Giải đáp thắc mắc

* Vui lòng điền chính xác và đầy đủ để nhận được câu trả lời và tư vấn chuyên sâu từ chuyên gia.

Người trưởng thành có mắc thủy đậu nữa không hay chỉ có trẻ nhỏ mới bị vậy ạ? Làm sao để phòng bệnh ở người lớn?
Đông Anh, 29 tuổi, Lào Cai
BS.CKI Nguyễn Lê Nga

Quản lý Y khoa vùng 1 miền Bắc, Hệ thống tiêm chủng VNVC

Chào bạn!

Thủy đậu là bệnh thường gặp gặp trẻ nhỏ, nhưng người lớn vẫn có thể mắc bệnh. Lý do, thủy đậu lây lan rất dễ dàng qua đường hô hấp và tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết từ mụn nước. Người lớn chưa từng mắc bệnh hoặc chưa tiêm vaccine có thể dễ dàng lây bệnh từ trẻ em trong gia đình, lớp học, nhà trẻ vì tiếp xúc gần, chăm sóc và dùng chung không gian sống.

Người lớn cũng gặp biến chứng nặng hơn do nhiều yếu tố liên quan đến phản ứng của hệ miễn dịch, mắc bệnh mạn tính, hệ miễn dịch suy giảm, mang thai, hút thuốc lá. Nhiều bằng chứng khoa học cho thấy tỷ lệ nhập viện ở người lớn mắc thủy đậu cao gấp 13 lần so với trẻ em, tỷ lệ tử vong cao hơn khoảng 25 lần. Viêm phổi là biến chứng phổ biến nhất, xảy ra ở 5-15% trường hợp người lớn mắc thủy đậu và tỷ lệ tử vong lên đến 30%.

Thai phụ dễ gặp biến chứng viêm phổi, do hệ miễn dịch suy giảm tự nhiên để tránh đào thải và nuôi dưỡng thai nhi tốt hơn. Mẹ mắc bệnh gần với thời gian dự sinh, trẻ sơ sinh có thể lây thủy đậu với tỷ lệ tử vong 25-30%.

Để phòng bệnh, mọi người cần giữ vệ sinh cá nhân và môi trường, rửa tay thường xuyên bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn; không dùng chung đồ dùng cá nhân như khăn, cốc, chén, quần áo; hạn chế tập trung đông người. Chế độ ăn nên đầy đủ dinh dưỡng, ngủ đủ giấc, tập thể dục nhẹ nhàng. Người lớn mắc thủy đậu cần nghỉ làm, điều trị cho đến khi toàn bộ mụn nước khô và đóng vảy, tránh tiếp xúc gần trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai và người suy giảm miễn dịch.

Về vaccine, mọi người cần tiêm đầy đủ hai mũi vaccine thủy đậu có thể phòng bệnh đến 98% và gần 100% phòng ngừa biến chứng thủy đậu nặng như viêm phổi, viêm não. Tại Việt Nam, vaccine thủy đậu hiện chỉ có ở tiêm chủng dịch vụ với ba loại của Mỹ, Bỉ, Hàn Quốc và loại phối hợp 4 trong 1 phòng sởi - quai bị - rubella - thủy đậu của Mỹ. Vaccine tiêm cho cả trẻ em từ 9 hoặc 12 tháng tuổi và người lớn. Phụ nữ nên tiêm trước khi mang thai ít nhất 1-3 tháng tùy loại vaccine.

Cảm ơn câu hỏi của bạn.

Chúc bạn và gia đình nhiều sức khỏe!

Tôi ở Lâm Đồng (trước đây là Bình Thuận), chó chạy rông rất nhiều, đọc báo thấy có hơn 31.000 trường hợp bị chó, mèo cắn phải tiêm phòng. Nghe nói tiêm vaccine dại trước khi bị cắn vẫn được vì lỡ có bị cắn không cần phải tiêm huyết thanh có đúng không?
Huỳnh My, 25 tuổi, Lâm Đồng
THS.BS Ngô Thị Kim Phượng

Quản lý vùng Khu vực miền Trung và Tây Nguyên, Hệ thống trung tâm tiêm chủng VNVC

Chào bạn!

Người nuôi thú cưng, người có nguy cơ phơi nhiễm dại cao như cán bộ thú y, nhân viên phòng thí nghiệm làm việc với virus dại, người làm nghề giết mổ chó, người dân và những người đi du lịch đến các khu vực lưu hành bệnh dại có thể tiêm vaccine dại dự phòng trước khi bị cắn, cào. Việc tiêm trước phơi nhiễm giảm số mũi tiêm, không cần huyết thanh nếu bị phơi nhiễm, linh động về thời gian và đề phòng trường hợp khó tiếp cận huyết thanh do nguyên nhân khách quan.

Hiện Việt Nam đang sử dụng hai loại vaccine dại gồm Verorab (Pháp) và Abhayrab (Ấn Độ). Với phác đồ dự phòng, bạn cần tiêm ba mũi vào ngày 0, 7, 21 hoặc 28 trong bắp hoặc trong da. Nếu đã tiêm đủ phác đồ vaccine ở lần trước hoặc tiêm đủ phác đồ dự phòng trước phơi nhiễm, bạn chỉ cần tiêm thêm hai mũi vaccine vào các ngày 0 và 3, không cần tiêm thêm huyết thanh dù vết thương nặng.

Còn nếu bạn chưa tiêm vaccine dự phòng, cần tiêm 5 mũi vào bắp vào các ngày 0, 3, 7, 14 và 28; hoặc tiêm 8 mũi trong da các ngày 0, 3, 7 và 28. Trường hợp vết thương nặng, ở vị trí nguy cơ cao như đầu, mặt cổ, ngón tay, ngón chân, bạn có thể được chỉ định thêm huyết thanh kháng dại.

Ngoài ra, khi bị động vật có vú máu nóng cắn, cào, bạn cần rửa vết thương dưới vòi nước sạch kết hợp với xà phòng trong tối thiểu 15 phút, sát khuẩn lại vết thương bằng cồn iốt hoặc dung dịch povidine, sau đó đến trung tâm gần nhất để được bác sĩ thăm khám vết thương và chỉ định chủng ngừa.

Cảm ơn câu hỏi của bạn.

Chúc bạn và gia đình nhiều sức khỏe!

Tôi thấy có 3 loại vaccine não mô cầu nhóm ACYW, có gì khác nhau về công nghệ giữa 3 loại này? Bố tôi 73 tuổi, hiện đang không điều trị bệnh gì thì nên tiêm vaccine nào?
Thanh Độ, 41 tuổi, Thanh Hóa
BS.CKI Tống Thị Ngọc Cầm

Phó Giám đốc Y khoa miền Bắc, Hệ thống tiêm chủng VNVC

Chào bạn!

Não mô cầu là một trong 10 bệnh truyền nhiễm có tỷ lệ tử vong cao nhất tại Việt Nam. Não mô cầu gây hai thể bệnh thường gặp là viêm màng não hoặc nhiễm trùng huyết tối cấp, thậm chí kết hợp cả hai thể. Ngay cả khi được chẩn đoán sớm và chăm sóc tích cực, có từ 10-20% người mắc não mô cầu vẫn tử vong và tỷ lệ tử vong lên đến 50% nếu không được điều trị. Đặc biệt với thể nhiễm khuẩn huyết, tỷ lệ tử vong có thể lên đến 40%.

Để chủ động bảo vệ sức khỏe, tiêm chủng vaccine được xem là chiến lược phòng ngừa hiệu quả và bền vững nhất. Vi khuẩn não mô cầu có nhiều nhóm huyết thanh, trong đó 6 nhóm A, B, C, Y, W-135, và X là nguyên nhân chính gây ra hơn 90% số ca bệnh trên toàn thế giới. Với nhóm A, C, Y, W-135, hiện Việt Nam có 3 loại vaccine phòng bệnh.

Vaccine Nimenrix (GSK, sản xuất tại Bỉ) là vaccine polysaccharide cộng hợp, sử dụng giải độc tố uốn ván (TT) làm protein mang, giúp tạo miễn dịch bền vững và hiệu quả cao hơn so với vaccine polysaccharide thuần túy, đồng thời tạo được trí nhớ miễn dịch mạnh mẽ. Nimenrix được chỉ định cho trẻ từ 6 tuần tuổi trở lên và người lớn không giới hạn tuổi.

Vaccine MenQuadfi (Sanofi, sản xuất tại Mỹ) được phát triển dựa trên công nghệ hiện đại với khả năng kích hoạt tế bào miễn dịch lympho T và lympho B, giúp cơ thể đáp ứng miễn dịch mạnh mẽ, đồng thời tạo trí nhớ miễn dịch, bảo vệ lâu dài. Vaccine MenQuadfi được cải tiến thêm khi sử dụng protein mang là giải độc tố uốn ván (TT), giúp nâng cao khả năng bảo vệ, được chỉ định cho trẻ từ 6 tuần tuổi trở lên và người lớn không giới hạn tuổi.

Vaccine Menactra (Sanofi, Pháp) là vaccine cộng hợp với giải độc tố bạch hầu, tiêm cho trẻ từ 9 tháng đến người lớn 55 tuổi.

Bố bạn 73 tuổi, hiện không có bệnh nền, có thể tiêm được 2 loại Nimenrix và MenQuadfi để phòng não mô cầu nhóm A, C, Y, W-135. Khi đến trung tâm tiêm chủng, bác sẽ được bác sĩ khám sàng lọc kỹ trước tiêm. Bác cần chia sẻ đầy đủ, chính xác các bệnh đang mắc, loại thuốc đang sử dụng để bác sĩ đánh giá tình hình sức khỏe, quyết định mũi tiêm phù hợp.

Cảm ơn câu hỏi của bạn.

Chúc bạn và gia đình nhiều sức khỏe!

Con gái tôi đã tiêm mũi vaccine phòng não mô cầu nhóm B và C của Cuba rồi nhưng gần đây thấy có thêm vaccine não mô cầu thế hệ mới phòng nhóm B, tôi có nên cho tiêm tiếp không, hai loại này có gì khác nhau?
Kim Huê, 36 tuổi, TP HCM
BS.CKI Nguyễn Lê Nga

Quản lý Y khoa vùng 1 miền Bắc, Hệ thống tiêm chủng VNVC

Chào bạn!

Vi khuẩn não mô cầu gây các bệnh nặng nề như viêm màng não, nhiễm trùng máu hoặc kết hợp viêm màng não và nhiễm trùng máu cùng các bệnh não mô cầu không xâm lấn như viêm họng, viêm tai giữa, viêm phổi... Bệnh có thể gây tử vong chỉ trong 24 giờ kể từ khi khởi phát triệu chứng đầu tiên.

Hiện Việt Nam có 5 loại vaccine phòng đầy đủ các nhóm huyết thanh phổ biến của não mô cầu, trong đó có hai loại cùng phòng nhóm B.

- Vaccine Bexsero (GSK, Italy) phòng não mô cầu nhóm B, sản xuất với công nghệ tiếp cận dựa trên hệ gen của vi khuẩn não mô cầu để phát triển vaccine. Vaccine chứa bốn thành phần kháng nguyên của nhóm B, cung cấp khả năng tiêu diệt hiệp đồng cao và bao phủ nhiều chủng vi khuẩn não mô cầu nhóm B, có hiệu quả 95%. Vaccine chỉ định tiêm cho trẻ từ 2 tháng và người lớn đến 50 tuổi.

- Vaccine VA-Mengoc-BC (Finlay Institute, Cuba) phòng nhóm BC được sản xuất theo công nghệ túi màng ngoài Polysaccharide, chứa một thành phần polysaccharide nhóm C và 1 kháng nguyên nhóm B nên cho hiệu quả bảo vệ trên nhóm B hẹp hơn. Vaccine chỉ định tiêm cho trẻ từ 6 tháng và người lớn đến 45 tuổi.

Trường hợp bé đã tiêm loại phòng nhóm B và C của Cuba, bạn vẫn có thể bổ sung vaccine nhóm B thế hệ mới để phòng rộng hơn các chủng vi khuẩn trong nhóm huyết thanh B gây bệnh. Lý do, nhóm huyết thanh não mô cầu B rất đa dạng với hơn 8.000 chủng khác nhau về mặt di truyền. Nhờ có 4 thành phần kháng nguyên nên vaccine thế hệ mới phòng nhóm B có thể cung cấp khả năng tiêu diệt hiệp đồng, bao phủ nhiều chủng não mô cầu nhóm B so với vaccine của Cuba có một thành phần kháng nguyên.

Bên cạnh 2 vaccine này, bạn có thể đến trung tâm tiêm chủng gần nhất để được tư vấn tiêm thêm cho con loại phòng 4 nhóm huyết thanh gây bệnh não mô cầu A, C, Y, W-135 như Menquadfi (Sanofi, sản xuất tại Mỹ) và Nimenrix (GSK, sản xuất tại Bỉ) cùng tiêm từ 6 tuần tuổi và không giới hạn ở người lớn; Menactra (Sanofi, sản xuất tại Mỹ) tiêm từ 9 tháng tuổi đến 55 tuổi.

Cảm ơn câu hỏi của bạn.

Chúc bạn và gia đình nhiều sức khỏe!

Con tôi 2 tuổi, gửi cho hàng xóm trông cùng các bé nhà khác, sợ mắc tay chân miệng mà thấy bệnh nguy hiểm, đã có mấy ca tử vong từ đầu năm đến nay. Bệnh đã có vaccine chưa và phòng ngừa thế nào?
Phú Phạm, 37 tuổi, Cần Thơ
BS.CKI Tống Thị Ngọc Cầm

Phó Giám đốc Y khoa miền Bắc, Hệ thống tiêm chủng VNVC

Chào bạn!

Bệnh tay chân miệng do các virus thuộc nhóm Enterovirus gây ra, trong đó thường gặp nhất là Coxsackievirus A16 và Enterovirus 71 (EV71). Bệnh lây chủ yếu qua đường tiêu hóa khi tiếp xúc với phân, dịch mũi họng, dịch bóng nước hoặc đồ dùng nhiễm mầm bệnh. Bệnh thường gặp ở trẻ dưới 10 tuổi, đặc biệt nhóm 1-5 tuổi.

Nhiều trẻ không có triệu chứng, trở thành nguồn lây âm thầm trong cộng đồng. Con bạn 2 tuổi, tiếp xúc gần với nhiều bé khác, có nguy cơ mắc tay chân miệng. Bệnh diễn tiến nhanh, khó lường, đặc biệt chủng EV71 có độc lực cao, lây nhanh và dễ gây biến chứng nặng như tổn thương thần kinh, suy tim, phù phổi, sốc, thậm chí tử vong nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời.

Do đó khi trẻ có dấu hiệu bệnh, bạn nên đưa trẻ đến cơ sở y tế để khám. Trong quá trình chăm sóc tại nhà, cần giữ vệ sinh cá nhân cho trẻ, rửa tay thường xuyên bằng xà phòng. Quần áo, tã lót, khăn, chén, muỗng, đồ chơi... của trẻ nên được khử khuẩn bằng nước sôi để hạn chế lây lan bệnh. Trong lúc theo dõi trẻ, bạn cần đưa trẻ nhập viện khi có dấu hiệu như sốt cao liên tục không đáp ứng thuốc hạ sốt, mệt mỏi, bỏ chơi, bỏ ăn, ngủ nhiều, lơ mơ, giật mình nhiều (từ 2 lần trong 30 phút), vã mồ hôi, tay chân lạnh, thở nhanh...

Về vaccine phòng bệnh, hiện Cục Quản lý Dược đã cấp phép vaccine tay chân miệng đầu tiên tại Việt Nam cho trẻ từ 2 tháng đến dưới 6 tuổi. Hệ thống Tiêm chủng VNVC đã chủ động tiếp cận đơn vị sở hữu vaccine tay chân miệng, đang đẩy nhanh các bước triển khai để sớm đưa vaccine vào sử dụng.

Ngoài ra, thời tiết diễn biến thất thường như hiện này cũng là điều kiện thuận lợi cho các tác nhân lây qua đường hô hấp phát triển như cúm, phế cầu, virus hợp bào hô hấp RSV, sởi, thủy đậu... Bạn nên kiểm tra lịch sử chủng ngừa và sắp xếp tiêm bổ sung sớm để bảo vệ sức khỏe.

Cảm ơn câu hỏi của bạn.

Chúc bạn và gia đình nhiều sức khỏe!

Bị bệnh rồi có tiêm vaccine nữa được không? Ví dụ bị nhiễm HPV rồi thì có nên tiêm vaccine HPV?
Huyền Nhi Lê, 27 tuổi, 197 Hoàng Văn Thụ
BS.CKI Nguyễn Lê Nga

Quản lý Y khoa vùng 1 miền Bắc, Hệ thống tiêm chủng VNVC

Chào bạn!

Việc đã từng mắc bệnh không đồng nghĩa với việc luôn "miễn nhiễm" và không cần tiêm vaccine nữa. Trên thực tế, điều này phụ thuộc vào đặc điểm của từng tác nhân gây bệnh và khả năng miễn dịch mà cơ thể tạo ra sau khi mắc bệnh. Với các bệnh như viêm gan B, sởi hay thủy đậu, sau khi mắc, cơ thể thường hình thành miễn dịch bền vững, nên trong đa số trường hợp không cần tiêm vaccine nữa vì đã có kháng thể bảo vệ lâu dài. Ngược lại, có nhiều bệnh mà việc từng mắc không giúp phòng bệnh lâu dài. Chẳng hạn, virus cúm liên tục biến đổi mỗi năm nên dù đã mắc vẫn có thể tái nhiễm và cần tiêm nhắc định kỳ. Phế cầu khuẩn có nhiều chủng khác nhau, người bệnh vẫn có nguy cơ mắc lại, thậm chí diễn tiến nặng hơn. Do đó, bạn cần tham khảo ý kiến bác sĩ để được tư vấn tiêm chủng phù hợp, giúp bảo vệ cơ thể một cách đầy đủ và lâu dài.

Với HPV, virus này đến 200 type, gây ra các bệnh lý khác nhau, từ mụn cóc lành tính đến ung thư. Không có khả năng một người nhiễm hết tất cả các chủng này. Mặt khác, HPV dễ đào thải nhưng cũng rất dễ tái nhiễm do kháng thể tạo ra từ lần nhiễm HPV trước không bền vững. Ngoài ra, dù đã nhiễm HPV thì trong cuộc đời, việc quan hệ tình dục sẽ diễn ra rất nhiều lần sau đó hoặc vô tình phơi nhiễm các chủng HPV khác. Do vậy, nếu đã nhiễm một hoặc nhiều chủng HPV thì vẫn nên tiêm vaccine để ngừa những chủng còn lại. Việc tiêm phòng không có tác dụng cho những lần quan hệ trước đó nhưng sẽ phòng bệnh cho những lần sau.

Hiện Việt Nam sử dụng vaccine Gardasil (cho bé gái và phụ nữ 9-26 tuổi) phòng 4 type virus HPV 6, 11, 16 và 18 và vaccine thế hệ mới Gardasil 9 (cho cả nam và nữ 9-45 tuổi) phòng 9 type virus 6, 11, 16, 18, 31, 33, 45, 52 và 58. Hai loại vaccine này giúp phòng sùi mào gà và nhiều bệnh ung thư do HPV gây ra, với hiệu quả bảo vệ trên 90%, kể cả với người đã quan hệ, sinh con.

Với Gardasil, nữ từ 9 đến dưới 14 tuổi tiêm hai mũi, cách nhau 6-12 tháng, nữ từ 14-26 tuổi tiêm ba mũi. Còn với Gardasil 9, trẻ từ 9 tuổi đến dưới 15 tuổi tiêm hai mũi, cách nhau 6-12 tháng, người từ 15-45 tuổi tiêm ba mũi trong vòng 6 tháng.

Người tiêm vaccine HPV vẫn cần thực hiện đầy đủ các biện pháp phòng bệnh như: quan hệ tình dục an toàn, quan hệ một vợ một chồng, hạn chế các chất kích kích, sinh hoạt lành mạnh, duy trì khám sức khỏe định kỳ...

Cảm ơn câu hỏi của bạn.

Chúc bạn và gia đình nhiều sức khỏe!

Cho mình hỏi vaccine tả cho trẻ em được uống gia đoạn mấy tháng?
Linh, 32 tuổi, Ho Chi Minh
BS.CKI Nguyễn Lê Nga

Quản lý Y khoa vùng 1 miền Bắc, Hệ thống tiêm chủng VNVC

Chào bạn!

Bệnh tả do phẩy khuẩn Vibrio Cholerae gây ra, lây qua nguồn nước, thực phẩm bị nhiễm mầm bệnh. Nguồn nước bẩn, ruồi, nhặng có thể là nguồn "chuyên chở" mầm bệnh và lây nhiễm vào thực phẩm khiến con người ăn phải. Bệnh diễn biến nhanh, có thể dẫn đến mất nước và điện giải gây sốc.

Vaccine tả đang được lưu hành duy nhất hiện nay là của Việt Nam - mORCVAX, dành cho trẻ từ 2 tuổi trở lên và người lớn. Vaccine có lịch cơ bản là 2 liều, uống cách nhau 14 ngày. Với lịch nhắc, theo tư vấn của bác sĩ hoặc khuyến cáo từ Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh(CDC) địa phương khi có dịch tả, vaccine được uống 2 liều cách nhau 14 ngày.

Ngoài vaccine, gia đình nên chú ý giữ vệ sinh cá nhân sạch sẽ, ăn chín uống chín, sử dụng thực phẩm, nguồn nước sạch để đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm.

Dạo này mưa trái mùa nên muỗi lên nhiều quá, em có hơi sợ nên muốn cho cả nhà tiêm sốt xuất huyết. Vaccine này có tiêm cho người 70 tuổi không ạ, có phản ứng gì sau tiêm không bác sĩ?
Trần Hiếu, 29 tuổi, TP HCM
BS.CKI Nguyễn Lê Nga

Quản lý Y khoa vùng 1 miền Bắc, Hệ thống tiêm chủng VNVC

Chào bạn!

Thời tiết thất thường, mưa trái mùa thường làm muỗi sinh sôi mạnh, đặc biệt là muỗi vằn truyền bệnh sốt xuất huyết. Muỗi vằn sinh sản rất nhanh trong các vật chứa nước đọng như chậu cây, xô nước, lốp xe... Đây là trung gian truyền bệnh sốt xuất huyết nguy hiểm.

Bệnh có thể gây sốt cao đột ngột, đau đầu, đau hốc mắt, đau cơ khớp, phát ban, chảy máu cam, chảy máu chân răng. Một số trường hợp bệnh nhẹ, có thể tự khỏi, nhưng cũng có nhiều ca diễn tiến nặng ở giai đoạn hạ sốt, hết sốt, dẫn đến xuất huyết nặng, sốc, tổn thương đa tạng, viêm màng não, tử vong.

Hiện Việt Nam có vaccine Qdenga của hãng Takeda (Nhật Bản), giúp phòng cả 4 type huyết thanh virus gây bệnh gồm Den-1, Den-2, Den-3 và Den-4, tiêm cho trẻ từ 4 tuổi trở lên và người lớn. Lịch tiêm gồm hai mũi, cách nhau ba tháng. Một người có nguy cơ mắc bệnh nhiều lần với các type virus khác nhau, nguy cơ lần sau nặng hơn lần trước. Vì vậy, người đã từng mắc bệnh vẫn nên tiêm ngừa.

Vaccine có tác dụng ngăn ngừa nguy cơ mắc và tái mắc bệnh hơn 80%, ngăn nguy cơ nhập viện hơn 90% do sốt xuất huyết. Vaccine cần trung bình hai tuần tạo kháng thể bảo vệ, gia đình bạn nên sắp xếp tiêm sớm và đầy đủ để phòng bệnh.

Người 70 tuổi vẫn có thể chủng ngừa vaccine sốt xuất huyết. Các dữ liệu từ thử nghiệm lâm sàng cho thấy vaccine Qdenga dung nạp tốt, không ghi nhận vấn đề nghiêm trọng nào về tính an toàn. Người được tiêm có thể gặp phản ứng như đau tại chỗ tiêm, nhức đầu, đau cơ, khó chịu, ban đỏ tại chỗ tiêm và tự hết sau 1-2 ngày. Người được tiêm cần tuân thủ nguyên tắc theo dõi phản ứng sau tiêm tại chỗ ít nhất 30 phút và tiếp tục kiểm tra ở nhà trong 24-48 giờ. Nếu có dấu hiệu hiếm gặp như khò khè, khó thở, phát ban, tím tái, đau quặn bụng... cần đến cơ sở y tế để được thăm khám, xử trí kịp thời.

Gia đình cũng nên kiêng uống rượu bia, ăn uống đủ dưỡng chất trước và sau tiêm, uống đủ nước để quá trình tiêm vaccine diễn ra thuận lợi.

Cảm ơn câu hỏi của bạn.

Chúc bạn và gia đình nhiều sức khỏe!

Bác sĩ ơi, em có bạn trai đã 5 năm và hai tụi em quan hệ chung thủy, chỉ mình em tiêm vaccine HPV là đủ rồi phải không ạ?
Trần Nguyễn Vân Anh, 27 tuổi, Thanh Hóa
THS.BS Ngô Thị Kim Phượng

Quản lý vùng Khu vực miền Trung và Tây Nguyên, Hệ thống trung tâm tiêm chủng VNVC

Chào bạn!

Hiện Việt Nam sử dụng vaccine Gardasil (cho bé gái và phụ nữ 9-26 tuổi) và vaccine thế hệ mới Gardasil 9 (cho cả nam và nữ 9-45 tuổi). Hai loại vaccine này giúp phòng sùi mào gà và nhiều bệnh ung thư do HPV gây ra, với hiệu quả bảo vệ trên 90%, kể cả với người đã quan hệ, sinh con.

Với Gardasil, nữ từ 9 đến dưới 14 tuổi tiêm hai mũi, cách nhau 6-12 tháng, nữ từ 14-26 tuổi tiêm ba mũi. Còn với Gardasil 9, trẻ từ 9 tuổi đến dưới 15 tuổi tiêm hai mũi, cách nhau 6-12 tháng, người từ 15-45 tuổi tiêm ba mũi trong vòng 6 tháng. Bạn 22 tuổi, cần tiêm ba mũi Gardasil 9 để được bảo vệ toàn diện.

Chỉ mình bạn tiêm vaccine HPV vẫn chưa đủ để phòng bệnh cho cả hai người. Lý do, HPV là virus lây truyền qua tiếp xúc da kề da, da – niêm mạc, niêm mạc - niêm mạc khi quan hệ, virus này có thể tồn tại âm thầm trong cơ thể nhiều năm mà không có triệu chứng. Dù hai bạn chung thủy, quan hệ an toàn, vẫn không thể chắc chắn rằng một trong hai người chưa từng nhiễm HPV trước đó. Bên cạnh đó, HPV cũng có những đường lây ít phổ biến như tiếp xúc vật dụng cá nhân dính virus, thiết bị thăm khám nam khoa, phụ khoa.

Nếu bạn trai chưa tiêm, vẫn có nguy cơ mang virus mà không biết, có thể lây ngược lại cho bạn dù nguy cơ đã giảm nhờ vaccine. Bản thân bạn trai cũng có thể mắc các bệnh liên quan HPV như sùi mào gà, ung thư hậu môn, hầu họng, dương vật...

Hiện vaccine HPV đã được khuyến cáo tiêm cho cả nam, bạn có thể động viên bạn trai cùng tiêm để phòng bệnh. Cả hai cũng nên hạn chế các chất kích kích, sinh hoạt lành mạnh, duy trì khám sức khỏe định kỳ... nhằm giữ sức khỏe.

Cảm ơn câu hỏi của bạn.

Chúc bạn và gia đình nhiều sức khỏe!

Vĩnh Long vừa có ca mắc não mô cầu nhóm B. Tôi muốn cho con trai 5 tuổi tiêm phòng bệnh thì nên tiêm loại B hay BC sẽ phòng nhóm B tốt hơn?
Nguyễn Kim Uyên, 36 tuổi, Vĩnh Long
BS.CKI Tống Thị Ngọc Cầm

Phó Giám đốc Y khoa miền Bắc, Hệ thống tiêm chủng VNVC

Chào bạn!

Não mô cầu là bệnh truyền nhiễm cấp tính, do vi khuẩn não mô cầu Neisseria meningitidis gây ra. Vi khuẩn gây các bệnh nặng nề như viêm màng não, nhiễm trùng máu hoặc kết hợp viêm màng não và nhiễm trùng máu cùng các bệnh não mô cầu không xâm lấn như viêm họng, viêm tai giữa, viêm phổi… Trong đó, một số bệnh có thể gây tử vong chỉ trong 24 giờ kể từ khi khởi phát triệu chứng đầu tiên.

Hiện não mô cầu nhóm B đã có vaccine phòng ngừa, trong đó:

- Vaccine Bexsero (GSK, Italy) phòng não mô cầu nhóm B, sản xuất với công nghệ tiếp cận dựa trên hệ gen của vi khuẩn não mô cầu để phát triển vaccine. Vaccine chứa bốn thành phần kháng nguyên của nhóm B, cung cấp khả năng tiêu diệt hiệp đồng cao và bao phủ nhiều chủng vi khuẩn não mô cầu nhóm B, có hiệu quả 95%. Vaccine chỉ định tiêm cho trẻ từ 2 tháng và người lớn đến 50 tuổi.

- Vaccine VA-Mengoc-BC (Finlay Institute, Cuba) phòng nhóm BC được sản xuất theo công nghệ túi màng ngoài Polysaccharide, chứa một thành phần polysaccharide nhóm C và 1 kháng nguyên nhóm B nên cho hiệu quả bảo vệ trên nhóm B hẹp hơn. Vaccine chỉ định tiêm cho trẻ từ 6 tháng và người lớn đến 45 tuổi.

Nhóm huyết thanh não mô cầu B rất đa dạng với hơn 8.000 chủng khác nhau về mặt di truyền. Nhờ có 4 thành phần kháng nguyên nên vaccine Bexsero có thể cung cấp khả năng tiêu diệt hiệp đồng, bao phủ nhiều chủng não mô cầu nhóm B so với vaccine của Cuba có một thành phần kháng nguyên.

Con bạn đã 5 tuổi, có thể tiêm được cả hai loại trên. Tùy vào nhu cầu chủng ngừa, bạn có thể đưa con đến trung tâm tiêm chủng gần nhất để được các bác sĩ khám và tư vấn lựa chọn loại vaccine phù hợp.

Ngoài ra, vaccine phòng các nhóm huyết thanh não mô cầu khuẩn không có miễn dịch chéo với nhóm huyết thanh khác. Do đó, dù đã được chủng ngừa não mô cầu khuẩn nhóm B hoặc BC, con bạn vẫn cần tiêm thêm vaccine phòng các nhóm huyết thanh A, C, Y và W-135. Hiện bên cạnh loại của Italy và Cuba, Việt Nam có ba loại phòng 4 nhóm huyết thanh gây bệnh não mô cầu A, C, Y, W-135 là Menactra (Sanofi, Pháp) tiêm từ 9 tháng đến 55 tuổi, hai loại MenQuadfi (Mỹ) và Nimenrix (Bỉ) được sản xuất theo công nghệ mới, giúp tăng cường miễn dịch, tiêm từ 6 tuần tuổi và không giới hạn tuổi ở người lớn. Mỗi vaccine có lịch tiêm và tuổi chỉ định khác nhau.

Cảm ơn câu hỏi của bạn.

Chúc bạn và gia đình nhiều sức khỏe!

Nhờ bác sĩ tư vấn giúp. Tôi ở xã Hòa Lạc, Hà Nội, nơi vừa ghi nhận ổ dịch dại và chó thả rông quanh xóm rất nhiều. Tiêm vaccine dại trước thì có phòng bệnh được không? Tiêm bao nhiêu mũi là đủ? Cảm ơn bác sĩ.
Thanh Phương, 25 tuổi, Hà Nội
THS.BS Ngô Thị Kim Phượng

Quản lý vùng Khu vực miền Trung và Tây Nguyên, Hệ thống trung tâm tiêm chủng VNVC

Chào bạn!

Dại là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm do virus dại gây ra. Virus lây từ động vật có vú máu nóng sang người qua dịch tiết cơ thể như nước dãi, nước mắt, dịch não tủy, chủ yếu là thông qua vết cắn, cào hoặc liếm vào vết thương hở, niêm mạc mắt, miệng. Bệnh hiện chưa có thuốc điều trị. Một khi đã khởi phát triệu chứng, gần 100% người và động vật đều tử vong.

Hiện Việt Nam đang sử dụng hai loại vaccine dại gồm Verorab (Pháp) và Abhayrab (Ấn Độ). Người nuôi thú cưng, người có nguy cơ phơi nhiễm dại cao như cán bộ thú y, nhân viên phòng thí nghiệm làm việc với virus dại, người làm nghề giết mổ chó, người dân và những người đi du lịch đến các khu vực lưu hành bệnh dại có thể tiêm vaccine dại dự phòng trước khi bị cắn, cào.

Phác đồ gồm ba mũi vào ngày 0, 7, 21 hoặc 28 trong bắp hoặc trong da. Nếu đã tiêm đủ phác đồ vaccine ở lần trước hoặc tiêm đủ phác đồ dự phòng trước phơi nhiễm, bạn chỉ cần tiêm thêm hai mũi vaccine vào các ngày 0 và 3, không cần tiêm thêm huyết thanh dù vết thương nặng.

Còn nếu bạn chưa tiêm vaccine dự phòng, cần tiêm 5 mũi vào bắp vào các ngày 0, 3, 7, 14 và 28; hoặc tiêm 8 mũi trong da các ngày 0, 3, 7 và 28. Trường hợp vết thương nặng, ở vị trí nguy cơ cao như đầu, mặt cổ, ngón tay, ngón chân, bạn có thể được chỉ định thêm huyết thanh kháng dại.

Việc tiêm trước phơi nhiễm giúp giảm số mũi tiêm, không cần huyết thanh nếu bị phơi nhiễm, linh động về thời gian và đề phòng trường hợp khó tiếp cận huyết thanh do nguyên nhân khách quan.

Ngoài ra, khi bị động vật có vú máu nóng cắn, cào, người dân cần rửa vết thương dưới vòi nước sạch kết hợp với xà phòng trong tối thiểu 15 phút, sát khuẩn lại vết thương bằng cồn iốt hoặc dung dịch povidine, sau đó đến trung tâm gần nhất để được bác sĩ thăm khám vết thương và chỉ định chủng ngừa.

Cảm ơn câu hỏi của bạn.

Chúc bạn và gia đình nhiều sức khỏe!

Bé nhà em được 3 tháng tuổi, sinh non lúc 35 tuần thì có được tiêm kháng thể đơn dòng RSV không và có lưu ý gì khi tiêm không bác sĩ?
Thu Hường, 32 tuổi, Cần Thơ
BS.CKI Nguyễn Lê Nga

Quản lý Y khoa vùng 1 miền Bắc, Hệ thống tiêm chủng VNVC

Chào bạn!

RSV là nguyên nhân hàng đầu gây viêm phổi, viêm tiểu phế quản khiến trẻ dưới 1 tuổi nhập viện. Kháng thể đơn dòng Nirsevimab do Sanofi Pháp đưa về Việt Nam, sản xuất tại Mỹ, giúp giảm hơn 82% nguy cơ nhập viện do viêm phổi, viêm tiểu phế quản do RSV. Thời gian bảo vệ kéo dài, ít nhất 6 tháng, bảo vệ trẻ trong giai đoạn dễ tổn thương nhất. Kháng thể có thể được tiêm ngay sau sinh, không phụ thuộc vào sự trưởng thành của hệ miễn dịch, phù hợp với mọi trẻ sơ sinh, bao gồm cả trẻ sinh non, nhẹ cân hoặc có bệnh nền. Đặc biệt, Nirsevimab là kháng thể đơn dòng được tạo ra từ tế bào của người nên độ an toàn cao, ít gây phản ứng sau khi tiêm. Do đó, bé nhà bạn sinh non lúc 35 tuần, hiện đã 3 tháng tuổi vẫn có thể tiêm được kháng thể đơn dòng.

Về phác đồ, trẻ từ 1 ngày tuổi đến 12 tháng tuổi tiêm một mũi, liều lượng căn cứ theo cân nặng. Trẻ dưới 5 kg tiêm 0,5 ml, còn trẻ từ 5 kg trở lên tiêm 1 ml. Trẻ trên 12-24 tháng tuổi nguy cơ cao mắc RSV phác đồ hai mũi, mỗi mũi 1 ml ở hai vị trí khác nhau trong một ngày.

Trước khi tiêm kháng thể đơn dòng RSV, trẻ cần được bác sĩ khám sàng lọc kỹ để đánh giá sức khỏe. Bạn cần cung cấp đầy đủ thông tin về tình hình sức khỏe của con, trẻ có đang mắc bệnh gì, sử dụng loại thuốc nào không... để bác sĩ đánh giá kỹ, quyết định mũi tiêm phù hợp.

Cảm ơn câu hỏi của bạn.

Chúc bạn và gia đình nhiều sức khỏe!

Nghe nói đã có kháng thể đơn dòng RSV tiêm cho trẻ phòng viêm phổi và viêm tiểu phế quản, con em 6 tháng tuổi thì có tiêm được và cần lưu ý gì không ạ?
Hồng Hạnh, 34 tuổi, Điện Biên
BS.CKI Nguyễn Lê Nga

Quản lý Y khoa vùng 1 miền Bắc, Hệ thống tiêm chủng VNVC

Virus hợp bào hô hấp (RSV) là tác nhân phổ biến hàng đầu gây viêm tiểu phế quản và viêm phổi ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, với khoảng 70% em bé nhiễm RSV trong năm đầu đời. Ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, đặc điểm đường thở nhỏ, hệ miễn dịch chưa hoàn thiện, khi bị nhiễm RSV, tình trạng bệnh có nguy cơ diễn tiến nặng nhanh, dẫn đến suy hô hấp nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời.

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) ước tính mỗi năm có khoảng 3,6 triệu ca nhập viện và khoảng 100.000 ca tử vong do RSV ở trẻ em dưới năm tuổi trên toàn cầu. Nhiều nghiên cứu cho thấy, hơn 70% trẻ nhập viện do RSV thuộc nhóm sinh đủ tháng, tiền sử khỏe mạnh.

Việt Nam hiện đã có hai phương pháp phòng ngừa RSV hiệu quả cho trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, bằng cách tiêm vaccine RSV của Pfizer cho người mẹ trong quá trình mang thai từ tuần 24-36 của thai kỳ hoặc tiêm kháng thể đơn dòng phòng RSV (Nirsevimab) do Sanofi đưa về Việt Nam cho trẻ từ 1 ngày tuổi đến đủ 24 tháng tuổi.

Cả hai phương pháp đều đạt hiệu quả cao, giúp bảo vệ trẻ suốt mùa RSV thường kéo dài 5-6 tháng. Tuy nhiên, trong trường hợp người mẹ chưa tiêm ngừa khi mang thai, tiêm ngoài thời gian 24-36 tuần thai kỳ hoặc từ thời điểm tiêm đến lúc sinh chưa đủ tối thiểu hai tuần, khi sinh ra, trẻ cần được tiêm kháng thể đơn dòng RSV để bảo vệ trước các bệnh lý nguy hiểm do RSV.

Trẻ sơ sinh đến dưới 12 tháng tuổi tiêm một mũi, liều lượng tùy theo cân nặng, trẻ từ 12 tháng đến 24 tháng tuổi có nguy cơ cao mắc RSV tiêm hai mũi ở hai vị trí khác nhau trong cùng một ngày.

Con bạn 6 tháng tuổi, hoàn toàn có thể tiêm ngừa kháng thể đơn dòng RSV, bạn nên đưa con đến trung tâm tiêm chủng gần nhất để được bác sĩ tư vấn cụ thể, có thể tiêm kết hợp với một số vaccine khác giúp tiết kiệm thời gian, chi phí và công sức đi lại.

Sau khi tiêm, trẻ cần được theo dõi kỹ các dấu hiệu phản ứng (nếu có), vì vậy, bạn nên tuân thủ quy định tiêm chủng theo hướng dẫn, ở lại cơ sở tiêm chủng ít nhất 30 phút và theo dõi trẻ ở nhà trong 48 giờ sau tiêm. Phản ứng nghiêm trọng sau khi tiêm kháng thể đơn dòng Nirsevimab rất hiếm gặp. Song, nếu trẻ nổi mề đay, khó thở, tím tái hoặc co thắt cơ, phụ huynh cần báo ngay với nhân viên y tế hoặc đưa trẻ đến cơ sở y tế uy tín gần nhất để được hỗ trợ.

Cảm ơn câu hỏi của bạn.

Chúc bạn và gia đình thật nhiều sức khỏe!

Em từng bị mụn cóc sinh dục, đã chữa khỏi 2 năm trước, có cần tiêm vaccine HPV để phòng bệnh nữa không?
Tào Tuấn, 26 tuổi, Hà Nội
THS.BS Ngô Thị Kim Phượng

Quản lý vùng Khu vực miền Trung và Tây Nguyên, Hệ thống trung tâm tiêm chủng VNVC

Chào bạn!

Mụn cóc sinh dục còn gọi là sùi mào gà, là bệnh truyền nhiễm do Human Papilloma virus (HPV) gây ra, chủ yếu là HPV type 6 và 11, chiếm tới 90% ca bệnh. Nghiên cứu cho thấy, tỷ lệ tái phát sùi mào gà tại vị trí đã nhiễm bệnh trước đó lên tới 44,3%, có thể tái phát tới 10 lần trong chưa đầy 5 năm.

Bên cạnh type 6 và 11 gây mụn cóc sinh dục, ít nhất 15 type HPV nguy cơ cao có thể gây nhiều bệnh ung thư như cổ tử cung, hậu môn, hầu họng, âm hộ, âm đạo... đặc biệt là hai type 16 và 18.

Vì vậy, dù đã từng mắc mụn cóc sinh dục, bạn vẫn nên tiêm vaccine để phòng tái nhiễm và phòng ngừa các type khác có trong thành phần vaccine.

Việt Nam hiện có hai loại vaccine phòng HPV. Trong đó, Gardasil phòng 4 type 6, 11, 16 và 18, dành cho nữ giới từ 9-26 tuổi. Trẻ từ 9 đến dưới 14 tuổi chỉ cần tiêm hai mũi, cách nhau 6-12 tháng, từ 14-26 tuổi tiêm ba mũi.

Gardasil 9 là vaccine thế hệ mới, mở rộng phòng ngừa thêm 5 type so với Gardasil là 31, 33, 45, 52 và 58, dành cho cả nam và nữ từ 9-45 tuổi. Trẻ từ 9 đến dưới 15 tuổi tiêm hai mũi, cách nhau 6-12 tháng, 15-45 tuổi tiêm ba mũi trong vòng 6 tháng.

Tiêm vaccine đầy đủ, hiệu quả phòng ngừa lên đến hơn 90% các bệnh ung thư và sùi mào gà do các type virus có trong vaccine.

Ngoài ra, bạn nên giữ lối sống lành mạnh, đảm bảo dinh dưỡng, thể dục thể thao vừa sức, không nên thức khuya, tránh stress… để giữ hệ miễn dịch khỏe mạnh.

Cảm ơn câu hỏi của bạn.

Chúc bạn và gia đình thật nhiều sức khỏe!

Tôi chuẩn bị cho con 10 tuổi về quê ngoại ở An Giang nhưng ở đó nhiều muỗi nên rất lo. Nhờ bác sĩ tư vấn giúp hiện có những vaccine nào phòng bệnh lây qua muỗi ạ?
Ngô Thị Linh, 34 tuổi, TP HCM
BS.CKI Tống Thị Ngọc Cầm

Phó Giám đốc Y khoa miền Bắc, Hệ thống tiêm chủng VNVC

Tại Việt Nam, có ba bệnh truyền nhiễm lây qua muỗi đã có vaccine phòng ngừa là bệnh sốt xuất huyết, viêm não Nhật Bản và sốt vàng.

Trong đó, bệnh sốt xuất huyết do virus Dengue, lây từ người sang người qua vết đốt của muỗi vằn cái. Có 4 type huyết thanh virus gây bệnh là Den-1, Den-2, Den-3 và Den-4. Với tốc độ đô thị hóa nhanh và biến đổi khí hậu, bệnh sốt xuất huyết đang xuất hiện quanh năm và khắp các vùng miền chứ không chỉ tập trung vào mùa mưa và ở vùng đồng bằng sông Cửu Long và ven biển miền Trung như trước. Bệnh có thể dẫn đến biến chứng nặng như sốc sốt xuất huyết, tổn thương gan, thận cấp, suy hô hấp, viêm phổi, viêm màng não, nhiễm trùng huyết... Mỗi năm, nước ta ghi nhận khoảng 100.000 ca mắc sốt xuất huyết và hàng chục ca tử vong.

Vaccine sốt xuất huyết được sử dụng cho trẻ từ 4 tuổi trở lên và người lớn. Lịch tiêm gồm hai mũi, cách nhau 3 tháng, riêng phụ nữ dự định mang thai cần hoàn thành phác đồ tiếu thiểu một tháng trước khi mang thai. Bệnh vẫn có thể tái nhiễm, nguy cơ lần sau nặng hơn lần đầu. Người đã mắc bệnh vẫn cần tiêm vaccine khi sức khỏe ổn định sau khoảng 6 tháng.

Với viêm não Nhật Bản, đây là bệnh do virus viêm não Nhật Bản gây ra, lây từ động vật sang người qua vết đốt của muỗi Culex, chủ yếu từ các loài gia súc như lợn, trâu bò, ngựa hoặc các loài chim hoang dã.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), bệnh viêm não Nhật Bản có tỷ lệ tử vong lên tới 30%. 30-50% người sống sót bị di chứng thần kinh, nhận thức và hành vi vĩnh viễn.

Nghiên cứu dựa trên dữ liệu của 260 bệnh nhi mắc viêm não Nhật Bản, điều trị tại Bệnh viện Nhi Trung ương giai đoạn 2018-2022. Kết quả, nhóm 5-15 tuổi chiếm tỷ lệ cao nhất (65%), phần lớn bệnh nhi sống ở nông thôn (92,7%).

Hiện Việt Nam có ba loại vaccine phòng viêm não Nhật Bản cho trẻ em và người lớn, bao gồm: Jevax (Việt Nam) có trong chương trình Tiêm chủng Mở rộng và tiêm chủng dịch vụ, tiêm từ 12 tháng tuổi; Jeev (Ấn Độ) tiêm từ 12 tháng tuổi và Imojev (Thái Lan) tiêm từ 9 tháng tuổi chỉ có trong tiêm chủng dịch vụ. Tùy vào lịch sử tiêm chủng của mỗi người, bác sĩ sẽ tư vấn loại vaccine và lịch tiêm phù hợp.

Lưu ý, riêng vaccine Jevax cần tiêm ba mũi cơ bản, sau đó tiêm nhắc sau mỗi ba năm để bổ sung kháng thể bảo vệ. Vaccine Jeev cần tiêm hai mũi cơ bản, cách nhau tối thiếu một tháng, tiêm nhắc lại khi có dịch hoặc chuẩn bị đi vào vùng dịch. Vaccine Imojev không cần tiêm nhắc lại sau khi đã hoàn thành đủ phác đồ.

Còn bệnh sốt vàng gây xuất huyết niêm mạc, chảy máu cam, máu mũi, đi ngoài phân đen, tổn thương phủ tạng, suy gan thận, trụy tim mạch. Tỷ lệ tử vong ở thể nặng 20% tới 50%. Vaccine sốt vàng được khuyến cáo cho người đi đến các vùng lưu hành dịch như châu Mỹ và châu Phi. Vaccine có lịch tiêm 1 mũi dành cho người từ 9 tháng tuổi đến 60 tuổi.

Bạn nên kiểm tra lịch sử chủng ngừa, tiêm bổ sung các mũi vaccine để kịp thời bảo vệ bé.

Cảm ơn câu hỏi của bạn.

Chúc bạn và gia đình thật nhiều sức khỏe!