Mẹ đặt mục tiêu IELTS 8.0 cho con gái 6 tuổi
Người mẹ hốt hoảng đưa con gái 6 tuổi đến trung tâm của tôi để luyện IELTS vì vừa biết một đứa trẻ mới 11 tuổi đã đạt IELTS 8.0.
Tôi có quen một giáo viên Tiếng Anh chuyên dạy trẻ từ 6 đến 16 tuổi. Anh kể với tôi về một lần tá hỏa khi một phụ huynh đưa con gái mới 6 tuổi đến trung tâm, với mong muốn luyện IELTS cho con. Lý do khiến chị sốt ruột đến vậy là vì vừa biết một đứa trẻ lớp 6, mới 11 tuổi, đã đạt IELTS 8.0. Chị sợ nếu bây giờ mới bắt đầu thì con mình sẽ không kịp nữa. Tôi không biết đứa trẻ 11 tuổi kia đã trải qua hành trình học tập như thế nào, cũng không có ý định phủ nhận thành tích của em.
Nhưng câu chuyện khiến tôi tự hỏi: Chúng ta đang muốn cho trẻ một khởi đầu tốt hơn, hay đang sợ con mình bị bỏ lại phía sau trong một cuộc đua mà chẳng ai biết vạch đích nằm ở đâu? Việc đầu tư cho giáo dục từ sớm vốn không có gì sai. Trẻ nhỏ có khả năng tiếp thu ngôn ngữ tốt, và việc tạo điều kiện cho con tiếp xúc với ngoại ngữ từ bé là một lựa chọn đáng khuyến khích. Vấn đề bắt đầu khi một cơ hội học tập trở thành một cột mốc bắt buộc, khi chứng chỉ vốn dùng để đánh giá năng lực lại trở thành thước đo khiến cha mẹ lo lắng về tương lai của con.
IELTS vốn là một bài thi đánh giá năng lực sử dụng tiếng Anh qua bốn kỹ năng nghe, nói, đọc và viết. Theo hệ thống đánh giá chính thức, mức điểm 8.0 phản ánh khả năng sử dụng ngôn ngữ rất tốt, dù người thi vẫn có thể mắc một số lỗi không thường xuyên. Đây là một thành tích đáng ghi nhận, nhưng bản chất của chứng chỉ vẫn là cung cấp thông tin về năng lực ngôn ngữ tại thời điểm đánh giá.
Thế nhưng, trong cuộc trò chuyện giữa các phụ huynh, con số ấy đôi khi dường như mang thêm một ý nghĩa khác. Nó trở thành một thành tích để khoe, một bằng chứng cho thấy con mình đang đi trước bạn bè đồng trang lứa, thậm chí là một cách để cha mẹ tự khẳng định lựa chọn giáo dục của mình. Nhà kinh tế học Thorstein Veblen từng phân tích hiện tượng con người phô bày tài sản và sự tiêu dùng nhằm thể hiện địa vị xã hội. Trong đời sống hiện đại, những tín hiệu về vị thế không nhất thiết phải nằm ở một chiếc xe đắt tiền hay món đồ hàng hiệu. Đôi khi, chúng nằm trong bảng điểm, chứng chỉ ngoại ngữ và những thành tích học tập được công khai.
Dĩ nhiên, không phải phụ huynh nào cho con học IELTS sớm cũng muốn khoe khoang. Nhiều người đơn giản là lo lắng cho tương lai của con và muốn dành cho con những điều kiện tốt nhất. Nhưng khi thành tích của một đứa trẻ liên tục trở thành chuẩn so sánh cho những đứa trẻ khác, việc học rất dễ bị cuốn vào tâm lý cạnh tranh của người lớn. Một đứa trẻ đạt IELTS 8.0 ở tuổi 11 có thể là nguồn cảm hứng cho nhiều người. Nhưng em không nên trở thành chiếc đồng hồ đếm ngược khiến phụ huynh của những đứa trẻ khác cảm thấy mình đang chậm trễ.
>> Mập mờ chất lượng giáo viên nước ngoài dạy Tiếng Anh
Tâm lý so sánh ấy càng dễ được nuôi dưỡng khi các trung tâm ngoại ngữ quảng bá thành tích học viên. Một học sinh đạt điểm cao thường là gương mặt nổi bật trong những bài đăng tuyển sinh, video quảng cáo hay câu chuyện thành công. Những kết quả này có giá trị trong việc giới thiệu chất lượng giảng dạy, nhưng sẽ trở nên thiếu toàn diện nếu người xem chỉ nhìn thấy những trường hợp xuất sắc mà không hiểu điều kiện đằng sau thành tích ấy.
Một học sinh đạt điểm cao có thể đã tiếp xúc với tiếng Anh từ nhỏ, thường xuyên sử dụng ngoại ngữ trong môi trường sống, nhận được sự hỗ trợ từ gia đình hoặc có điều kiện dành nhiều thời gian cho việc học. Những yếu tố này không làm giảm giá trị nỗ lực của em. Chúng đơn giản cho thấy kết quả học tập được hình thành từ nhiều điều kiện khác nhau. Khi những câu chuyện thành công được tách khỏi bối cảnh, phụ huynh dễ hình thành kỳ vọng rằng chỉ cần chọn đúng trung tâm, con mình cũng sẽ đạt được kết quả tương tự. Từ đó, việc lựa chọn nơi học không còn đơn thuần là tìm kiếm môi trường phù hợp, mà trở thành một lời hứa ngầm về thành tích.
Không thể phủ nhận vai trò của các trung tâm ngoại ngữ trong việc giúp học sinh cải thiện năng lực. Nhưng giữa việc giới thiệu thành tích thực tế và tạo ra kỳ vọng thiếu căn cứ là một khoảng cách đáng lưu tâm. Một đứa trẻ chưa đạt điểm số như mong muốn không đồng nghĩa với việc em thiếu năng lực. Có thể em cần thêm thời gian, một phương pháp khác hoặc một môi trường học phù hợp hơn. Nếu chỉ nhìn vào kết quả của những người đi trước, chúng ta dễ bỏ qua câu hỏi quan trọng hơn: Đứa trẻ đang tiến bộ đến đâu so với chính mình? Thành tích của người khác nên giúp chúng ta nhìn thấy những khả năng mới, chứ không phải khiến chúng ta đánh mất cái nhìn thực tế về hành trình của bản thân.
Điều đáng lo hơn cả là những kỳ vọng ấy không dừng lại trong suy nghĩ của cha mẹ. Chúng được chuyển thành lịch học, bài tập, các kỳ thi và những lời nhắc nhở rằng con cần cố gắng hơn để không thua kém bạn bè. Ở tuổi lên 6, một đứa trẻ vẫn đang học cách nhận biết cảm xúc, kiểm soát hành vi và hiểu những kỳ vọng từ người lớn. Trẻ chưa có đầy đủ khả năng tự điều chỉnh để đối diện với áp lực kéo dài như người trưởng thành. Khi việc học liên tục gắn với sự thất vọng, so sánh hoặc nỗi sợ làm cha mẹ buồn lòng, trẻ có thể dần nhìn nhận việc học như một nghĩa vụ phải hoàn thành thay vì một cơ hội để khám phá.
Trẻ cần được thử thách, cần học cách kiên trì và chấp nhận thất bại. Nhưng thử thách có ích khi trẻ nhận được sự hỗ trợ phù hợp, hiểu mục tiêu mình đang hướng tới và có thời gian nghỉ ngơi để phục hồi. Nếu người lớn liên tục đặt ra những tiêu chuẩn vượt quá khả năng hoặc nhu cầu hiện tại của trẻ, việc học dễ trở thành nguồn áp lực thay vì động lực phát triển. Đến khi những đứa trẻ ấy lớn lên, cha mẹ có thể ngạc nhiên trước sự xa cách, những lời phản kháng hoặc cảm giác mệt mỏi mà con bộc lộ.
Tôi luôn tin rằng giáo dục mở ra cơ hội để con người phát triển vượt khỏi những giới hạn hiện tại. Nhưng tôi cũng nghĩ rằng một môi trường giáo dục tốt phải giúp người học cảm thấy an toàn khi tiếp nhận kiến thức, được phép đặt câu hỏi, được mắc lỗi và có cơ hội tiến bộ theo nhịp độ của mình. Một đứa trẻ không cần đạt IELTS 8.0 ở tuổi 11 để chứng minh mình có tương lai. Một đứa trẻ chưa học IELTS ở tuổi 6 cũng không đồng nghĩa với việc cha mẹ đã bỏ lỡ thời điểm phát triển tốt nhất của con.
Nếu muốn đầu tư cho tương lai của trẻ, chúng ta nên bắt đầu bằng việc tạo ra môi trường giúp trẻ yêu thích khám phá, hình thành thói quen học tập và duy trì sự tò mò với thế giới xung quanh. Ngoại ngữ là một công cụ hữu ích trong hành trình ấy, nhưng không phải toàn bộ hành trình. Tôi nghĩ điều đáng để cha mẹ tự hào không chỉ là việc con đạt bao nhiêu điểm, mà còn là việc con dám thử một điều mới, biết mình chưa giỏi ở đâu, sẵn sàng học hỏi và không đánh mất niềm vui khi gặp khó khăn.
Một chứng chỉ có thể ghi nhận thành quả của một giai đoạn học tập. Nhưng khả năng tự học, sự tự tin và niềm yêu thích khám phá mới là những điều giúp một đứa trẻ tiếp tục trưởng thành sau khi kỳ thi kết thúc. Có lẽ, câu hỏi quan trọng nhất là môi trường chúng ta đang tạo ra có giúp con phát triển lành mạnh hay không? Bởi mục tiêu của giáo dục không nên là giúp trẻ chạy nhanh hơn những đứa trẻ khác. Mục tiêu ấy phải là giúp mỗi đứa trẻ có đủ hành trang để đi xa trên con đường của chính mình.
- Luyện IELTS cấp tốc vì 'từ mất gốc vẫn lên 7.0 sau vài tháng'
- Không được cộng điểm đại học, tôi chẳng cho con học IELTS
- 'Không nên bỏ thi nếu muốn tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai'
- 'Sai lầm nếu vội vàng bỏ Tiếng Anh khỏi kỳ thi vào lớp 10'
- Tôi không muốn thi Tiếng Anh vào lớp 10 vì Toán, Văn đã quá mệt mỏi
- 'Bỏ môn Tiếng Anh để kỳ thi vào lớp 10 công bằng hơn'
Thêm VnExpress trên Google
