Con gái không được chia đất hương hỏa vì lấy chồng là 'con người ta'

Cha mẹ thà để đất hương hỏa cho cháu họ, người dưng, chứ nhất quyết không giao cho con gái ruột thờ cúng vì lấy chồng là 'con người ta'.

Trong cấu trúc gia đình hiện đại, mô hình gia đình hạt nhân chỉ có một hoặc hai con ngày càng phổ biến. Kéo theo đó là một thực tế ngày càng nhiều gia đình chỉ sinh con gái, thậm chí qua hai, ba thế hệ liên tiếp đều là "một bề con gái". Khi con cháu vẫn sinh sôi, trưởng thành, mang trọn vẹn dòng máu và huyết thống của tổ tiên, thì một nghịch lý đau lòng lại nảy sinh từ chính những định kiến cổ hủ: ai sẽ là người hương khói, thờ cúng ông bà, cha mẹ?

Theo nếp nghĩ truyền thống mang nặng tư duy phụ hệ, việc thờ cúng tổ tiên mặc nhiên là đặc quyền và nghĩa vụ của nam giới. Con gái đi lấy chồng được xem là "con người ta", mọi trách nhiệm giỗ chạp gắn liền với nhà chồng, còn nhà ngoại chỉ là khách. Từ quan niệm đó, nhiều hủ tục bất thành văn hình thành: nhà chồng kiêng kỵ không cho con dâu mang di ảnh cha mẹ đẻ về thờ chung vì sợ "loạn gia phong", "mang người ngoài vào nhà"; còn ở nhà đẻ, cha mẹ thà để đất hương hỏa cho cháu họ, người dưng chứ nhất quyết không giao cho con gái ruột đứng tên thờ cúng.

Hệ lụy của tư duy này là vô cùng nặng nề. Thứ nhất, nó trực tiếp thổi bùng áp lực "phải sinh con trai bằng mọi giá", dẫn đến tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh vẫn âm ỉ kéo dài. Nhiều cặp vợ chồng sống trong lo âu, dằn vặt chỉ vì nỗi sợ mơ hồ rằng sau này nằm xuống, bàn thờ của mình sẽ lạnh lẽo khói hương.

Thứ hai, nó tạo ra những bi kịch thực tế đầy xót xa ngay trong đời sống hiện đại. Hãy hình dung một gia đình chỉ có một cô con gái duy nhất, và đời sau cô cũng chỉ có một cháu gái. Hoặc trớ trêu hơn, gia đình nhà gái làm ăn thua lỗ, cha mẹ trước khi mất phải đi ở trọ, không có nhà cửa để lại. Khi người con gái đi lấy chồng, sống trong ngôi nhà do nhà chồng thừa kế cho con trai, cô muốn đưa di ảnh cha mẹ ruột về thờ cũng vấp phải rào cản vô hình hoặc sự phản đối gay gắt từ gia đình chồng và họ hàng. Con cháu vẫn còn đó, tình thương và lòng hiếu thảo vẫn vẹn nguyên, nhưng người đã khuất lại rơi vào cảnh "vô gia cư" ngay trên chính quê hương, dòng tộc của mình.

Đã đến lúc chúng ta phải nhìn thẳng vào sự thật: tục lệ là do con người đặt ra, và khi nó không còn phù hợp với thực tế xã hội, gây tổn thương cho tình cảm gia đình thì cần phải được sửa đổi. Đạo lý "uống nước nhớ nguồn" của người Việt cốt ở cái tâm thành kính và lòng biết ơn, tuyệt đối không phân biệt giới tính nam hay nữ. Một nén hương được thắp lên bởi người con gái bằng tất cả sự thương nhớ chắc chắn linh thiêng và ấm áp hơn gấp bội một mâm cỗ cúng được bày biện bởi người họ hàng xa chỉ vì nghĩa vụ ràng buộc đất đai.

>> Bố mẹ không chia đất thừa kế cho con gái dù chẳng có con trai

Để tháo gỡ nút thắt thế hệ này, cần một cuộc cách mạng trong nhận thức văn hóa gia đình, bắt đầu từ những giải pháp thiết thực:

Thứ nhất, bình thường hóa và khuyến khích việc thờ cúng chung nội - ngoại. Trong một gia đình hiện đại, ngôi nhà là tổ ấm chung của cả hai vợ chồng. Việc lập bàn thờ gia tiên kết hợp, hoặc bố trí không gian tưởng niệm trang nghiêm cho cha mẹ vợ (đặc biệt khi nhà vợ không có con trai) ngay tại nhà chồng cần được xem là một nét đẹp văn minh, nhân văn. Khi những đứa trẻ lớn lên trong một ngôi nhà mà cả ông bà nội lẫn ông bà ngoại đều được hương khói chu toàn, chúng sẽ học được bài học sâu sắc nhất về sự công bằng và lòng hiếu thảo với cả hai nguồn cội.

Thứ hai, thay đổi tư duy thừa kế và quy ước dòng họ. Cha mẹ cần cởi bỏ định kiến "trọng nam khinh nữ" khi phân chia tài sản. Ai là người trực tiếp phụng dưỡng lúc tuổi già, ai có tâm huyết giữ gìn kỷ vật gia đình thì người đó xứng đáng được trao quyền và trách nhiệm thờ cúng, bất kể là con trai hay con gái. Các dòng họ cũng cần cởi mở hơn trong hương ước, công nhận vai trò của con gái, cháu gái trong các nghi lễ giỗ chạp của chi, phái.

Thứ ba, phát huy sức mạnh của truyền thông và nghệ thuật để định hình chuẩn mực mới. Thay vì mãi khai thác những mâu thuẫn mẹ chồng - nàng dâu vụn vặt, phim ảnh, truyền hình và các bản tin văn hóa nên lan tỏa những câu chuyện đẹp về sự thấu cảm. Hãy thử tưởng tượng hình ảnh một người mẹ chồng tâm lý, từng trải qua nỗi đau không được thờ cha mẹ đẻ thời trẻ, nay chủ động đứng ra bảo vệ con dâu, tự tay rước di ảnh ông bà thông gia về đặt trang trọng trong nhà mình bất chấp lời dèm pha của họ hàng. Những thông điệp nhân văn như vậy trên màn ảnh sẽ có sức mạnh cảm hóa cộng đồng mạnh mẽ hơn mọi lời kêu gọi khô khan.

Khi xã hội công nhận một cách đường hoàng rằng con gái và con rể hoàn toàn có quyền thờ cúng cha mẹ ruột ngay tại tổ ấm của mình, cái "cọc neo" tâm lý của tư tưởng trọng nam khinh nữ mới thực sự bị nhổ bỏ. Chỉ khi đó, việc sinh con trai hay con gái mới thực sự bình đẳng, và không một đấng sinh thành nào phải lo âu về sự lạnh lẽo khói hương khi nhắm mắt xuôi tay.

Minh Khang

• Nhà 5 anh chị em nhưng con gái phải 'gánh' cha mẹ
• Bị nhà chồng nói 'không biết đẻ' vì sinh toàn con gái
• Bố mẹ khinh tôi vì sợ con gái về đòi phần thừa kế
• Chia hết thừa kế cho con gái để hai con trai 'vùng vẫy tứ phương'
• Cha mẹ có của ăn của để nhưng con gái không chút thừa kế
• Tôi nhất quyết chia thừa kế cho con trai nhiều hơn con gái