Chạy trail không dành cho tất cả
Sau ba năm làm quen với chạy địa hình, tôi nhận ra ai cũng có thể bắt đầu, nhưng cần chuẩn bị sức khỏe, kỹ năng và trang bị trước khi lên núi, theo độc giả Minh Hoa.
Trong một buổi tập downhill (đổ dốc) tại núi Hàm Lợn, Sóc Sơn, Hà Nội gần đây, tôi chợt nhớ những ngày đầu đến với trail. Hầu như buổi nào trở về, tôi cũng lấm lem bùn đất, trông như vừa được vớt từ dưới ao lên.
Đường trail có thể gồm bùn nhão, đá tảng, rễ cây, lá thông hay lá tràm. Mỗi thứ đều có thể khiến một bước chân trở nên khó khăn hơn, nhất là khi chúng xuất hiện trên những con dốc liên tục đổi hướng. Sau vài lần trượt ngã, tôi hiểu rằng té ngã là một rủi ro cần được tính đến khi chạy địa hình.
Tôi nhận thấy càng sợ, mình càng dễ mất tự nhiên khi di chuyển. Có những đoạn dốc, vì rón rén và không biết đặt chân thế nào, tôi lại mất thăng bằng. Nhưng điều đó không có nghĩa là cứ chạy nhanh sẽ an toàn hơn. Theo tôi, quan trọng là chọn tốc độ phù hợp với khả năng, quan sát mặt đường và tập kỹ thuật từ những địa hình vừa sức. Gặp đoạn quá khó, đi bộ hoặc nhờ người có kinh nghiệm hỗ trợ vẫn là lựa chọn hợp lý.
Để giảm nguy cơ té ngã, tôi thường khuyên những người mới đừng bỏ qua các bài tập bổ trợ. Những bài đứng hoặc tập trên một chân giúp cải thiện sức mạnh và khả năng giữ thăng bằng. Cơ thân người và thân trên cũng cần được rèn luyện, bởi khi đi trail, chúng ta không chỉ dùng chân mà còn phải đeo vest, sử dụng gậy, đôi lúc bám vào cây hoặc dây hỗ trợ để vượt địa hình.
Độc giả Minh Hoa downhill trên đường chạy giải Hà Giang Ultra Trail 2026. Ảnh: Ultra Trail Ha Giang
Một đôi giày trail phù hợp là món đồ tôi nghĩ người mới nên quan tâm sớm. Tôi từng đi hai đôi giày khác nhau trên cùng một cung đường, trong cùng buổi tập, và cảm nhận sự khác biệt rõ rệt về độ bám. Đế giày có gai phù hợp không giúp chúng ta miễn nhiễm với té ngã, nhưng có thể hỗ trợ đáng kể khi di chuyển trên những bề mặt trơn, mềm hoặc gồ ghề.
Đi chậm không thay thế được sự chuẩn bị
Trong buổi tập tại Hàm Lợn hôm ấy, tôi nghe một bạn nữ nói với bạn đồng hành rằng dốc Há Mồm, thuộc khó quá, cứ đi chậm thôi. Tôi hiểu tâm lý đó vì từng nhiều lần tự nhủ như vậy.
Đi chậm để quan sát và kiểm soát bước chân là cần thiết, nhưng không phải lúc nào chỉ cần giảm tốc độ là đủ. Nếu thiếu sức mạnh, kỹ năng và đôi giày phù hợp, chúng ta vẫn có thể lúng túng ở những đoạn dốc trơn hoặc nhiều vật cản. Với tôi, sự tự tin trên đường trail đến từ việc tập luyện trước, làm quen dần với địa hình rồi mới nâng độ khó.
Một khác biệt nữa so với những buổi chạy đường bằng là thời gian ở trên núi. Nhiều cung đường đẹp không thuận tiện để chúng ta bắt đầu hay kết thúc tùy ý. Một chuyến đi có thể kéo dài hai, ba tiếng hoặc lâu hơn nhiều, tùy địa hình và khả năng của nhóm.
Đi chậm hơn dự kiến cũng đồng nghĩa với việc ở ngoài trời lâu hơn, có thể qua buổi trưa, dưới nắng và trong tình trạng mệt mỏi. Nếu không chuẩn bị đủ nước và dinh dưỡng, một chuyến đi tưởng nhẹ nhàng có thể trở thành thử thách lớn.
Vest và gậy không phải để "cho ngầu"
Ngày đầu nhìn những người chạy trail với vest nước và đôi gậy, tôi cũng từng thấy bộ đồ ấy thật chuyên nghiệp. Nhưng càng đi, tôi càng hiểu mỗi món đều có lý do để xuất hiện.
Trong vest của tôi thường có nước, đồ ăn, đồ giữ ấm, vật dụng y tế cơ bản và đèn. Tùy cung đường, thời tiết và thời gian dự kiến, chiếc vest trông mỏng nhẹ có lúc nặng tới 4 kg. Vì thế, việc tập thân trên và làm quen với chiếc vest trước chuyến đi rất quan trọng.
Con trai chị Minh Hoa trên đường chạy Son La Ultra Trail 2025. Ảnh: Son La Ultra Trail
Đồ ăn khi đi trail có thể linh hoạt hơn những gì tôi thường mang theo lúc chạy đường bằng. Tôi ưu tiên món hợp khẩu vị, đã dùng quen và dễ mang theo, đồng thời chuẩn bị thêm một phần dự phòng. Lượng nước và thức ăn cần tính theo thời gian di chuyển, thời tiết, điểm tiếp nước và mức độ khó của từng cung.
Đôi gậy cũng vậy. Gậy nhẹ có thể giúp giảm trọng lượng hành trang, nhưng muốn sử dụng hiệu quả, chúng ta cần tập kỹ thuật trước. Khi dùng đúng và phù hợp với địa hình, gậy có thể hỗ trợ giữ thăng bằng và chia bớt tải cho đôi chân.
Không phải lúc nào mệt cũng có thể gọi xe về
Trên đường bằng, khi mệt, tôi có thể dừng lại ở một quán nước hoặc gọi xe về nhà. Trên núi, mọi chuyện không đơn giản như vậy.
Nguy cơ đi lạc cũng khiến tôi luôn thận trọng. Có những lối rẽ nhìn rất giống nhau, vị trí trên bản đồ tưởng gần nhưng thực tế có thể bị ngăn bởi địa hình khó vượt qua. Chỉ một quyết định sai có thể khiến cả nhóm mất thêm nhiều thời gian để quay lại.
Đi cùng bạn bè không có nghĩa là chúng ta có thể phó mặc việc tìm đường. Mỗi người có điểm mạnh, điểm yếu và tốc độ khác nhau. Chỉ cần mải xử lý một đoạn khó, ngoảnh lại có khi đã không còn thấy đồng đội.
Vì vậy, tôi thường tìm hiểu trước cung đường, tải tệp GPX vào thiết bị có thể sử dụng ngoại tuyến và kiểm tra pin. Tôi cũng mang theo nước, đồ ăn dự phòng, còi, đèn và chăn giữ nhiệt. Có những đoạn cây rậm, dù giữa trưa ánh sáng vẫn yếu hơn nhiều so với bên ngoài. Trước khi đi, tôi nghĩ mỗi người nên báo cho người thân biết lộ trình, thời gian dự kiến trở về và thống nhất cách giữ liên lạc với cả nhóm.
Độc giả Minh Hoa trên đường chạy VMM 2026. Ảnh: Vietnam Moutain Marathon
Nếu nhận ra mình đã đi lạc, điều đầu tiên là cố gắng bình tĩnh, dừng lại ở nơi an toàn, tránh khu vực có nguy cơ sạt lở hoặc rơi ngã. Khi còn sóng và pin, hãy liên hệ người thân, ban tổ chức hoặc lực lượng cứu hộ, chia sẻ vị trí và làm theo hướng dẫn. Nước cùng đồ ăn dự phòng khi ấy sẽ giúp chúng ta có thêm thời gian chờ hỗ trợ.
Sau ba năm, tôi vẫn đang học cách bớt sợ những con dốc xuống và còn nhiều điều phải cải thiện. Nhưng chính những chuyến đi ấy đã cho tôi cơ hội nhìn thấy thiên nhiên ở một góc khác, hiểu cơ thể mình hơn và gặp thêm nhiều người bạn.
Với tôi, trail có thể dành cho nhiều người, miễn là mỗi người bắt đầu từ cung đường phù hợp và chuẩn bị nghiêm túc. Khi đã sẵn sàng về sức khỏe, trang bị lẫn tinh thần, chúng ta sẽ có thêm sự tự tin để tận hưởng hành trình.
Độc giả Minh Hoa