Nữ vô địch marathon thế giới bị cấm thi đấu 3 năm vì doping
Peres Jepchirchir, nhà vô địch marathon thế giới và chủ nhân HC vàng Olympic Tokyo, bị "treo giò" 3 năm và tước chức vô địch Sydney Marathon 2026 do dương tính với EPO.
Ngày 19/11, Đơn vị Liêm chính Điền kinh (AIU) thông báo phát hiện erythropoietin (EPO) trong mẫu xét nghiệm lấy hồi tháng 7 của Jepchirchir. Khoảng một tháng sau khi được lấy mẫu, chân chạy Kenya vô địch Sydney Marathon với thành tích 2 giờ 18 phút 31 giây.
EPO là hormone kích thích cơ thể sản sinh hồng cầu, qua đó tăng khả năng vận chuyển oxy và cải thiện sức bền. Đây là chất bị cấm trong thể thao.
VĐV Kenya Peres Jepchirchir mừng khi về nhất trước đối thủ Ethiopia Tigst Assefa trên đường chạy marathon giải điền kinh VĐTG tại Tokyo, Nhật Bản ngày 14/9/2025. Ảnh: AFP
Trong cuộc phỏng vấn qua video với AIU hồi tháng 10, Jepchirchir phủ nhận từng được tiêm hoặc tự tiêm EPO và nói không biết vì sao mẫu xét nghiệm cho kết quả dương tính. Cô bị đình chỉ thi đấu tạm thời. Một tuần sau cuộc phỏng vấn, AIU nhận được văn bản có chữ ký của Jepchirchir thừa nhận vi phạm quy định chống doping. Mọi kết quả thi đấu của cô từ ngày 17/7/2026 đều bị hủy, gồm chức vô địch tại Sydney.
Jepchirchir, 33 tuổi, lớn lên ở một trang trại tại làng Kosaji, cách "thánh địa chạy bộ" Iten ở thung lũng Rift khoảng 64 km về phía tây. Năm 2017, cô phá kỷ lục thế giới half marathon của Florence Kiplagat với thành tích 1 giờ 5 phút 6 giây, nhanh hơn 3 giây. Cô đồng thời lập kỷ lục thế giới cự ly 20 km với 1 giờ 1 phút 40 giây. Đồng hương Joyciline Jepkosgei phá cả hai kỷ lục này ngay tháng sau.
Tại Olympic Tokyo năm 2021, Jepchirchir trở thành nữ VĐV Kenya thứ hai giành HC vàng marathon, sau Jemima Sumgong ở Rio 2016. Cũng trong năm đó, cô về nhất New York Marathon, trở thành VĐV đầu tiên vô địch cả marathon Olympic lẫn giải New York trong cùng một năm.
Jepchirchir tiếp tục thắng Boston Marathon năm 2022 rồi London Marathon năm 2024. Tại London, cô về đích sau 2 giờ 16 phút 16 giây, lập kỷ lục thế giới ở nội dung marathon chỉ có nữ VĐV, không có nam dẫn tốc. VĐV này đăng quang tại giải điền kinh VĐTG 2025 ở Tokyo sau màn nước rút đánh bại Tigst Assefa với cách biệt hai giây.
AIU công bố án phạt với hai VĐV Kenya khác cùng ngày. Veronica Loleo, 28 tuổi, từng giành HC bạc half marathon tại giải chạy đường bộ thế giới 2026, bị cấm thi đấu ba năm sau khi dương tính với EPO và thừa nhận vi phạm.
Ronald Korir, 35 tuổi, bị cấm thi đấu 6 năm vì không giải thích được những bất thường trong hộ chiếu sinh học. Korir từng về thứ tư tại Berlin Marathon 2023. Theo AIU, các mẫu thu trước Hamburg Marathon 2024 và Osaka Marathon 2025 có chỉ số bất thường, cho thấy nhiều khả năng VĐV này đã sử dụng doping.
Veronica Loleo chạy trên đường Whistalks Way tại giải Bloomsday 2025, nơi cô về nhất hạng mục nữ chuyên nghiệp. Ảnh: Colin Mulvany
Ba án phạt được công bố cùng ngày nối dài danh sách VĐV Kenya dính doping. Theo Reuters, từ khi Đơn vị Liêm chính Điền kinh (AIU) thành lập năm 2017 đến tháng 12/2025, cơ quan này đã xử phạt 427 VĐV vì vi phạm quy định chống doping, trong đó 149 người là VĐV Kenya. Con số này chiếm hơn một phần ba tổng số VĐV bị AIU xử phạt và gần gấp đôi Nga, nước đứng kế tiếp với 75 trường hợp.
Số liệu trong nước gần đây cho thấy số VĐV bị đình chỉ giảm dù phạm vi kiểm tra mở rộng. Theo Daily Nation, Cơ quan Chống doping Kenya (ADAK) đình chỉ 29 VĐV trong sáu tháng đầu năm 2026, giảm 19% so với 36 người cùng kỳ năm trước. Trong cùng thời gian, số VĐV được kiểm tra tăng từ 1.622 lên 2.331. Cả năm 2025, ADAK đình chỉ 57 VĐV và kiểm tra 4.307 người.
Peninah Wahome, quyền giám đốc điều hành ADAK, cho biết cơ quan này tăng cường kiểm tra dựa trên thông tin thu thập được, tập trung vào các VĐV và địa bàn có nguy cơ cao. ADAK đặt mục tiêu kiểm tra hơn 5.000 VĐV trong năm 2026.
Hồi tháng 3, Cơ quan Chống doping Thế giới (WADA) đưa ADAK ra khỏi danh sách theo dõi về tuân thủ. Theo Bộ Thể thao Kenya, quyết định được đưa ra sau khi cơ quan này thực hiện một loạt cải cách, trong đó có tăng tính độc lập trong hoạt động, củng cố năng lực điều tra và siết việc quản lý thông tin về nơi ở, lịch trình của VĐV để phục vụ kiểm tra ngoài thi đấu.
Giám đốc điều hành AIU Brett Clothier cho biết Kenya đã có nhiều tiến bộ trong công tác chống doping trong 5 năm qua, nhưng các vụ việc cho thấy nước này còn nhiều việc phải làm. Theo ông, chính phủ Kenya cam kết củng cố cơ quan chống doping quốc gia và xử lý các đường dây tiếp tay cho việc sử dụng chất cấm. AIU sẽ tiếp tục làm việc với giới chức Kenya trong những tháng tới.
Hồng Duy tổng hợp