Tôi cấm cả nhà dùng điện thoại trong bữa cơm

Khi đã ngồi vào bàn ăn, tôi muốn mọi người tạm gác điện thoại sang một bên để dành thời gian cho nhau.

Có một hình ảnh khiến tôi cứ suy nghĩ mãi: bốn người trong một gia đình ngồi quanh mâm cơm, người cha xem tin tức trên điện thoại, người mẹ trả lời tin nhắn, con trai xem video TikTok, còn cô con gái đeo tai nghe. Mâm cơm vẫn có đủ món, ghế vẫn đủ chỗ, các thành viên vẫn ở cạnh nhau, nhưng dường như chẳng ai thực sự hiện diện trong cuộc gặp gỡ ấy. Khoảng cách giữa họ có thể chưa đầy một mét. Vậy mà, nếu có điều gì cần chia sẻ, có lẽ họ lại chọn nhắn tin cho một người ở cách xa hàng trăm cây số thay vì quay sang hỏi người ngồi ngay bên cạnh.

Câu chuyện này không xa lạ với đời sống hôm nay. Tôi tin rằng nhiều người từng chứng kiến cảnh ấy ở nhà mình, nhà người quen, thậm chí từng là một thành viên trong chính bữa cơm như vậy. Điều đáng nói là chúng ta thường dễ nhận ra sự bất ổn ở gia đình người khác, nhưng lại có thể bỏ qua khi chính mình đang cầm điện thoại. Đằng sau chiếc màn hình sáng ấy là một vấn đề lớn hơn: chúng ta đang dành thời gian, sự chú ý và tình cảm cho những người thân yêu như thế nào?

Trong văn hóa Việt Nam, bữa cơm gia đình chưa bao giờ chỉ là chuyện ăn uống. Đó là lúc người đi làm trở về sau một ngày vất vả, con trẻ kể chuyện trường lớp, ông bà hỏi han con cháu, vợ chồng chia sẻ những điều chưa kịp nói trong ngày. Có khi chỉ là câu chuyện giá rau ngoài chợ, một chuyện vui ở cơ quan hay lời than phiền vu vơ về công việc. Những điều nhỏ bé ấy, tích tụ qua năm tháng, làm nên cảm giác thân thuộc của một mái nhà.

Ngày nay, nhịp sống thay đổi, công việc bận rộn, lịch sinh hoạt của mỗi thành viên không còn giống nhau. Điện thoại giúp chúng ta cập nhật thông tin, giải quyết công việc, học tập, giải trí và duy trì liên lạc. Không thể phủ nhận những lợi ích ấy. Vấn đề không nằm ở bản thân công nghệ, mà ở chỗ chúng ta sử dụng nó vào lúc nào, với mức độ nào và có ý thức đến đâu về những người đang hiện diện bên cạnh mình.

Có người phải trực công việc, chờ cuộc gọi khẩn cấp hoặc giải quyết một tình huống không thể trì hoãn. Nhưng nếu việc kiểm tra thông báo đã trở thành phản xạ, nếu cứ vài phút chúng ta lại phải nhìn màn hình một lần dù chẳng có việc gì quan trọng, thì cần tự hỏi: mình đang sử dụng công nghệ hay đang để công nghệ điều khiển thói quen sống?

>> Cắm mặt vào điện thoại khi lái xe vì 'đen lắm mới bị phạt'

Trong gia đình tôi, có một quy định được duy trì liên tục từ trước tới giờ: không sử dụng điện thoại khi ăn cơm. Tôi không muốn biến bữa ăn thành một không gian đầy những quy định cứng nhắc. Nhưng khi đã ngồi vào bàn ăn, tôi muốn mọi người tạm gác điện thoại sang một bên để dành thời gian cho nhau. Nhờ vậy, những bữa cơm của mẹ con tôi thường có tiếng nói cười, có chuyện vui chuyện buồn được kể lại, có những câu hỏi tưởng chừng rất bình thường nhưng giúp chúng tôi hiểu nhau hơn.

Không phải lúc nào cũng là những câu chuyện sâu sắc. Nhưng chính những điều vụn vặt ấy làm nên sự gần gũi. Tôi nhận ra rằng khi không bị những thông báo trên màn hình chen ngang, chúng ta dễ lắng nghe nhau hơn, dễ nhận ra tâm trạng của nhau hơn và cũng có nhiều cơ hội để chia sẻ một cách tự nhiên hơn. Bữa cơm vì thế không đơn thuần là khoảng thời gian nạp năng lượng, mà còn là một phần trong đời sống tình cảm của gia đình.

Trong nhà tôi, việc tạm gác điện thoại khi ăn cơm không phải là sự tước bỏ một thú vui, mà là cách chúng tôi lựa chọn dành cho nhau một khoảng thời gian riêng. Khi đã có những khoảng thời gian được bảo vệ như vậy, mỗi người vẫn có thể sử dụng điện thoại để làm việc, học tập, giải trí vào những thời điểm phù hợp khác.

Một nghịch lý trong nhiều gia đình hiện nay là người lớn yêu cầu trẻ hạn chế sử dụng thiết bị điện tử nhưng chính mình lại liên tục kiểm tra điện thoại. Cha mẹ nhắc con không được vừa ăn vừa xem màn hình, trong khi tin nhắn công việc của mình vẫn được trả lời ngay trên bàn ăn. Cha mẹ trách con thiếu tập trung nhưng đôi lúc lại không nghe hết một câu chuyện của con. Trẻ em học cách ứng xử không chỉ từ những điều được dạy mà còn từ những gì chúng quan sát mỗi ngày. Nếu người lớn coi việc cầm điện thoại trong mọi khoảng thời gian trống là bình thường, trẻ khó hiểu vì sao mình phải làm khác.

Theo tôi, muốn thay đổi thói quen sử dụng điện thoại trong gia đình, điều đầu tiên là người lớn phải sẵn sàng làm gương. Không thể yêu cầu trẻ tôn trọng một nguyên tắc mà chính mình thường xuyên phá vỡ. Cũng không thể xây dựng sự gần gũi bằng những mệnh lệnh được đưa ra từ một phía. Tất nhiên, cha mẹ vẫn cần đặt giới hạn phù hợp với độ tuổi, thời lượng sử dụng và nội dung trẻ tiếp cận. Việc bảo vệ trẻ trước những nội dung độc hại, nguy cơ bắt nạt trực tuyến hay sử dụng thiết bị quá mức là trách nhiệm cần thiết. Nhưng giới hạn chỉ có ý nghĩa lâu dài khi đi cùng giải thích, đối thoại và sự nhất quán.

Tôi không phản đối công nghệ. Điện thoại đã giúp con người kết nối theo những cách mà các thế hệ trước khó hình dung. Nó giúp người đi làm xa nhìn thấy cha mẹ, giúp con cái học tập, giúp các thành viên gia đình trao đổi khi không thể ở gần nhau. Nhưng công nghệ nên là cây cầu nối những con người, chứ không trở thành bức tường ngăn cách những người đang sống chung dưới một mái nhà.

Tôi tin rằng mỗi gia đình đều có thể tìm ra một cách phù hợp để tạo nên những khoảnh khắc như vậy, không cần cầu kỳ, không cần tốn kém, chỉ cần đủ chân thành và kiên trì. Nếu tối nay cả nhà vẫn có thể ngồi cùng nhau ăn một bữa cơm, hãy thử đặt điện thoại sang một bên. Hỏi người thân một câu mà lâu rồi mình chưa hỏi. Nghe một câu chuyện mà trước đây có thể mình đã bỏ qua. Nếu chưa biết bắt đầu từ đâu, chỉ cần hỏi: "Hôm nay của mọi người thế nào?".

Khoảng cách một mét giữa bốn người có thể rất ngắn. Nhưng để vượt qua khoảng cách ấy, đôi khi chúng ta cần làm một việc tưởng như đơn giản nhất: đặt chiếc điện thoại xuống và quay về phía người thân của mình.

Vũ Thị Minh Huyền

• Sai lầm khi tôi cấm con dùng điện thoại
• Mỗi người cầm một chiếc điện thoại trong bữa cơm gia đình
• Tôi bất lực nhìn con cắm mặt vào điện thoại suốt buổi tiệc sinh nhật 11 tuổi
• Cách tôi khiến con 12 ngày không dùng điện thoại
• Tôi bất lực vì các con cắm mặt vào điện thoại suốt chuyến du lịch
• Đám trẻ cắm mặt vào điện thoại trong đám giỗ của gia đình tôi