'Đà Lạt mưa là ngập do nhà kính lấn suối'
Những con suối đóng vai trò thoát nước mưa, nhưng hiện nay bị lấn chiếm, xả rác vô tội vạ gây tắc nghẽn.
Những năm gần đây vào mùa mưa hàng năm, ở Đà Lạt thỉnh thoảng xảy ra tình trạng ngập lụt cục bộ tại một số khu dân cư và cả những vườn rau. Báo chí tích cực đưa tin và sau đó luôn nhận được sự phản hồi mạnh mẽ từ dư luận và cả những chuyên gia về môi trường, đô thị.
Điểm chung là cả các chuyên gia và công chúng trong cả nước đều đổ lỗi vì Đà Lạt đô thị hóa nhanh, bê tông dày đặc... Điều đó có phần đúng nhưng không phải là hoàn toàn.
Là người sống lâu năm ở Đà Lạt, tôi hiểu khá rõ quy luật thiên nhiên, thời tiết và địa hình của vùng đất này. Đà Lạt không có sông hay kênh, rạch chảy qua thành phố, nhưng có hệ thống khe suối dày đặc.
Dưới chân những ngọn đồi thoai thoải của Đà Lạt luôn là hệ thống các khe suối tự nhiên, chạy uốn lượn theo địa hình và thường có độ dốc lớn đủ để thoát nước nhanh nhưng không khắc nghiệt như ở vùng núi các tỉnh phía Bắc hay dọc dãy Trường Sơn của đất nước. Vậy nên hiện tượng sạt trượt đồi núi hay lũ ống, lũ quét cũng không xảy ra.
Đà Lạt ngoài yếu tố khí hậu mát mẻ thì thiên nhiên, địa hình cũng rất hiền hòa, ít xảy ra những hiện tượng thời tiết cực đoan, dị thường. Bởi thế trên 100 năm trước khi người Pháp kiến tạo thành phố này họ đã cho xây dựng chuỗi hồ trong thành phố từ cao xuống thấp, ngoài việc tạo cảnh quan thêm thơ mộng thì những hồ nước nhân tạo này có tác dụng tích nước để phục vụ sinh hoạt của cư dân cũng như điều tiết tốc độ dòng chảy khi xảy ra mưa lớn.
Nhược điểm của những hồ nhân tạo này là phải thường xuyên bảo trì, việc nạo vét lòng hồ luôn được quan tâm và phải tiến hành nạo vét khi bị bùn đất bồi lắng số lượng lớn. Khi cư dân Đà Lạt còn ít và diện tích canh tác nông nghiệp ở hai bên hệ thống khe suối ở thượng nguồn chưa lớn như ngày nay thì mức độ bồi lắng diễn ra chậm chạp hơn.
Người dân lấn suối xây nhà ở, nhà kính trồng rau lại còn xả rác trực tiếp xuống suối gây tắc nghẻn khá phố biến tại những khu dân cư dọc hai bên suối ở Đà Lạt. Ảnh: Quốc Dũng
Như đã nói ở trên, nguyên nhân ngập lụt cục bộ ở Đà Lạt khi có mưa lớn tuy có yếu tố đô thị hóa nhưng không phải là nguyên nhân chính. Bởi Đà Lạt chỉ có trên dưới 260 nghìn dân cư trú, nhưng có diện tích tự nhiên lớn lên gần 400 km vuông và rừng vẫn chiếm 50% diện tích của Đà Lạt.
Mật độ dân số Đà Lạt chỉ cao ở một vài phường trung tâm, nhưng những phường này lại có diện tích rất nhỏ. Nếu khách du lịch đến Đà Lạt chỉ cần đi ra ngoài khu trung tâm là chợ Đà lạt khoảng 3km là đã bắt gặp những nhà kính trồng rau, hoa. Nói đúng hơn đặc thù của thành phố này là nông nghiệp tồn tại và cùng phát triển ngay trong lòng đô thị.
Có những đường phố khang trang, dân cư tương đối đông đúc ở mặt đường nhưng xa xa phía dòng suối là bắt gặp những nhà kính làm nông nghiệp của người dân, mặc dù số lao động phi nông nghiệp ở Đà Lạt chiếm gần 90%.
Việc đưa bớt diện tích nông nghiệp ra xa trung tâm thì chính quyền địa phương đã nhìn thấy từ rất lâu nhưng việc thực hiện có phần khó và chưa đạt như mong muốn.
Vào cuối thập niên 1990 của thế kỷ trước, ngay tại trung tâm Đà Lạt bây giờ (phía cầu ông Đạo) là một diện tích đất nông nghiệp khá lớn nằm cạnh khu dân cư ấp Ánh Sáng. Cũng phải mất nhiều năm mới giải tỏa xong khu đất nông nghiệp và khu dân cư có phần lụp sụp này để biến nó thành một công viên mở bốn mùa đều có hoa tươi ở ngay trung tâm Đà Lạt như hôm nay.
Từ đầu năm 2022 đến nay, tỉnh Lâm Đồng chỉ đạo khá quyết liệt việc tháo dỡ nhà kính trồng rau, hoa xây dựng trên đất rừng tại Đà Lạt và một vài huyện lân cận.
Theo số liệu thành phố Đà Lạt đã tiến hành tháo dỡ được 76 hecta nhà kính xây dựng lấn chiếm đất rừng bằng cả hình thức vận động và cưỡng chế. Tất nhiên còn trên 2500 hecta nhà kính không nắm trong đất rừng thì không thể đụng tới.
Về lâu dài để giảm bớt diện tích nhà kính trồng rau, hoa làm mất mỹ quan đô thị Đà Lạt cấn có chiến lược và kế hoạch cụ thể. Chẳng hạn việc xây dựng nhà kính nhà lưới chỉ được tiến hành khi được sự cho phép của cơ quan chức năng bằng giấy phép.
Quy định diện tích tối thiểu để được cấp phép nhằm tránh tình trạng hở ra tí đất nông nghiệp nào cũng bao phủ nhà kính. Điều quan trọng là chính quyền phải tiến hành cắm mốc chỉ giới các khe, suối để tránh tình trạng lấn chiếm làm hẹp dòng chảy khá phổ biến như hiện nay.
>> Ôm quá khứ là kìm hãm Đà Lạt?
Nhà kính không được xây dựng trong mốc chỉ giới và bao phủ cả khe suối, người xây dựng nhà kính phải tuân thủ nghiêm ngặt việc chừa lại một diện tích vừa đủ theo quy định.
Không được dựng nhà kính để dùng quỹ đất này làm nơi xử lý các phế phẩm nông nghiệp như lá rau, gốc cây rau sau khi thu hoạch và sơ chế tại vườn, cùng với đó là các loại rác thải trong sản xuất phổ biến là bao cước chứa các loại phân chuồng gia súc.
Tuyệt đối nghiêm cấm và có chế tài xử phạt khi nhà vườn có hành vi lấn suối, đổ phế phẩm, bao bì trực tiếp xuống suối vì đây là tác nhân chính gây tắc suối, nghẹt cống mỗi khi mưa lớn dẫn tới ngập lụt cục bộ.
Những loại rác này khi gặp mưa lớn thường kết thành khối hỗn độn và khi đến những khu dân cư phía dưới hạ lưu lại kết hợp với vô số các loại rác sinh hoạt không được thu dọn nghiêm chỉnh tạo thành nhiều điểm tắc nghẽn.
Việc quản lý khe suối nên giao cho cơ quan chuyên một là phòng Nông nghiệp và bộ phận phụ trách nông nghiệp tại các phường xã. Kết hợp với đó là tổ chức hội nông dân làm nhiệm vụ vận động nhắc nhở nông dân. Đoàn thể này cũng có thể đứng ra làm cầu nối để người dân ký cam kết về bảo vệ môi trường, khe suối với cơ quan quản lý nhà nước chuyên ngành .
Quốc Dũng
>>Bài viết không nhất thiết trùng với quan điểm VnExpress.net. Gửi bài tại đây.
Thêm VnExpress trên Google
