Không có tên trong sổ hộ khẩu, vợ mất quyền sở hữu nhà đất?
Việc bà ngoại không có tên trong sổ hộ khẩu tại địa chỉ nhà đất đang tranh chấp không đồng nghĩa với việc bà mất hoặc bị giảm quyền sở hữu hợp pháp đối với tài sản chung của vợ chồng.
Theo thông tin bạn cung cấp, ông bà ngoại không xác định được năm kết hôn nhưng có 6 người con, con đầu sinh năm 1956 và được gia đình xác nhận đã chung sống như vợ chồng. Do đó, quan hệ hôn nhân của ông bà có thể được xem xét công nhận là hôn nhân thực tế hợp pháp.
Căn cứ Điều 27 Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2000 và Điều 33 Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014, nhà đất được tạo lập trong thời kỳ hôn nhân là tài sản chung hợp nhất của vợ chồng. Việc bà ngoại không có tên trong sổ hộ khẩu tại địa chỉ ngôi nhà không làm mất hoặc giảm quyền sở hữu của bà đối với tài sản này.
Vì vậy, nếu thẩm phán căn cứ vào việc bà ngoại không có tên trong sổ hộ khẩu để kết luận bà không có công sức đóng góp và phủ nhận quyền tài sản của bà thì không phù hợp với nguyên tắc bình đẳng, chế độ tài sản chung của vợ chồng theo Điều 219 Bộ luật Dân sự năm 2005, Điều 213 Bộ luật Dân sự năm 2015 và Điều 33 Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014.
Trong trường hợp nhà đất được xác định là tài sản chung hợp pháp của ông bà, mỗi người có quyền sở hữu một nửa giá trị tài sản.
Về thời hiệu chia di sản thừa kế
Thời hiệu khởi kiện yêu cầu chia di sản thừa kế được quy định khác nhau qua từng thời kỳ. Theo Điều 645 Bộ luật Dân sự năm 2005, thời hiệu khởi kiện yêu cầu chia di sản là 10 năm kể từ thời điểm mở thừa kế.
Tuy nhiên, khoản 1 Điều 623 và điểm d khoản 1 Điều 688 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định thời hiệu yêu cầu chia di sản là bất động sản được kéo dài lên 30 năm kể từ thời điểm mở thừa kế, đồng thời áp dụng đối với cả những trường hợp thừa kế được mở trước ngày 1/1/2017.
Ông ngoại bạn mất năm 1988 nên thời hiệu 30 năm yêu cầu chia di sản đã hết vào năm 2018. Theo khoản 1 Điều 623 Bộ luật Dân sự năm 2015, khi hết thời hiệu mà các đồng thừa kế không có thỏa thuận, di sản được giải quyết theo quy định về tài sản chung. Do đó, phần di sản của ông ngoại cần được xem xét giải quyết theo hướng chia tài sản chung chưa chia.
Đối với bà ngoại mất năm 2000, thời hiệu yêu cầu chia di sản vẫn còn đến năm 2030. Vì vậy, gia đình có thể yêu cầu tòa án giải quyết chia phần di sản của bà theo các quy định tại Điều 649 và Điều 651 Bộ luật Dân sự năm 2015.
Về giá trị văn bản thỏa thuận gia tộc năm 2002 và chứng cứ giám định
Theo Điều 129 Bộ luật Dân sự năm 2005 và Điều 124 Bộ luật Dân sự năm 2015, giao dịch dân sự được xác lập giả tạo hoặc vi phạm điều cấm của luật có thể bị tuyên vô hiệu theo quy định.
Kết luận giám định của cơ quan chuyên môn về chữ viết họ tên trên văn bản thỏa thuận gia tộc năm 2002, cùng với việc văn bản thiếu chữ ký của một người thừa kế, là những tài liệu cần được xem xét, đánh giá khi giải quyết vụ án. Theo các Điều 93, 94 và 95 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015, kết luận giám định là một trong những nguồn chứng cứ được pháp luật công nhận.
Việc thẩm phán sơ thẩm cho rằng kết luận giám định chỉ có giá trị tham khảo mà không đánh giá đầy đủ nội dung, giá trị chứng minh của tài liệu này có thể vi phạm nguyên tắc đánh giá chứng cứ khách quan, toàn diện quy định tại Điều 108 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015.
Bên cạnh đó, nếu tòa án giao 70% tài sản cho người con út chỉ dựa trên việc người này tự kê khai, đăng ký nhà đất, đồng thời chỉ chia 30% còn lại cho những người thừa kế thì cần xem xét lại căn cứ pháp lý của việc phân chia. Cách giải quyết này có thể ảnh hưởng đến nguyên tắc bình đẳng về quyền thừa kế của các con theo Điều 632 Bộ luật Dân sự năm 2005, Điều 610 và Điều 651 Bộ luật Dân sự năm 2015.
Về việc bảo vệ quyền lợi của các đồng thừa kế
Để bảo vệ quyền lợi hợp pháp, gia đình có thể kháng cáo bản án sơ thẩm trong thời hạn 15 ngày kể từ ngày tuyên án hoặc kể từ ngày nhận được bản án, theo các Điều 271 và 273 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015.
Trong đơn kháng cáo, gia đình nên tập trung vào ba vấn đề: việc xác định thời hiệu và bản chất pháp lý của di sản thừa kế, đặc biệt là phần di sản của bà ngoại vẫn còn thời hiệu yêu cầu chia; phủ nhận quyền sở hữu tài sản chung của bà ngoại chỉ vì bà không có tên trong sổ hộ khẩu và việc đánh giá kết luận giám định, văn bản thỏa thuận gia tộc và căn cứ phân chia tài sản giữa những người thừa kế.
Nếu có căn cứ cho thấy bản án sơ thẩm có sai sót trong việc áp dụng pháp luật hoặc đánh giá chứng cứ, tòa án cấp phúc thẩm có thể xem xét sửa hoặc hủy bản án theo quy định. Gia đình cũng có thể đề nghị xem xét lại việc đăng ký, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất nếu có căn cứ xác định việc cấp giấy không đúng pháp luật.
Luật sư Nguyễn Văn Hậu
Chủ tịch Trung tâm trọng tài thương mại Việt Nam,
Phó Chủ nhiệm Đoàn luật sư TP HCM
Thêm VnExpress trên Google
