Viện Pasteur TP HCM cảnh báo nguy cơ bùng phát dịch do tỷ lệ tiêm chủng giảm
Tỷ lệ tiêm chủng sụt giảm sau Covid-19 tạo lỗ hổng miễn dịch, khiến sởi, ho gà và bạch hầu bùng phát mạnh ở nhóm trẻ chưa tiêm hoặc chưa đủ liều.
Tại Hội nghị Khoa học kỷ niệm 135 năm thành lập Viện sáng 17/11, PGS.TS Nguyễn Vũ Thượng, Phó viện trưởng Viện Pasteur TP HCM, cho biết nhiều bệnh truyền nhiễm từng được kiểm soát tốt nhờ tiêm chủng mở rộng đang quay trở lại, rõ nhất ở khu vực phía Nam.
Sởi là dịch bệnh đáng chú ý nhất hiện nay. Đợt bùng phát năm 2024-2025 lớn hơn nhiều so với năm 2014 và 2019. Trong giai đoạn đầu, hơn 85% ca mắc là trẻ dưới 10 tuổi. Nguyên nhân là tỷ lệ tiêm vaccine sởi mũi hai ở phía Nam có lúc rớt xuống dưới 80%, tạo khoảng trống miễn dịch. Tình hình chỉ hạ nhiệt sau chiến dịch tiêm bổ sung cho trẻ 1-10 tuổi và mở rộng cho nhóm 6-9 tháng tuổi.
Ho gà cũng đang gia tăng, chủ yếu tấn công trẻ dưới 3 tháng tuổi - nhóm chưa đến lịch tiêm hoặc mới tiêm một mũi. Lãnh đạo Viện Pasteur TP HCM cảnh báo: "Hơn một nửa trường hợp lây truyền ho gà bắt nguồn từ người lớn trong gia đình".
Bên cạnh đó, bạch hầu đã ghi nhận ca tử vong ở người chưa tiêm vaccine. Uốn ván sơ sinh vẫn rình rập nhóm dân cư lao động thường xuyên thay đổi chỗ ở. Thậm chí, bại liệt - căn bệnh tưởng chừng đã được thanh toán - cũng vừa xuất hiện trở lại tại nước láng giềng Lào.
Tiêm chủng vaccine tại Viện Pasteur TP HCM. Ảnh: Quỳnh Trần
Lý giải sự quay lại của các dịch bệnh, PGS Thượng chỉ ra nguyên nhân cốt lõi là tỷ lệ bao phủ vaccine không đồng đều và chưa phục hồi hoàn toàn sau dịch. Nhóm trẻ ở khu nhà trọ, khu công nghiệp rất dễ bị bỏ sót do cha mẹ chuyển chỗ liên tục, không khai báo với trạm y tế.
Tâm lý e ngại cũng là rào cản. Nghiên cứu của Viện ghi nhận gần 60% người được hỏi từng từ chối hoặc không muốn tiêm; khoảng 85% trong nhóm này đồng ý tiêm trở lại sau tư vấn. Ông Thượng cho rằng thông tin sai lệch và lo ngại phản ứng sau tiêm góp phần làm tăng tâm lý do dự.
Dữ liệu giám sát ca bệnh chưa kết nối đầy đủ với hệ thống tiêm chủng, khiến ngành y tế khó xác định tình trạng tiêm của người mắc. Ông Thượng đề xuất rà soát trẻ chưa tiêm hoặc chưa đủ liều, ưu tiên nhóm dân cư di biến động, kết nối dữ liệu tiêm chủng công lập và dịch vụ. Khi phát hiện ca bệnh, địa phương cần khoanh vùng, xử lý trong 24-48 giờ.
Tại hội nghị, TS Angela Pratt, Trưởng đại diện Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) tại Việt Nam, nhận định mầm bệnh lây lan rất nhanh trong bối cảnh hiện nay. "Các biện pháp y tế cần bảo đảm tính công bằng, tuyệt đối không để nhóm người dễ bị tổn thương bị bỏ lại phía sau", bà cho hay.
Phát biểu chỉ đạo, Thứ trưởng Y tế Lê Đức Luận yêu cầu toàn ngành chuyển hẳn sang tư duy chủ động phòng bệnh, lấy y tế cơ sở làm nền tảng. Sau hơn 50 năm, Chương trình Tiêm chủng mở rộng đã góp phần cứu sống hàng trăm triệu người và kiểm soát nhiều bệnh truyền nhiễm trên thế giới. Tuy nhiên, thành quả này khó duy trì nếu tỷ lệ tiêm chủng suy giảm, khiến các nhóm dân cư dễ bị bỏ sót và mầm bệnh có cơ hội lây lan.
Lê Phương