Học cách 'sống cho mình' khi nghỉ hưu

Vừa nghỉ hưu ở tuổi 59, bà Đặng Huy Lam dành thời gian đi du lịch, chăm sóc sức khỏe, bạn đời và những điều từng bỏ lỡ, trong khi vẫn sẵn sàng giúp con khi cần.

Mùa thu năm nay, bà Đặng Huy Lam, 59 tuổi, cựu giáo viên một trường THPT tại TP HCM, đang ở Nga cùng bạn bè. Những chuyến đi như vậy không phải dự định mới. Từ khi nghỉ hưu vài tháng trước, bà có thêm thời gian đi cùng chồng, bạn bè và khám phá những nơi trước đây chưa thể đến vì công việc, gia đình.

Hai con trai của bà đều đã lập gia đình, mỗi người có hai con. Bốn cháu nội mang đến cho bà niềm vui khác của tuổi nghỉ hưu. Khi các con bận, bà vẫn giúp trông cháu. Nhưng ngoài những lúc gia đình cần, bà dành phần lớn thời gian cho kế hoạch riêng.

Trong những năm đi làm, bà có khoản tích lũy riêng. Sau nghỉ hưu, bà có lương hưu ổn định. Nhờ đó, việc chăm sóc bản thân, đi du lịch hay mua một món đồ mình thích đều có thể chủ động tính toán.

"Với tôi, tuổi về hưu là thời gian đẹp nhất. Con cái đã yên bề gia thất, mình hoàn thành công việc và không còn quá nặng gánh cơm áo", bà Lam nói.

Bà Lam từng nghĩ nhiều người sẽ buồn khi nghỉ việc, nhưng bản thân lại thấy vui vì có thêm thời gian cho mình, bạn đời, các cháu và bạn bè.

Bà duy trì tập thể dục, chú ý ăn uống, giữ tinh thần thoải mái và hạn chế những điều khiến mình buồn phiền. "Thích một chiếc áo đẹp, một bữa ăn ngon hay một chuyến du lịch thì nên chiều bản thân", bà nói.

Với bà Lam, cuộc sống sau nghỉ hưu không tách khỏi gia đình. Bà vẫn vui khi các con cần mình và dành thời gian cho bốn người cháu. Chỉ là bên cạnh vai trò mẹ và bà, bà có thêm cơ hội trở lại với những điều từng gác lại.

Trong khi đó, bà Thu Trâm, ngoài 60 tuổi, sống tại TP HCM, bắt đầu dành nhiều thời gian cho riêng mình. Bà từng dành khoảng 15 năm hỗ trợ con chăm cháu. Khi các cháu lớn, hai người con thống nhất tự sắp xếp việc nhà và chỉ nhờ ông bà khi thực sự cần.

Ban đầu, bà cảm thấy hụt hẫng, nghĩ rằng "con cháu không còn cần mình". Nhưng sau khi cùng con gái tham gia lớp học nấu ăn và một số câu lạc bộ dành cho người cao tuổi, bà dần thay đổi suy nghĩ.

"Tôi gặp nhiều người cùng tuổi rất vui vẻ, nhiều năng lượng và biết chăm sóc bản thân, nhất là sức khỏe tinh thần. Họ khuyên tôi tận hưởng thời gian riêng thay vì cứ quanh quẩn chuyện con cháu, nhà cửa", bà nói.

Từ đó, bà chia lương hưu cho sinh hoạt, tiết kiệm, chăm sóc sức khỏe và những chuyến đi trong nước. Thời gian rảnh, bà học thêm những thứ trước đây chưa có điều kiện theo đuổi như vẽ, khiêu vũ.

Sự thay đổi từ phụ thuộc nhiều vào con cháu sang chủ động hơn trong tuổi già diễn ra trong bối cảnh Việt Nam già hóa nhanh và cấu trúc gia đình thay đổi. Theo Cục Thống kê, dân số trung bình của Việt Nam năm 2025 đạt 102,3 triệu người; trong đó, nhóm từ 60 tuổi trở lên chiếm 14,5%. Báo cáo cập nhật của Hội Người cao tuổi Việt Nam cho biết, cả nước hiện có gần 17 triệu người cao tuổi, dự báo đến năm 2030 khoảng 18 triệu người.

Tỷ lệ người cao tuổi sống độc lập cũng tăng. Một báo cáo của Ngân hàng Thế giới dẫn số liệu cho thấy tỷ lệ người cao tuổi sống một mình tại Việt Nam tăng từ 9,7% năm 2009 lên 13,7% năm 2019.

Khảo sát của Sun Life Asia thực hiện cuối năm 2025 tại 6 thị trường, trong đó có Việt Nam, cho thấy 69% người cao tuổi kỳ vọng tiếp tục làm việc sau tuổi nghỉ hưu. Những lý do thường được nhắc đến là duy trì cảm giác có ích, kết nối xã hội và sự minh mẫn.

Những thay đổi này cho thấy tuổi già không còn chỉ gắn với việc dựa hoàn toàn vào con cái. Nếu có điều kiện, người cao tuổi có thể chủ động tài chính, tiếp tục làm việc, duy trì các mối quan hệ xã hội, học kỹ năng mới hoặc sử dụng dịch vụ chăm sóc phù hợp.

Theo ThS Nguyễn Diệu Thúy, Chuyên viên Y khoa Hệ thống Tiêm chủng VNVC, các hoạt động như gặp gỡ bạn bè, du lịch, học kỹ năng mới hay duy trì sở thích cá nhân có ý nghĩa với sức khỏe tinh thần của người cao tuổi.

Khi còn cảm giác chủ động, được kết nối xã hội và có mục tiêu trong cuộc sống, người lớn tuổi dễ duy trì tinh thần tích cực hơn, hạn chế cảm giác cô đơn, thu mình sau nghỉ hưu.

"Chăm sóc tuổi già cần tạo điều kiện để mỗi người tiếp tục sống theo cách khiến họ thấy có ý nghĩa và được là chính mình", ThS Thúy nói.

Bên cạnh sức khỏe tinh thần, người cao tuổi cũng đối mặt tình trạng miễn dịch suy giảm theo tuổi và thường mắc các bệnh mạn tính như tim mạch, tăng huyết áp, đái tháo đường.

ThS Thúy khuyến cáo nhóm này duy trì dinh dưỡng hợp lý, vận động và khám định kỳ. Các biện pháp dự phòng phù hợp, trong đó có vaccine cúm mùa, phế cầu, zona thần kinh, bạch hầu - ho gà - uốn ván hoặc RSV... cũng nên được bác sĩ tư vấn theo độ tuổi, bệnh nền và tiền sử tiêm chủng.

Bên cạnh vaccine cúm liều tiêu chuẩn, hiện có mũi cúm chuyên biệt dành cho người từ 60 tuổi trở lên. Vaccine được VNVC triển khai trên toàn quốc từ ngày 30/10. Với hàm lượng kháng nguyên cao gấp 4 lần vaccine cúm liều tiêu chuẩn, vaccine giúp tăng cường đáp ứng miễn dịch, nâng cao hiệu quả phòng bệnh và giảm nguy cơ nhập viện do cúm ở nhóm tuổi cao có hệ miễn dịch suy giảm, dễ gặp biến chứng nghiêm trọng.

Kha Nhiên