Đã tiếp xúc bệnh nhân não mô cầu có kịp tiêm vaccine không?

Sau khi tiếp xúc với bệnh nhân mắc não mô cầu mới tiêm vaccine, có kịp phòng bệnh không? (Út Oanh, 27 tuổi, Cà Mau)

Trả lời:

Vi khuẩn não mô cầu thường trú ở vùng hầu họng của người bệnh và cả người khỏe mạnh, còn gọi là người lành mang trùng. Trong cộng đồng, có khoảng 10-20% tỷ lệ người lành mang trùng và có thể tăng lên 40-50% trong các vụ dịch. Không phải tất cả trường hợp mang trùng đều phát bệnh nhưng đây là các trường hợp nguy cơ có thể phát tán mầm bệnh và mắc bệnh cao hơn. Vi khuẩn ở sẵn vùng hầu họng có thể nhân cơ hội tấn công khi hệ miễn dịch suy giảm, có tổn thương niêm mạc do viêm đường hô hấp.

Người tiếp xúc gần với bệnh nhân được xác định gồm: người sống chung, làm việc cùng phòng; người trực tiếp chăm sóc hoặc có tiếp xúc thân mật; trẻ học cùng trường mầm non, nhà trẻ, lớp học, nhóm... Thời gian tiếp xúc trong khoảng 7 ngày trước khi bệnh khởi phát đến 24 giờ sau khi bệnh nhân dùng kháng sinh đặc hiệu.

Người phơi nhiễm vi khuẩn não mô cầu cần dùng thuốc dự phòng càng sớm càng tốt, tốt nhất trong 24 giờ sau khi ca bệnh được chẩn đoán. Người tiếp xúc gần cũng phải cách ly, theo dõi sức khỏe 10 ngày, báo ngay cho y tế địa phương nếu có sốt, ho, mệt mỏi.

Việc tiêm ngừa quá gấp gáp có thể không đủ thời gian để tạo miễn dịch phòng bệnh. Bên cạnh đó, tâm lý đợi có dịch mới đi tiêm ngừa có thể gây quá tải về nguồn cung vaccine cho các cơ sở tiêm chủng, việc phục vụ có thể không được chu đáo, người dân cũng phải chờ đợi lâu làm gia tăng sự lo lắng. Vì vậy, mọi người nên sắp xếp thời gian để đi tiêm ngừa sớm.

Hiện Việt Nam lưu hành nhiều vaccine phòng ngừa 5 nhóm huyết thanh não mô cầu phổ biến gây bệnh như A, B, C, Y và W. Trong đó, ba loại vaccine tứ giá thế hệ mới phòng 4 nhóm huyết thanh A, C, Y, W, loại sớm nhất tiêm cho trẻ từ 6 tuần tuổi. Vaccine thế hệ mới phòng nhóm B, tiêm cho trẻ từ 2 tháng tuổi đến người 50 tuổi. Vaccine phòng hai nhóm B và C, tiêm cho trẻ từ 6 tháng đến người 45 tuổi. Vaccine không có tác dụng phòng ngừa chéo giữa các nhóm huyết thanh não mô cầu, mỗi người cần tiêm kết hợp để bao phủ đủ 5 nhóm huyết thanh phòng bệnh.

Cùng với tiêm ngừa, người dân cũng nên thực hiện các biện pháp phòng ngừa chủ động khác như đeo khẩu trang khi đi ra ngoài, giữ vệ sinh cá nhân và môi trường sống sạch sẽ, thường xuyên súc họng với dung dịch sát khuẩn, không dùng chung dụng cụ cá nhân như son môi, bàn chải đánh răng hoặc dụng cụ ăn uống như cốc uống nước, bát đũa...

ThS.BS Nguyễn Văn Quảng
Quản lý Y khoa, Hệ thống Tiêm chủng VNVC