Quốc hội giám sát dự án trọng điểm hời hợt
"Khi dự án có vướng mắc chúng ta quay lại phê phán Chính phủ mà không hề có đóng góp tháo gỡ. Chúng ta thiếu sự chia sẻ, thiếu sự theo dõi thực hiện quyết định của mình đưa ra", đại biểu Phan Anh Minh thẳng thắn phát biểu tại diễn đàn Quốc hội sáng nay.
Buổi thảo luận Nghị quyết mới của Quốc hội về các dự án quan trọng quốc gia không đi vào các tiêu chí mà nóng bỏng trước các ý kiến chỉ ra trách nhiệm của cơ quan quyền lực cao nhất nước.
Theo báo cáo giám sát của Ủy ban Khoa học Công nghệ, 5 công trình quan trọng quốc gia là Dự án Khí - điện - đạm Bà Rịa - Vũng Tàu, Nhà máy Lọc dầu số 1 Dung Quất, Chương trình trồng mới 5 triệu ha rừng, Nhà máy Thuỷ điện Sơn La và Dự án đường Hồ Chí Minh đều chậm tiến độ, trong đó có nhiều công trình hiệu quả rất thấp.
Đại biểu Phan Anh Minh cho hay, tất cả các công trình Quốc hội đều yêu cầu Chính phủ báo cáo hàng năm nhưng chỉ có công trình Dung Quất là được Quốc hội thực hiện việc giám sát tại kỳ họp.
Chia sẻ quan điểm trên, Tổng giám đốc Tổng công ty điện lực VN Đào Văn Hưng cho rằng, nếu Quốc hội thực hiện giám sát kịp thời và phát hiện những vấn đề lớn phát sinh thì sẽ góp ý cho các cơ quan là chủ đầu tư, cơ quan quản lý Nhà nước, hiệu quả khi đó sẽ cao hơn, đồng thời nó còn thể hiện sự chia sẻ của Quốc hội đối với Chính phủ.
Nguyên bộ trưởng Tư pháp Nguyễn Đình Lộc thẳng thắn nói: "Tại sao Dung Quất lại kéo dài như vậy, vì cách làm của chúng ta rất hời hợt. Quốc hội phải nhận trách nhiệm trong việc 5 công trình vừa rồi chưa hoàn chỉnh, chẳng hạn 5 triệu héc ta rừng, năm nào cũng có báo cáo của Chính phủ gửi sang nhưng có bao giờ chúng ta họp với nhau để phân tích cho đến nơi đến chốn".
Tăng giám sát, trừng phạt
Đại biểu Nguyễn Viết Chức đề nghị Quốc hội thành lập một Uỷ ban lâm thời giám sát. "Giám sát hằng quý, hằng năm chứ không phải có vấn đề mới giám sát. Dung Quất chẳng hạn, rõ ràng không làm được rồi mới giám sát, như thế là muộn".
Trước thực trạng các dự án đều bị kéo dài thời gian thực hiện, đại biểu Nguyễn Tài Lương bức xúc: "Chẳng lẽ đến năm 2010 chúng ta lại mở ngoặc chương trình trọng điểm này xin phép kéo dài thêm 4 hay 7 năm". Ông Lương đề nghị giao cho Ủy ban khoa học, công nghệ và Môi trường thành lập hội đồng chuyên sâu để thẩm định những thông số cơ bản của các dự án. Không những thẩm định mà thường xuyên tổ chức những đoàn chuyên sâu đi giám sát, ngoài ra phải công bố rộng rãi để dân cùng giám sát.
Đề cập đến trách nhiệm của Quốc hội, ông Lương nói: "Hội đồng duyệt nhưng công nghệ đó thất bại thì Chủ tịch Hội đồng và cả Hội đồng đó phải chịu trách nhiệm, hoặc cá nhân nào ký quyết định phải chịu trách nhiệm". Hiện nay, một dự án có vấn đề cả Quốc hội, cả Chính phủ nhận khuyết điểm, khó xác định được trách nhiệm cá nhân.
Gay gắt hơn, đại biểu Trương Công Lập đề nghị phải đưa vào nghị quyết quy định xử lý những sai phạm, tiêu cực thật kịp thời, nghiêm minh, thay vì tình trạng cùng nhận khuyết điểm rồi hòa cả làng.
Đồng tình với quan điểm trên, ông Hoàng Thịnh Cát yêu cầu quy định trách nhiệm của cơ quan thẩm tra. Nếu cơ quan thẩm tra của Quốc hội thẩm tra không đúng, sau này để xảy ra dự án có những diễn biến không tốt, hậu quả không tốt thì cơ quan thẩm tra phải có trách nhiệm.
Đại biểu Quốc hội không thể thẩm định
Phát biểu tại nghị trường, nhiều đại biểu thừa nhận không đủ năng lực thẩm định dự án. Phó giám đốc Công an TP HCM Phan Anh Minh nói: "Chúng ta không đủ trình độ để tự quyết định như một nhà chuyên môn. Các đại biểu ngồi nói với nhau, không biết ý kiến nào đúng".
Ông Minh lấy ví dụ khi thảo luận về độ cao dự án Thủy điện Sơn La gây nguy cơ mất an toàn cho thủ đô Hà Nội, các đại biểu hết sức phân vân, càng thảo luận càng thấy hoang mang hơn. Vì thế, theo ông, Quốc hội không thể thay Chính phủ để quyết định đầu tư, càng không thể phê duyệt luận chứng kinh tế kỹ thuật. "Không thể thông qua công trình về Dung Quất bằng một nghị quyết, nói một cách hình tượng là trụi lủi, không có thông số kỹ thuật gì", ông nói.
Đại biểu này đề nghị Quốc hội không tự thảo luận với nhau bằng tờ trình, bằng báo cáo thẩm định mà nên có hình thức như điều trần, chất vấn. Tức là cơ quan đại diện Chính phủ đưa ra lập luận bảo vệ, cơ quan phản biện, hội đồng thẩm định có ý kiến khác, hai bên đưa ra lý lẽ, đại biểu nghe, chất vấn và tự quyết định.
Tổng giám đốc EVN Đào Văn Hưng thú thật: "Đối với cá nhân tôi, qua 5 dự án trọng điểm tôi cũng chỉ hiểu tương đối kỹ về dự án thuỷ điện Sơn La, 4 dự án còn lại không thể hiểu trọn vẹn, do vậy phiếu của tôi cũng không giải quyết đúng nghĩa của vấn đề biểu quyết".
Ông Hưng đề nghị Quốc hội thông qua một số dự án rất lớn và quan trọng nhất của quốc gia, còn lại nên giao cho Chính phủ quyết định trên cơ sở luật pháp mà Quốc hội đã ban hành.
Phong Lan