi nếu có các phản ứng như sốt cao, co giật, khó thở, tức ngực, chóng mặt, choáng váng…, bác cần báo ngay cho cơ sở tiêm chủng, hoặc đến bệnh viện sớm để được can thiệp kịp thời.

Cảm ơn câu hỏi của bác.

Chúc bác và gia đình thật nhiều sức khỏe!

Chào bác sĩ, khi nào vaccine HPV được tiêm miễn phí cho người dân?
Linhnt, 24 tuổi, Hà Nội
THS.BS Ngô Thị Kim Phượng

Quản lý vùng Khu vực miền Trung và Tây Nguyên, Hệ thống trung tâm tiêm chủng VNVC

Theo Bộ Y tế, vaccine HPV dự kiến được triển khai tiêm miễn phí cho bé gái học lớp 6 (11 tuổi) tại trường học và trẻ em gái 12 tuổi không đi học tại cộng đồng. 4 tỉnh đã được lựa chọn tiêm vaccine miễn phí gồm: Tuyên Quang, Quảng Ngãi, Đắk Lắk, Vĩnh Long. Các địa bàn ưu tiên là vùng miền núi, vùng khó khăn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

HPV (virus u nhú ở người) là virus được chứng minh gây ra các bệnh ung thư như cổ tử cung, vùng hậu họng, âm hộ, âm đạo, dương vật và bệnh sùi mào gà. Virus dễ lây qua đường quan hệ tình dục, tiếp xúc da kề da, ít hơn từ mẹ sang con, sử dụng chung vật dụng chứa mầm bệnh. Tỷ lệ nhiễm virus HPV ít nhất một lần trong đời ở nam khoảng 91%, nữ khoảng 85% khi có hoạt động tình dục. Theo Bộ Y tế, tiêm vaccine là biện pháp phòng lây nhiễm HPV, đồng thời giảm nguy cơ mắc bệnh ung thư cổ tử cung, vòm họng, sùi mào gà… do HPV gây ra.

Hiện Việt Nam đang có hai loại vaccine HPV, bạn 24 tuổi đủ điều kiện tiêm được cả hai loại vaccine. Trong đó, vaccine thế hệ mới Gardasil 9 giúp phòng nhiều type virus HPV hơn, gồm 6, 11, 16, 18, 31, 33, 45, 52, 58, tiêm cho nam và nữ từ 9 đến dưới 46 tuổi. Trẻ từ 9 đến dưới 15 tuổi tiêm hai mũi cách nhau 6-12 tháng, người từ 15 đến dưới 46 tuổi tiêm 3 mũi cách nhau 6 tháng. Nếu lo lắng về việc lây nhiễm và mắc bệnh do HPV, bạn nên tham khảo ý kiến bác sĩ để tiêm sớm. Bạn 24 tuổi nếu tiêm vaccine này sẽ có lịch tiêm gồm 3 mũi trong 6 tháng.

Cảm ơn câu hỏi của bạn.

Chúc bạn và gia đình thật nhiều sức khỏe!

Nam sinh vào tháng 9/1980 có còn ở trong độ tuổi tiêm vaccine HPV ngừa K (ung thư) vòm họng do virus HPV gây ra không?
Nguyễn Minh Danh ĐN, 46 tuổi, Đồng Nai
THS.BS Ngô Thị Kim Phượng

Quản lý vùng Khu vực miền Trung và Tây Nguyên, Hệ thống trung tâm tiêm chủng VNVC

Chào bạn!

Hiện Việt Nam đang có vaccine giúp phòng 9 type virus HPV 6, 11, 16, 18, 31, 33, 45, 52, 58 gây bệnh ở nam như ung thư vòm họng, hậu môn, dương vật và sùi mào gà. Vaccine tiêm được từ 9 đến dưới 46 tuổi. Bạn sinh vào tháng 9/1980, hiện 45 tuổi 11 tháng nên vẫn tiêm được vaccine. Lịch tiêm của bạn gồm ba mũi cách nhau 6 tháng. Bạn nên đến cơ sở y tế để bác sĩ tư vấn và tiêm vaccine sớm nhằm tránh quá tuổi quy định được tiêm.

Ung thư vòm họng là một trong những loại ung thư vùng đầu cổ phổ biến hiện nay và nam giới có tỷ lệ mắc cao hơn nữ. Theo CDC Mỹ, có khoảng 70% ca mắc ung thư vòm họng do virus HPV gây ra. Ngoài HPV còn có các yếu tố gây ung thư khác như rượu bia, hút thuốc lá, vệ sinh răng miệng kém, nhiễm virus Epstein Barr (EBV). Tiêm vaccine HPV là biện pháp phòng ung thư vòm họng hiệu quả. Ngoài tiêm vaccine, bạn cũng nên nên phòng bệnh bằng xây dựng lối sống lành mạnh, vận động đều đặn, vệ sinh răng miệng sạch sẽ, ăn uống đủ chất, không uống rượu bia, hút thuốc lá, quan hệ tình dục an toàn để tránh lây nhiễm virus HPV. Bạn cũng nên tầm soát ung thư định kỳ, đi khám khi có dấu hiệu đau họng kéo dài, nuốt vướng, ngạt mũi, ù tai, đau đầu, nổi hạch, giảm cân nhanh.

Cảm ơn câu hỏi của bạn.

Chúc bạn và gia đình thật nhiều sức khỏe!

Hai tháng trước, mẹ tôi 56 tuổi mắc zona thần kinh nhờ phát hiện sớm trong 72 giờ đầu nên không bị biến chứng. Tuy nhiên, bác sĩ khuyến cáo, mẹ tôi có thể tái phát bệnh do virus gây bệnh không mất đi mà vẫn còn trong cơ thể. Bác sĩ có khuyên mẹ tôi tiêm vaccine để ngừa tái phát, nhưng mẹ đang ...
Công, 40 tuổi, TP HCM
THS.BS Ngô Thị Kim Phượng

Quản lý vùng Khu vực miền Trung và Tây Nguyên, Hệ thống trung tâm tiêm chủng VNVC

Chào bạn!

Bệnh zona thần kinh do virus varicella‑zoster (VZV), đây cũng là virus gây bệnh thủy đậu. Một người khi mắc thủy đậu virus sẽ ở ẩn trong hạch thần kinh cảm giác và virus phát triển thành bệnh zona thần kinh khi gặp điều kiện lớn tuổi, hệ miễn dịch suy giảm do bệnh lý, căng thẳng, stress kéo dài.

Người mắc bệnh zona nếu không được điều trị trong “giờ vàng” dễ bị biến chứng nhiễm trùng da, viêm phổi, viêm não, giảm thị lực, giảm thính lực, mù lòa, đặc biệt là đau thần kinh kéo dài. Tuy nhiên, khi khỏi bệnh, virus vẫn không mất đi, tiếp tục ở trong hạch thần kinh và có thể tái phát bệnh khi hệ miễn dịch yếu đi. Tỷ lệ tái phát trong cộng đồng khoảng 2-18%, có thể lên đến 30% ở người mắc ung thư, thận, tiểu đường, tăng huyết áp, tim mạch, HIV.

Vaccine ngừa zona thần kinh do hãng dược GSK (Bỉ) sản xuất, được Bộ Y tế cấp phép sử dụng rộng rãi tại Việt Nam. Vaccine dành cho người từ 18 tuổi có nguy cơ cao và người từ 50 tuổi trở lên. Hiệu quả ngăn bệnh đến 97% ở người từ 50 tuổi, từ 70-87% ở người từ 18 tuổi bị suy giảm miễn dịch do bệnh lý đồng thời giảm các biến chứng hơn 90%. Người từng mắc zona vẫn được khuyến cáo tiêm để giảm nguy cơ tái phát bệnh và tránh biến chứng khi tái phát bệnh.

Mẹ bạn đã mắc bệnh và đang sử dụng thuốc hoàn toàn có thể tiêm vaccine. Lịch tiêm của bác gồm hai mũi, cách nhau hai tháng. Trước tiêm, bác cần được bác sĩ khám sàng lọc và bác cần chia sẻ đầy đủ tình trạng bệnh đang mắc, loại thuốc đang sử dụng để bác sĩ đánh giá. Sau tiêm, bác cần theo dõi sức khỏe tại nơi tiêm chủng trong 30 phút và tại nhà 24-48 giờ. Trong thời gian theo dõi nếu có các phản ứng như sốt cao, co giật, khó thở, tức ngực, chóng mặt, choáng váng… bác cần báo ngay cho cơ sở tiêm chủng, hoặc đến bệnh viện sớm để được can thiệp kịp thời.

Cảm ơn câu hỏi của bạn.

Chúc bạn và gia đình thật nhiều sức khỏe!

Nghỉ lễ vừa rồi, tôi xuống quê nội chơi thì bị chó táp vào gót chân, rướm máu thôi nên có rửa qua nước sạch và bôi dầu gió. Ông tôi nói chó nhà đã tiêm vaccine ở phường rồi nhưng tôi lo quá. Giờ cũng đã 4 ngày sau khi bị cắn, tôi còn tiêm vaccine dại được không và tiêm mấy mũi ạ? ...
Mai Xuân, 26 tuổi, Sóc Trăng
THS.BS Ngô Thị Kim Phượng

Quản lý vùng Khu vực miền Trung và Tây Nguyên, Hệ thống trung tâm tiêm chủng VNVC

Chào bạn!

Dại là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus dại gây ra, lây truyền chủ yếu qua nước bọt của động vật mắc bệnh thông qua vết cắn, cào hoặc khi tiếp xúc với vùng da tổn thương. Virus dại có thể xâm nhập vào vết thương hở, dù là nhỏ hay lớn. Trường hợp của bạn bị chó cắn rướm máu, vết thương không sâu vẫn có thể lây truyền virus dại.

Thời gian ủ bệnh dại ở người thông thường từ 1-3 tháng sau phơi nhiễm, hiếm khi có trường hợp thời gian ủ bệnh ngắn dưới 9 ngày hoặc dài tới một vài năm, tùy thuộc vào tình trạng nặng, nhẹ và vị trí của vết cắn. Bệnh hiện vẫn chưa có phương pháp điều trị, khi đã khởi phát triệu chứng, gần 100% người và động vật tử vong. Biện pháp phòng bệnh duy nhất là vaccine và huyết thanh phòng dại.

Do đó, bạn cần lưu ý không bỏ lỡ thời điểm can thiệp sau phơi nhiễm. Bạn đã bị cắn hơn 4 ngày, nên đến cơ sở y tế hoặc trung tâm tiêm chủng gần nhất càng sớm càng tốt để được bác sĩ tư vấn và chỉ định các mũi tiêm phòng dại.

Hiện Việt Nam có hai loại ngừa dại gồm Verorab (Pháp) và Abhayrab (Ấn Độ). Người bị động vật cắn, cào tiêm với phác đồ 5 mũi, vào các ngày 0-3-7-14-28, đường tiêm ở bắp, hoặc 8 mũi vào các ngày 0-3-7-28, với đường tiêm trong da. Vaccine được sản xuất theo công nghệ mới, không chứa các tế bào thần kinh nên không ảnh hưởng trí nhớ, thần kinh.

Trong thời gian tiêm, bạn nên theo dõi con vật, nếu chúng còn sống 10 ngày sau khi cắn, cào, bác sĩ có thể căn cứ vào tình trạng vết thương để chỉ định dừng tiêm. Vaccine lúc này vẫn có hiệu quả phòng bệnh. Ở những lần bị động vật cắn, cào sau, bạn chỉ cần tiêm thêm 2 mũi và không cần dùng huyết thanh kháng dại.

Ngoài ra, khi bị động vật cắn, cào, liếm, trước hết bạn cần rửa sạch vết thương bằng nước sạch và xà phòng dưới vòi nước trong ít nhất 15 phút. Sau đó, tiếp tục sát trùng bằng cồn 45-70% hoặc cồn i-ốt để giảm thiểu lượng virus dại tại vị trí vết cắn. Ngoài ra, bạn không nên khâu hoặc băng kín vết thương vì điều này có thể làm virus dại thâm nhập vào cơ thể nhanh hơn, gây nhiễm trùng nặng.

Cảm ơn câu hỏi của bạn.

Chúc bạn và gia đình nhiều sức khỏe!

Nhờ bác sĩ tư vấn giúp tôi vaccine phòng RSV cho người cao tuổi với. Tôi muốn dẫn ông bà nay đã 70 tuổi đi tiêm, mà họ sợ tuổi này tiêm vaccine không còn hiệu quả. Cảm ơn bác sĩ!
Lâm Minh Tùng, 40 tuổi, Phường Gia Định, TP HCM
BS.CKI Nguyễn Lê Nga

Quản lý Y khoa vùng 1 miền Bắc, Hệ thống tiêm chủng VNVC

Chào bạn!

Virus hợp bào hô hấp (RSV) là virus ác tính phổ biến gây viêm tai giữa, viêm phổi, viêm phế quản, viêm tiểu phế quản nặng, suy hô hấp cấp khiến trẻ dưới 2 tuổi và người cao tuổi phải nhập viện, thậm chí tử vong. Ở người cao tuổi, đặc biệt khi có bệnh nền như tim mạch, COPD, đái tháo đường, suy thận... nếu mắc bệnh do RSV thường diễn tiến nhanh, dễ biến chứng nặng làm tăng nguy cơ tử vong và trầm trọng thêm các bệnh nền đang mắc.

Ông bà bạn hiện đã 70 tuổi, vẫn có thể phòng hiệu quả virus RSV bằng vaccine. Với người cao tuổi, hiện Việt Nam có vaccine Abrysvo của Pfizer (Mỹ, sản xuất tại Bỉ) và vaccine Arexvy của GSK (Anh). Abrysvo chỉ định tiêm mũi duy nhất cho phụ nữ mang thai từ tuần 24-36 để truyền kháng thể thụ động bảo vệ trẻ và người từ 60 tuổi trở lên. Với người cao tuổi, vaccine này được chứng minh giúp giảm tới 88,9% nguy cơ nhiễm trùng đường hô hấp dưới như viêm phổi, viêm phế quản do RSV trong năm đầu tiên, duy trì bảo vệ kéo dài. Còn vaccine của GSK có chất bổ trợ chuyên biệt, giúp nhận diện virus sớm và chính xác, từ đó phòng bệnh hiệu quả và bền vững ở người sức khỏe yếu, hệ miễn dịch lão hóa khi cao tuổi, mắc bệnh mạn tính. Các nghiên cứu lâm sàng chỉ ra, vaccine đạt hiệu quả bảo vệ hơn hơn 82% ở người trên 60 tuổi, gần 95% ở người có ít nhất một bệnh nền.

Khi đến trung tâm tiêm chủng, ông bà sẽ được bác sĩ khám sàng lọc kỹ trước tiêm. Gia đình cần chia sẻ đầy đủ, chính xác các bệnh đang mắc, loại thuốc đang sử dụng để bác sĩ đánh giá tình hình sức khỏe, quyết định mũi tiêm phù hợp. Ông bà có thể tiêm thêm các vaccine khác như phế cầu, cúm, não mô cầu... vẫn đạt được đáp ứng miễn dịch tốt mà không gây nên những phản ứng bất lợi, nghiêm trọng.

Cảm ơn câu hỏi của bác.

Chúc bác và gia đình nhiều sức khỏe!

Khi nào là đến mùa dịch não mô cầu vậy bác sĩ? Con gái tôi sắp nhập học năm nhất, đi học quân sự nữa nên hơi lo con tụ tập đông người rồi mắc bệnh. Tôi nên cho con tiêm loại B hay ACYW để phòng bệnh ạ?
Đặng Ngọc Khánh, 51 tuổi, TP HCM
BS.CKI Nguyễn Lê Nga

Quản lý Y khoa vùng 1 miền Bắc, Hệ thống tiêm chủng VNVC

Chào bạn!

Não mô cầu là bệnh truyền nhiễm cấp tính do vi khuẩn Neisseria meningitidis gây ra, có thể dẫn đến viêm màng não, nhiễm trùng huyết hoặc đồng thời cả hai. Bệnh nguy hiểm vì có thể diễn tiến rất nhanh, từ những biểu hiện ban đầu như sốt, đau đầu, mệt mỏi đến tình trạng nặng chỉ trong vài giờ.

Vi khuẩn não mô cầu lây từ người sang người qua dịch tiết đường hô hấp, vùng họng khi tiếp xúc gần. Đáng chú ý, nguồn lây có thể là người mang vi khuẩn ở vùng mũi họng nhưng hoàn toàn không có triệu chứng. Do đó, môi trường ăn ở, sinh hoạt tập thể có thể tạo điều kiện cho vi khuẩn lây truyền.

Do vi khuẩn có thể lưu hành trong cộng đồng và lây truyền khi có điều kiện thuận lợi, không có một khoảng thời gian cố định trong năm được gọi là "mùa dịch não mô cầu". Bệnh có thể xuất hiện quanh năm, dù số ca có thể gia tăng vào một số thời điểm như giao mùa. Vì vậy, việc chủ động phòng ngừa cần được quan tâm ngay cả khi chưa có thông tin về dịch bệnh tại nơi sinh sống.

Con gái bạn sắp nhập học và học quân sự tập trung, nên chủ động phòng bệnh từ bây giờ và duy trì xuyên suốt thời gian học tập. Bạn có thể đưa con đến cơ sở tiêm chủng để rà soát các mũi đã tiêm, được tư vấn vaccine phòng não mô cầu phù hợp, không chờ đến khi có ca bệnh mới tiêm.

Việt Nam đã có vaccine phòng đầy đủ 5 nhóm huyết thanh gây bệnh não mô cầu, cụ thể:

Bexsero (Italy): loại thế hệ mới giúp phòng các chủng não mô cầu nhóm B, tiêm cho trẻ từ 2 tháng và người lớn đến 50 tuổi.

VA-Mengoc BC (Cuba): giúp phòng các chủng não mô cầu nhóm B và C, tiêm cho trẻ từ 6 tháng và người lớn đến 45 tuổi.

Menactra (Mỹ): giúp phòng 4 nhóm A, C, Y, W-135, tiêm cho trẻ từ 9 tháng tuổi đến người lớn 55 tuổi.

MenQuadfi (Mỹ): vaccine cộng hợp với giải độc tố uốn ván sản xuất theo công nghệ mới phòng 4 nhóm A, C, Y, W-135, tiêm cho trẻ từ 6 tuần tuổi và người lớn (không giới hạn độ tuổi tiêm).

Nimenrix: vaccine cộng hợp với giải độc tố uốn ván sản xuất theo công nghệ tiên tiến, phòng 4 nhóm A, C, Y, W-135, tiêm cho trẻ từ 6 tuần tuổi và người lớn (không giới hạn độ tuổi tiêm).

Vaccine nhóm B không thay thế vaccine ACWY, còn vaccine ACWY không phòng được bệnh do não mô cầu nhóm B. Do đó, để mở rộng khả năng bảo vệ toàn diện, bạn nên cho con được tư vấn tiêm cả vaccine nhóm B và vaccine nhóm ACWY.

Cảm ơn câu hỏi của bạn.

Chúc bạn và gia đình nhiều sức khỏe!

Tôi 32 tuổi, đang mang thai con đầu, đi khám thai được bác sĩ khuyên tiêm vaccine phòng bạch hầu, ho gà, uốn ván. Tôi có cần tiêm không vì lúc nhỏ đã tiêm và bé sau này cũng sẽ được tiêm? (Phương Nghi, 32 tuổi, Hà Nội)
Phương Nghi, 32 tuổi, Hà Nội
BS.CKI Nguyễn Lê Nga

Quản lý Y khoa vùng 1 miền Bắc, Hệ thống tiêm chủng VNVC

Chào bạn!

Bạn rất nên tiêm mũi vaccine phối hợp phòng Bạch hầu - Ho gà - Uốn ván (Tdap) trong thai kỳ theo đúng lời khuyên của bác sĩ.

Mặc dù bạn đã từng tiêm khi còn nhỏ, lượng kháng thể ho gà trong cơ thể người mẹ sau nhiều năm đã giảm sút đáng kể, không đủ để truyền sang bảo vệ con. Trong khi đó, trẻ sơ sinh sau khi chào đời phải đợi đến tròn hai tháng tuổi mới đủ điều kiện tiêm mũi vaccine đầu tiên có thành phần ho gà (mũi 6 trong 1 hoặc 5 trong 1) và cần tiêm đủ ba mũi cơ bản mới có miễn dịch vững chắc. Khoảng thời gian 2-3 tháng đầu đời này tạo thành một "khoảng trống miễn dịch" cực kỳ nguy hiểm.

Ở trẻ sơ sinh, ho gà thường diễn tiến rất nặng, không biểu hiện ho rũ rượi như trẻ lớn mà dễ gây các cơn ngừng thở đột ngột, tím tái, suy hô hấp và tổn thương não. Khi bạn tiêm vaccine Tdap vào giai đoạn ba tháng giữa hoặc ba tháng cuối thai kỳ (tốt nhất từ tuần 27 đến 36 của thai kỳ), cơ thể bạn sẽ tạo lượng kháng thể dồi dào và truyền trực tiếp qua nhau thai sang cho em bé. Lượng kháng thể thụ động này chính là "tấm lá chắn" duy nhất bảo vệ con bạn an toàn trong những tháng đầu đời trước khi bé tự tạo được miễn dịch từ các mũi tiêm của chính mình.

Cảm ơn câu hỏi của bạn. Chúc bạn có một thai kỳ khỏe mạnh và mẹ tròn con vuông!

Tôi nghe nói não mô cầu ở vùng mũi họng, dễ lây khi ở văn phòng máy lạnh, mà bệnh dễ nhầm với cảm cúm, làm sao để phân biệt? Tiêm vaccine phòng nhóm B là đủ chưa?
Thanh Tuấn, 29 tuổi, Đà Nẵng
BS.CKI Nguyễn Lê Nga

Quản lý Y khoa vùng 1 miền Bắc, Hệ thống tiêm chủng VNVC

Chào bạn!

Vi khuẩn não mô cầu (Neisseria meningitidis) thường cư trú âm thầm ở vùng hầu họng của người lành mang trùng. Trong môi trường khép kín, thông khí kém và dùng chung điều hòa nhiệt độ như văn phòng công sở, vi khuẩn này rất dễ phát tán và lây lan qua các giọt bắn đường hô hấp khi ho, hắt hơi hoặc trò chuyện ở cự ly gần.

Ở giai đoạn khởi phát sớm, bệnh viêm màng não và nhiễm khuẩn huyết do não mô cầu rất dễ nhầm lẫn với cảm cúm thông thường vì đều có biểu hiện sốt, đau đầu, mệt mỏi, đau mỏi cơ, viêm họng. Tuy nhiên, bệnh do não mô cầu diễn tiến cực kỳ nhanh và ác tính với các dấu hiệu cảnh báo đặc thù như: Dấu hiệu thần kinh: Sốt cao liên tục khó hạ, đau đầu dữ dội, nôn vọt (nôn không liên quan đến bữa ăn), cứng gáy (khó gập cằm vào ngực), sợ ánh sáng, li bì hoặc mê sảng.

Tử ban (ban hoại tử): Xuất hiện các chấm hoặc mảng xuất huyết màu đỏ tím, hoại tử ở trung tâm, lan rất nhanh khắp cơ thể chỉ sau vài giờ. Bệnh có thể gây sốc nhiễm khuẩn và tử vong trong vòng 24 giờ kể từ khi xuất hiện triệu chứng đầu tiên.

Về việc tiêm chủng, chỉ tiêm vaccine phòng nhóm B là chưa đủ. Vi khuẩn não mô cầu có nhiều nhóm huyết thanh gây bệnh nguy hiểm, trong đó phổ biến nhất là 5 nhóm: A, B, C, Y, W-135. Vắc xin không có miễn dịch chéo, tiêm phòng nhóm B sẽ không thể bảo vệ bạn trước các nhóm A, C, Y, W-135 và ngược lại. Do đó, để có sự bảo vệ toàn diện, người lớn và trẻ nhỏ được khuyến cáo tiêm phối hợp cả vaccine phòng não mô cầu nhóm B và vaccine phòng não mô cầu cộng hợp 4 nhóm (A, C, Y, W-135).

Cảm ơn câu hỏi của bạn. Chúc bạn luôn dồi dào sức khỏe và an tâm làm việc!