Hình hài Hải Vân quan sau gần một năm trùng tu
Đà NẵngDi tích lịch sử quốc gia Hải Vân quan đã dần thành hình khi được trùng tu, phục dựng về gần nguyên trạng thành lũy phòng thủ thời Nguyễn.
Di tích Hải Vân quan nằm trên đỉnh đèo Hải Vân, ranh giới giữa tỉnh Thừa Thiên Huế và TP Đà Nẵng, được Trung tâm Bảo tồn di tích cố đô Huế phối hợp Sở Văn hóa và Thể thao TP Đà Nẵng khởi công trùng tu, phục hồi bắt đầu từ 19/12/2021.
Hải Vân quan, còn được ví là "thiên hạ đệ nhất hùng quan", được xây dựng ở độ cao 490 m so với mực nước biển, vào năm Minh Mạng thứ 7 (1826). Đây là công trình cửa ngõ trên con đường thiên lý Bắc Nam để kiểm soát tàu bè ra vào vịnh Đà Nẵng và là cụm phòng thủ quân sự quan trọng với hệ thống thành lũy, pháo đài thần công, được mệnh danh là "yết hầu" của kinh đô Huế.
Di tích này từng bị bỏ rơi suốt 20 năm, vì nằm trong vùng chồng lấn địa giới và hai địa phương không thống nhất được việc làm hồ sơ xin công nhận di tích lịch sử cấp quốc gia. Tháng 4/2017, lãnh đạo ngành văn hóa Đà Nẵng và Huế đã bắt tay nhau trùng tu, khi Hải Vân quan được công nhận là di tích cấp quốc gia.
Di tích Hải Vân quan nằm trên đỉnh đèo Hải Vân, ranh giới giữa tỉnh Thừa Thiên Huế và TP Đà Nẵng, được Trung tâm Bảo tồn di tích cố đô Huế phối hợp Sở Văn hóa và Thể thao TP Đà Nẵng khởi công trùng tu, phục hồi bắt đầu từ 19/12/2021.
Hải Vân quan, còn được ví là "thiên hạ đệ nhất hùng quan", được xây dựng ở độ cao 490 m so với mực nước biển, vào năm Minh Mạng thứ 7 (1826). Đây là công trình cửa ngõ trên con đường thiên lý Bắc Nam để kiểm soát tàu bè ra vào vịnh Đà Nẵng và là cụm phòng thủ quân sự quan trọng với hệ thống thành lũy, pháo đài thần công, được mệnh danh là "yết hầu" của kinh đô Huế.
Di tích này từng bị bỏ rơi suốt 20 năm, vì nằm trong vùng chồng lấn địa giới và hai địa phương không thống nhất được việc làm hồ sơ xin công nhận di tích lịch sử cấp quốc gia. Tháng 4/2017, lãnh đạo ngành văn hóa Đà Nẵng và Huế đã bắt tay nhau trùng tu, khi Hải Vân quan được công nhận là di tích cấp quốc gia.
Theo đề án trùng tu, hệ thống cửa Hải Vân quan sẽ tu bổ theo các dấu tích nguyên gốc triều Nguyễn, thời vua Minh Mạng năm 1826; thay thế nền cổng lát đá Thanh, hệ thống cối, cổng đá Thanh, tường phía trên xây gạch vồ. Một số lô cốt thời chiến tranh chống Pháp, Mỹ được giữ lại với mục đích kết nối lịch sử giữa các thời kỳ chiến tranh.
Theo đề án trùng tu, hệ thống cửa Hải Vân quan sẽ tu bổ theo các dấu tích nguyên gốc triều Nguyễn, thời vua Minh Mạng năm 1826; thay thế nền cổng lát đá Thanh, hệ thống cối, cổng đá Thanh, tường phía trên xây gạch vồ. Một số lô cốt thời chiến tranh chống Pháp, Mỹ được giữ lại với mục đích kết nối lịch sử giữa các thời kỳ chiến tranh.
Tương tự, cổng Thiên hạ đệ nhất hùng quan được trùng tu bằng việc hạ giải phần gạch phía trên. Từ năm 1945 đến 1975, nhiều hạng mục công trình quân sự được xây dựng thêm ở đây để quân lính trấn giữ con đường huyết mạch bắc nam, trong đó trên đỉnh của hai cổng Hải Vân quan và Thiên hạ đệ nhất hùng quan xây thêm những hệ thống pháo đài công sự để quan sát và đặt súng ống.
Tương tự, cổng Thiên hạ đệ nhất hùng quan được trùng tu bằng việc hạ giải phần gạch phía trên. Từ năm 1945 đến 1975, nhiều hạng mục công trình quân sự được xây dựng thêm ở đây để quân lính trấn giữ con đường huyết mạch bắc nam, trong đó trên đỉnh của hai cổng Hải Vân quan và Thiên hạ đệ nhất hùng quan xây thêm những hệ thống pháo đài công sự để quan sát và đặt súng ống.
Hệ thống nhà Trú Sở (bên trái) và nhà Vũ Khố 3 gian đang được phục hồi theo dấu tích khảo cổ và ảnh tư liệu. Nhà xây tường gạch vâu ban, trụ gỗ có đế đá, mái ngói.
Hệ thống nhà Trú Sở (bên trái) và nhà Vũ Khố 3 gian đang được phục hồi theo dấu tích khảo cổ và ảnh tư liệu. Nhà xây tường gạch vâu ban, trụ gỗ có đế đá, mái ngói.
Một lớp tường đá phủ rêu bên phải cửa Hải Vân quan được giữ nguyên để đảm bảo dấu tích theo thời gian.
Một lớp tường đá phủ rêu bên phải cửa Hải Vân quan được giữ nguyên để đảm bảo dấu tích theo thời gian.
Đơn vị thi công chính là Viện Khoa học Công nghệ Xây dựng, Phân viện miền Trung. Những người thợ lựa chọn từng viên đá mồ côi để việc xây dựng đảm bảo mỹ quan.
Đơn vị thi công chính là Viện Khoa học Công nghệ Xây dựng, Phân viện miền Trung. Những người thợ lựa chọn từng viên đá mồ côi để việc xây dựng đảm bảo mỹ quan.
Mưa bão ảnh hưởng đến tiến độ thi công, phải tạm dừng trong nhiều ngày. Đèo Hải Vân 3 tuần qua bị sạt lở nghiêm trọng, hàng tấn đất đá đổ xuống chia cắt nhiều điểm, tuy nhiên vật liệu xây dựng cho công trình trùng tu Hải Vân quan vẫn được đảm bảo.
Mưa bão ảnh hưởng đến tiến độ thi công, phải tạm dừng trong nhiều ngày. Đèo Hải Vân 3 tuần qua bị sạt lở nghiêm trọng, hàng tấn đất đá đổ xuống chia cắt nhiều điểm, tuy nhiên vật liệu xây dựng cho công trình trùng tu Hải Vân quan vẫn được đảm bảo.
Một cổng phụ vào thành, có tầm nhìn xuống đường đèo, được phục dựng xây mới theo hình ảnh tư liệu.
Lối đi bên trong thành được xây bằng đá, trồng cây xanh bổ sung, do thời tiết khắc nghiệt nên cây phải được tưới thường xuyên.
Lối đi bên trong thành được xây bằng đá, trồng cây xanh bổ sung, do thời tiết khắc nghiệt nên cây phải được tưới thường xuyên.
Một bia đá chỉ còn lại phần đế với họa tiết rồng triều Nguyễn. Đế bia này sau khi trùng tu sẽ được chuyển về bảo tàng trưng bày.
Một bia đá chỉ còn lại phần đế với họa tiết rồng triều Nguyễn. Đế bia này sau khi trùng tu sẽ được chuyển về bảo tàng trưng bày.
Một số khách nước ngoài vào tham quan, ghi lại hình ảnh Hải Vân quan. Tuy nhiên, do công trình đang thi công nên giám sát công trình đã mời khách ra ngoài nhằm đảm bảo an toàn.
Một số khách nước ngoài vào tham quan, ghi lại hình ảnh Hải Vân quan. Tuy nhiên, do công trình đang thi công nên giám sát công trình đã mời khách ra ngoài nhằm đảm bảo an toàn.
Di tích Hải Vân quan cũng ghi dấu chiến thằng Đồn Nhất tròn 70 năm trước, với trận đánh của Đại đội 6, Tiểu đoàn 59, Trung đoàn 803, Liên khu V trong chiến dịch hè thu 1952-1954 của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược.
Di tích Hải Vân quan cũng ghi dấu chiến thằng Đồn Nhất tròn 70 năm trước, với trận đánh của Đại đội 6, Tiểu đoàn 59, Trung đoàn 803, Liên khu V trong chiến dịch hè thu 1952-1954 của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược.
Toàn cảnh Hải Vân quan sau khi trùng tu. Tổng diện tích tu bổ là 6.500 m2, thời gian trùng tu hai năm, dự kiến hoàn thành tháng 6/2023. Tổng kinh phí hơn 42 tỷ đồng do Thừa Thiên Huế và Đà Nẵng đóng góp, mỗi địa phương 50%.
Toàn cảnh Hải Vân quan sau khi trùng tu. Tổng diện tích tu bổ là 6.500 m2, thời gian trùng tu hai năm, dự kiến hoàn thành tháng 6/2023. Tổng kinh phí hơn 42 tỷ đồng do Thừa Thiên Huế và Đà Nẵng đóng góp, mỗi địa phương 50%.
Nguyễn Đông