Cảnh sát Nhật thuê người 'quét' xe đỗ chiếm lòng đường

Để giữ đường phố thông thoáng, Nhật Bản buộc chủ xe có nơi đỗ riêng, đồng thời duy trì lực lượng giám sát và xử lý ôtô vi phạm.

Nhật Bản có khoảng 123 triệu dân, trong đó gần 37 triệu người sống tại vùng thủ đô Tokyo, chiếm khoảng 30% dân số cả nước. Riêng 23 quận trung tâm Tokyo có mật độ hơn 15.800 người/km². Dân cư đông, lượng ôtô lớn trong khi đường phố và đất đai có hạn khiến việc tìm chỗ đỗ trở thành bài toán khó với các đô thị.

Để giữ đường thông thoáng, Nhật Bản từ lâu đã kiểm soát từ khâu đăng ký xe, yêu cầu chủ phương tiện có chỗ đỗ riêng, đồng thời tổ chức lực lượng tuần tra để xử lý ôtô đỗ trái phép.

Buộc chủ xe có nơi đỗ riêng

Theo Luật Bảo đảm nơi đỗ xe Nhật Bản, chủ ôtô phải chứng minh có địa điểm lưu giữ phương tiện ngoài đường công cộng trước khi đăng ký xe. Nơi đỗ phải cách địa chỉ sử dụng ôtô không quá 2 km, đủ diện tích chứa toàn bộ phương tiện và có lối ra vào phù hợp. Chủ xe cũng phải chứng minh quyền sử dụng hợp pháp địa điểm này thông qua giấy tờ sở hữu hoặc hợp đồng thuê. Cảnh sát cấp giấy chứng nhận sau khi kiểm tra hồ sơ.

Bên cạnh đó, luật cũng quy định chủ xe không được sử dụng đường công cộng làm nơi lưu giữ phương tiện. Ôtô không được đỗ liên tục tại cùng một vị trí trên đường từ 12 tiếng vào ban ngày và 8 tiếng vào ban đêm. Thời gian ban đêm tính từ lúc mặt trời lặn đến lúc mặt trời mọc. Quy định này khác với lỗi đỗ xe tại vị trí có biển cấm. Ngay cả khi một đoạn đường không có biển cấm đỗ, chủ xe vẫn có thể vi phạm nếu sử dụng nơi đó làm chỗ lưu giữ phương tiện quá thời gian luật định.

Thuê nhân viên tư nhân giám sát đỗ xe

Từ tháng 6/2006, Nhật Bản sửa đổi Luật Giao thông đường bộ, triển khai cơ chế thuê doanh nghiệp tư nhân, với lực lượng giám sát đỗ xe để hỗ trợ xử lý các xe đỗ trái phép.

Nhân viên giám sát đỗ xe không phải cảnh sát nhưng phải hoàn thành khóa đào tạo, vượt qua bài kiểm tra và được cấp chứng nhận. Họ thường tuần tra theo nhóm hai người tại các tuyến đường, khu vực và khung giờ do cảnh sát xác định. Cơ quan chức năng xây dựng bản đồ hoạt động dựa trên tình trạng vi phạm, nguy cơ ảnh hưởng giao thông và phản ánh của người dân.

Khi phát hiện ôtô đỗ trái phép mà không có tài xế bên cạnh, nhân viên chụp ảnh, ghi nhận biển số, vị trí và tình trạng phương tiện, sau đó gắn thông báo xác nhận xe đỗ bỏ lại lên ôtô và chuyển dữ liệu cho cảnh sát xử lý.

Đáng chú ý, nhân viên giám sát không có quyền thu tiền phạt hay ra quyết định dời xe, mà chỉ đơn thuần là xác nhận hành vi và thu thập bằng chứng. Nếu tài xế vi phạm không đến đồn cảnh sát để giải quyết khi phạm lỗi, chủ phương tiện có thể bị yêu cầu nộp khoản tiền xử lý vi phạm. Cơ quan chức năng gửi thông báo đến chủ xe và có thể cưỡng chế thu hồi nếu người này không thanh toán đúng hạn. Ngoài ra, chủ phương tiện còn có thể gặp trở ngại khi làm thủ tục đăng kiểm nếu chưa hoàn thành nghĩa vụ nộp khoản tiền này.

Số xe đỗ trái phép giảm gần 60% sau cải cách

Những thay đổi từ năm 2006 mang lại kết quả đáng chú ý trong giai đoạn đầu. Theo Bạch thư An toàn giao thông Nhật Bản 2007, khảo sát 405 đoạn đường với tổng chiều dài 1.694 km ghi nhận số ôtô đỗ trái phép trung bình giảm 14,4 xe mỗi km, tương đương 59,5%, từ tháng 10/2005 đến tháng 10/2006.

Khảo sát khác trên 105 đoạn đường dài tổng cộng 564 km cho thấy thời gian phương tiện đi qua mỗi km giảm trung bình 25 giây sau khi Nhật Bản siết xử lý xe đỗ trái phép, tương đương 12,2%. Kết quả phản ánh tình trạng xe đỗ chiếm dụng lòng đường giảm, giúp phương tiện lưu thông thuận lợi hơn. Số vụ tai nạn va chạm với xe đang đỗ trong giai đoạn tháng 6-10/2006 cũng thấp hơn khoảng 24% so với mức trung bình cùng kỳ 5 năm trước.

Số liệu của Cơ quan Cảnh sát Quốc gia Nhật Bản còn cho thấy số lượt xử lý xe đỗ bỏ lại giảm liên tục từ hơn 1 triệu lượt năm 2020 xuống còn 763.353 lượt năm 2025, tương đương mức giảm khoảng 24,7%. Tuy nhiên, đà giảm chậm lại trong những năm gần đây, với mức giảm chưa đến 1% trong năm 2025. Điều này cho thấy dù duy trì cơ chế giám sát và xử lý trong nhiều năm, Nhật Bản vẫn phải đối phó với hàng trăm nghìn trường hợp đỗ xe trái phép mỗi năm.

Hải Đăng