Đột quỵ - thách thức y tế lớn của châu Á khi dân số già nhanh

Đột quỵ đang trở thành thách thức ngày càng lớn đối với hệ thống y tế châu Á, chiếm 61% số ca tử vong do bệnh này trên toàn cầu, trong bối cảnh tốc độ già hóa dân số nhanh.

Tại Diễn đàn Kinh tế Bạc 2026 ở Kuala Lumpur (Malaysia) ngày 11/11, các chuyên gia cảnh báo châu Á đang chịu áp lực kép từ dân số già hóa nhanh và tỷ lệ mắc bệnh mạn tính gia tăng, kéo theo tổn thất về sức khỏe, năng suất lao động và kinh tế.

Ông Michael Hodin, Tổng giám đốc Liên minh Toàn cầu về Già hóa (GCOA), nhận định tuổi thọ tăng là thành tựu lớn của nhân loại, song đặt ra thách thức phải bảo đảm "những năm sống thêm cũng là những năm khỏe mạnh". Điều này đòi hỏi chính phủ, doanh nghiệp và cộng đồng đầu tư nhiều hơn cho y tế dự phòng và nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe.

Liên Hợp Quốc dự báo đến năm 2050 châu Á - Thái Bình Dương có gần 1,3 tỷ người trên 60 tuổi, tương đương cứ bốn người dân thì có một người cao tuổi. Trong khi châu Âu và Bắc Mỹ có nhiều thập kỷ chuẩn bị về kinh tế, an sinh xã hội trước khi bước vào giai đoạn già hóa sâu, nhiều quốc gia châu Á phải thích ứng với quá trình chuyển dịch nhân khẩu học trong thời gian ngắn hơn.

Tuổi thọ tăng cũng chưa đồng nghĩa số năm sống khỏe mạnh được kéo dài tương ứng. Nghiên cứu về Gánh nặng Bệnh tật Toàn cầu, công bố trên tạp chí The Lancet Public Health vào tháng 7/2026, chỉ ra rằng người dân hiện sống trung bình 10,7 năm trong tình trạng sức khỏe kém, tăng so với mức 8,8 năm ghi nhận vào năm 1990. Ngay cả Singapore, quốc gia dẫn đầu thế giới về tuổi thọ và số năm sống khỏe mạnh, khoảng cách này vẫn tiếp tục nới rộng khi người dân sống lâu hơn. Tại châu Á - Thái Bình Dương, người bước sang tuổi 60 được dự báo mất gần 5 năm sống khỏe mạnh do bệnh tật và suy giảm khả năng lao động.

Già hóa dân số kéo theo gánh nặng bệnh không lây nhiễm, trong đó có bệnh tim mạch, đột quỵ, tiểu đường và ung thư. Năm 2020, châu Á ghi nhận khoảng 4,1 triệu ca tử vong do đột quỵ, chiếm 61% toàn cầu. Con số này được dự báo tăng lên 6,6 triệu ca mỗi năm vào năm 2050, tương đương 69% số ca tử vong do bệnh này trên thế giới. Ước tính cứ bốn người trưởng thành thì một người có nguy cơ bị đột quỵ trong đời.

Người bệnh không chỉ đối mặt nguy cơ tử vong, tàn phế sau cơn cấp mà còn có thể bị đột quỵ tái phát. Theo Tiến sĩ Maria Borentain, Phó chủ tịch toàn cầu kiêm Trưởng bộ phận Phát triển lâm sàng Tim mạch và Thận của Bayer, khoảng 20-30% người từng bị đột quỵ có thể gặp biến cố lần nữa. Riêng ở nhóm đột quỵ thiếu máu cục bộ không do tim, cứ năm người sống sót có một người tái phát trong vòng 5 năm. Những lần đột quỵ tiếp theo làm tăng nguy cơ tử vong, tàn phế và suy giảm khả năng vận động, nhận thức.

Tăng huyết áp là yếu tố nguy cơ hàng đầu gây đột quỵ tại châu Á, tiếp theo là tiểu đường và rối loạn mỡ máu. Tuy nhiên, các bệnh lý này thường diễn tiến âm thầm, không có triệu chứng rõ ràng. Nhiều người chỉ phát hiện mắc bệnh sau biến cố tim mạch đầu tiên. Khảo sát Sức khỏe và Bệnh tật Quốc gia Malaysia năm 2023 cho thấy khoảng một phần ba người trưởng thành có cholesterol cao, nhưng hơn một nửa không biết tình trạng của mình.

Ông Simon Rosof, Giám đốc nhánh dược phẩm khu vực châu Á - Thái Bình Dương của Bayer, cho rằng trong bối cảnh hiện nay, mục tiêu cần đạt là người dân sống thọ hơn đồng nghĩa với sống khỏe hơn. Điều này đòi hỏi việc phát hiện sớm các yếu tố nguy cơ, tối ưu điều trị và coi phòng ngừa bệnh mạn tính là khoản đầu tư chiến lược cho hệ thống y tế và nền kinh tế.

Các chuyên gia khuyến cáo người dân khám sức khỏe định kỳ, đặc biệt người trên 40 tuổi cần chủ động theo dõi huyết áp, cholesterol và đường huyết. Phát hiện sớm bất thường giúp điều chỉnh lối sống hoặc điều trị trước khi xảy ra biến chứng. Với người từng bị đột quỵ, phòng ngừa tái phát cần được duy trì lâu dài, song song với phục hồi chức năng sau cơn cấp.

Lê Phương