Ngành xi măng khó đạt Net Zero khi 'dùng 1 tấn clinker thải nửa tấn CO2'

Ngành xi măng khó đạt Net Zero bởi sản xuất một tấn clinker - nguyên liệu chủ chốt - từ quá trình nung đá vôi và đất sét ở 1.400-1.500 độ C, thải ra hơn nửa tấn CO2.

Ông Lương Đức Long, Phó chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Xi măng Việt Nam, nêu khó khăn giảm phát thải của ngành này tại hội thảo về vật liệu xây dựng xanh do Bộ Xây dựng tổ chức chiều 5/5.

Theo ông Long, sản xuất xi măng không thể tiến tới lộ trình phát thải ròng bằng 0 (Net Zero) vào năm 2050, bởi vướng giới hạn về kỹ thuật.

Xi măng gồm clinker, thạch cao và phụ gia như tro bay, xỉ lò cao... Trong đó, clinker chiếm tới 75-85%. Nguyên liệu này được tạo ra từ quá trình nung hỗn hợp đá vôi và đất sét ở nhiệt độ 1.450-1.500 độ C. "Sản xuất một tấn clinker thải tới 525 kg CO2. Không thể giảm thêm được", ông Long nói.

Xi măng, nhiệt điện và sắt thép được Thủ tướng thí điểm phân bổ hạn ngạch khí thải đầu năm nay, với tổng mức 243 triệu tấn CO2 cho 110 doanh nghiệp trong năm 2025. Trong đó, xi măng gồm 51 doanh nghiệp, ông Long cho biết ngành được giao gần 70 triệu tấn CO2. Quá trình phân bổ thí điểm kéo dài đến hết năm 2028, song song hình thành thị trường carbon trong nước. Tức là, họ chỉ còn ba năm trước khi chính thức bị siết hạn ngạch.

Trong khi ngành này khó giảm khí thải trong sản xuất clinker, phương án thu giữ carbon (CCS) không khả thi về mặt tài chính. Một tấn CO2 chôn lấp được báo giá 132 USD, cao gần gấp bốn lần giá xuất khẩu một tấn clinker thành phẩm. "Nếu mất số tiền trên để chôn lấp khí thải, chắc chắn ngành xi măng phải đóng cửa", ông Long nhấn mạnh.

Tuy nhiên, ngành này đang giảm được nhiên liệu hóa thạch trong hoạt động nung clinker, thay bằng rác thải. Đến nay, gần 20 doanh nghiệp đã đốt rác thay than, có bên đạt tỷ lệ thay thế tới 40%. Ông Long khuyến nghị việc giảm được khí methane (CH4) từ bãi rác nên được trừ vào hạn ngạch.

Bởi lẽ, nếu rác này không được nung ở nhà máy xi măng, chúng sẽ phát thải CH4, loại khí "siêu ô nhiễm" với mức gây nóng lên toàn cầu cao gấp 27 lần CO2. Theo Tổ chức Phát triển Công nghiệp Liên Hợp Quốc (UNIDO), ngành xi măng chiếm khoảng 7-8% tổng lượng phát thải khí nhà kính của Việt Nam. Việc thúc đẩy các giải pháp giảm phát thải trong lĩnh vực này sẽ đóng góp đáng kể vào việc thực hiện các mục tiêu khí hậu quốc gia.

Vật liệu xây dựng là ngành cung cấp đầu vào cơ bản cho phát triển kết cấu hạ tầng, đô thị, nhà ở, cũng là lĩnh vực tiêu tốn nhiều tài nguyên, năng lượng và phát thải lớn. Thứ trưởng Xây dựng Nguyễn Văn Sinh cho biết xanh hóa ngành này đã trở thành yêu cầu cấp thiết.

Thực tế, lĩnh vực vật liệu xây dựng đã ghi nhận những kết quả tích cực trong phát triển các sản phẩm xanh, tiết kiệm năng lượng. Ví dụ, thị trường sản phẩm vật liệu xây không nung từng bước được hình thành và phát triển, như gạch xi măng cốt liệu, bê tông khí chưng áp, bê tông bọt... Nhóm sản phẩm này giúp giảm sử dụng đất sét nung, tiết kiệm đất nông nghiệp, hạn chế phát thải, đồng thời góp phần tái sử dụng tro, xỉ, thạch cao - chất thải từ các ngành công nghiệp khác.

Để thúc đẩy thị trường vật liệu xanh, Bộ Xây dựng đang hoàn thiện khung pháp lý về tiêu chuẩn. Ông Lê Văn Kế, Phó vụ trưởng Khoa học công nghệ, môi trường và Vật liệu xây dựng (Bộ Xây dựng), cho biết trong quý IV, Bộ dự kiến ban hành thông tư về dán nhãn năng lượng với vật liệu này, gồm chi tiết danh mục phải dán nhãn, trình tự thủ tục đăng ký. Nhãn này được kỳ vọng sẽ là "giấy thông hành" cho doanh nghiệp trên thị trường vật liệu xanh.

Thủy Trương