Mập mờ chất lượng giáo viên nước ngoài dạy Tiếng Anh

Ở nhiều trung tâm Tiếng Anh liên kết, chỉ cần có 'giao diện Tây' là nghiễm nhiên được đứng lớp, gắn mác 'giáo viên nước ngoài'.

Theo dõi vụ việc nam giáo viên người Nga có hành vi bạo lực (tát, túm cổ học sinh lớp 2) trong giờ học ngoại ngữ tại một trường tiểu học ở Cần Thơ, tôi cũng có một vài ý kiến trăn trở. Sự việc này không chỉ dừng lại ở một hành vi vi phạm đạo đức nhà giáo nghiêm trọng, mà còn là một gáo nước lạnh cảnh tỉnh toàn bộ hệ thống liên kết đào tạo ngoại ngữ tại các trường học ở nước ta hiện nay.

Với tư cách là một người đã có 10 năm làm việc trong lĩnh vực giảng dạy Tiếng Anh, tôi nhìn nhận đây không phải là một sự cố bộc phát cá nhân, mà là hậu quả tất yếu của một "lỗ hổng" quản lý vốn đã tồn tại ròng rã suốt nhiều năm qua.

Đánh đồng 'mác' ngoại quốc với năng lực sư phạm

Từ lâu, việc các nhà trường và trung tâm ngoại ngữ cố tình hoặc vô tình lập lờ giữa hai khái niệm "giáo viên Tiếng Anh bản ngữ thực thụ" (Native English teachers) và "giáo viên người nước ngoài dạy Tiếng Anh" (Foreign English teachers) trở nên rất phổ biến.

Để tuyển được một giáo viên bản ngữ có chất lượng (đến từ các quốc gia nói Tiếng Anh là tiếng mẹ đẻ như Anh, Mỹ, Australia, Canada, New Zealand...) và có bằng cấp sư phạm quốc tế (CELTA, TESOL, TEFL...) thì chi phí cực kỳ đắt đỏ. Do đó, nhằm tối ưu hóa lợi nhuận nhưng vẫn gắn được cái mác "giáo viên nước ngoài", không ít đơn vị sẵn sàng bắt tay với các bên trung tâm liên kết để đưa về những lao động ngoại quốc không thuộc các quốc gia nói tiếng Anh bản ngữ, không được đào tạo đầy đủ vào giảng dạy. Miễn là họ có "giao diện Tây" là nghiễm nhiên được đứng lớp.

Sự việc giáo viên người Nga có hành vi bạo lực nói trên là minh chứng sống động nhất. Tiếng Anh đối với người Nga cũng chỉ là một ngoại ngữ (Non-native). Họ không sở hữu tư duy ngôn ngữ bản xứ (Native speaker mindset), cũng chưa chắc được đào tạo bài bản về tâm lý lứa tuổi tiểu học hay nghiệp vụ quản lý lớp học (Classroom Management). Khi rào cản ngôn ngữ xuất hiện, cộng với việc thiếu hụt kỹ năng kiềm chế cảm xúc sư phạm, việc áp chế học sinh bằng bạo lực rất dễ xảy ra.

>> 'Giáo viên gọi điện giục tôi cho con học môn liên kết'

Lỗ hổng từ mô hình "đẩy trách nhiệm" qua trung tâm liên kết

Hãy nhìn vào cách vận hành của các tiết học Tiếng Anh tăng cường hiện nay: trường phổ thông ký hợp đồng liên kết với Trung tâm Anh ngữ, Trung tâm lại đi gom lao động nước ngoài rồi "khoán đứt" cho nhà trường. Trong vụ việc này, khi camera ghi lại cảnh thầy giáo ra tay với trẻ nhỏ, người trợ giảng người Việt đứng trong lớp cũng rơi vào thế thụ động, không kịp phản ứng. Tại sao lại như vậy?

Vì trong cơ chế liên kết này, vai trò của trợ giảng người Việt thường bị đẩy xuống thành người "quản trật tự" hoặc "phiên dịch viên", hoàn toàn thiếu quyền lực can thiệp chuyên môn hoặc ngăn chặn hành vi sai trái của "thầy ngoại". Đến khi xảy ra chuyện, nhà trường báo công an, trung tâm sa thải giáo viên - quy trình xử lý khủng hoảng rất nhanh, nhưng vết sẹo tâm lý trên cơ thể và tinh thần của đứa trẻ 7 tuổi thì ai sẽ đền bù?

Tôi không đánh đồng tất cả giáo viên nước ngoài đều thiếu kỹ năng sư phạm. Có những người thực sự tâm huyết, yêu trẻ và giỏi nghiệp vụ. Thế nhưng, thực tế chua chát là có không ít giáo viên Việt Nam - những người được đào tạo chính quy, nắm vững tâm lý học sinh và phương pháp giảng dạy bài bản - lại bị lép vế ngay trên sân nhà chỉ vì không có "giao diện Tây".

Sự việc lần này như là một hồi chuông báo động gửi đến các cơ quan quản lý và quý phụ huynh rằng đã đến lúc chúng ta nên hành động:

Đối với các cơ sở giáo dục: Cần chấm dứt ngay việc "buông lỏng" khâu kiểm định chất lượng đầu vào của giáo viên nước ngoài do các trung tâm liên kết đưa sang. Không chỉ kiểm tra hộ chiếu hay bằng cấp Tiếng Anh, mà phải thẩm định khắt khe chứng chỉ nghiệp vụ sư phạm và hồ sơ năng lực tâm lý.

Đối với quý phụ huynh: Hãy tỉnh táo trước những lời quảng cáo mỹ miều về "100% giáo viên nước ngoài". Tiếng Anh là một công cụ giao tiếp, và người truyền dạy công cụ đó phải là một nhà giáo đúng nghĩa - có phương pháp, có đạo đức và có tình yêu thương trẻ nhỏ - chứ không đơn thuần là một "người nước ngoài biết nói tiếng Anh". Đừng để sự nhập nhằn về mác "giáo viên ngoại" tiếp tục làm tổn thương con em chúng ta, cả về kiến thức lẫn thể xác.

Thầy Thiện

• Tôi viết 22 bản kiểm điểm trong một năm học
• 'Dịch vụ trọn gói' khiến giáo viên phải thức đến 2 giờ sáng
• Tôi không dám từ chối tour trải nghiệm ngoại khóa ở lớp học của con
• Sợ con mất gốc vì giáo viên Vật lý dạy tích hợp Hóa học
• Giáo viên như tôi cũng thấy 'lú' khi đọc đề Toán thực tế
• Tranh cãi giáo viên được nghỉ hè 8 tuần, hưởng nguyên lương và phụ cấp