Ở nhiều quốc gia, việc đào tạo lái xe không chỉ xoay quanh kỹ năng điều khiển phương tiện hay học luật, học viên còn phải trải qua những bài giảng về thái độ, hành vi và trách nhiệm với cộng đồng, gọi chung là văn hóa lái xe. Cách tiếp cận này giúp giao thông vận hành trật tự hơn, hạn chế xung đột và nâng cao an toàn cho tất cả mọi người. Hai quốc gia tiêu biểu cho việc giáo dục hành vi lái xe này là Nhật Bản và Đức, vốn là hai cái nôi của ngành công nghiệp sản xuất ôtô lâu đời nhất thế giới.
Nhật Bản: dạy riêng học phần thái độ và đạo đức giao thông
Nhật Bản là một trong những quốc gia thường được nhắc đến nhiều nhất khi nói về văn hóa giao thông. Các trung tâm đào tạo lái xe tại đây không chỉ dạy cách điều khiển phương tiện mà coi việc hình thành thái độ đúng đắn với cộng đồng. Cụ thể, chương trình đào tạo lái xe nơi đây thường chia rõ thành hai phần: kỹ năng điều khiển xe và thái độ, đạo đức lái xe. Phần thái độ chiếm thời lượng đáng kể, có lớp học lý thuyết riêng và cả các bài thực hành trên mô hình.
Trong lớp văn hóa lái xe, học viên phải học từng hành vi nhỏ nhất như giảm tốc khi đi có người đi bộ đi ngang, không bấm còi để thúc giục, quan sát kỹ trước khi mở cửa xe. Ngay cả việc di chuyển hay đỗ xe trong khu dân cư cũng được chỉ dẫn chi tiết như giữ ga nhỏ để hạn chế tiếng ồn, tránh làm phiền người xung quanh.
Học viên đang được hướng dẫn kỹ năng lái xe tại Nhật. Ảnh: Expatsguide
Ngoài ra, một trong những phần quan trọng khác của đào tạo lái xe là dự đoán rủi ro. Học viên xem các đoạn video mô phỏng tình huống thực tế như trẻ em chạy qua đường, xe đổi hướng bất ngờ, ôtô mở cửa không quan sát, người già đi chậm. Tại mỗi cảnh, video sẽ tạm dừng và yêu cầu học viên trả lời các câu như "Tôi thấy gì?", "Điều gì có thể xảy ra tiếp theo?", "Tôi nên làm gì để ngăn rủi ro?".
Thái độ lịch sự còn được kiểm tra trực tiếp trong giờ thực hành. Khi đến giao lộ, học viên phải giảm tốc từ sớm dù có quyền ưu tiên. Nếu gặp người đi bộ đứng phân vân ở lề đường, họ phải dừng lại hoàn toàn và ra hiệu cho người đi bộ trước. Việc lái quá sát vỉa hè, phanh gấp, hoặc tạo tiếng ồn mạnh đều bị đánh giá là thiếu tinh tế, có thể khiến bài thi bị trừ điểm.
Đức: giáo dục kỷ luật, ý thức giao thông từ sớm
Đức là quốc gia nổi bật với kỷ luật và trách nhiệm khi lái xe. Phần văn hóa lái xe ở Đức nằm trong chương trình "Verkehrserziehung", nghĩa là giáo dục ý thức khi tham gia giao thông. Nội dung này người Đức được tiếp xúc từ nhỏ và tiếp tục củng cố khi học thi giấy phép lái xe. Ban đầu, trẻ được làm quen với khái niệm an toàn giao thông qua các trò chơi, mô hình và hoạt động thực hành đơn giản như cách sang đường, nhận biết đèn tín hiệu. Mục tiêu là giúp trẻ hình thành phản xạ đúng từ sớm.
Trẻ em tại Đức được làm quen với kỹ năng và văn hóa lái xe từ nhỏ qua các mô hình. Ảnh: big.de
Khi lên tiểu học, chương trình được hệ thống hóa hơn. Học sinh được học quy tắc đi bộ, đạp xe và di chuyển trong khu dân cư. Cuối cấp, trẻ phải vượt qua bài kiểm tra kỹ năng đi xe đạp, là một phần quan trọng của giáo dục giao thông Đức. Từ khoảng 15 tuổi, thanh thiếu niên có thể tập lái ôtô tại các khu tập lái mô phỏng đường thật. Tại đây, họ tập điều khiển xe cơ bản, cách phanh, đánh lái, giữ khoảng cách, và phải đi cùng người có ít nhất ba năm kinh nghiệm. Mô hình này giúp thanh thiếu niên được tiếp xúc với việc lái xe trong môi trường an toàn trước khi vào đào tạo chính thức.
Song song với đào tạo chính thức, Đức còn duy trì những chiến dịch truyền thông rộng khắp nhằm nhắc nhở người dân về ứng xử văn minh khi tham gia giao thông, như giữ khoảng cách với phương tiện nhỏ, không bấm còi vô cớ, hạn chế nháy đèn gây áp lực, hay tôn trọng quyền ưu tiên của người đi bộ. Những điều này góp phần biến an toàn giao thông thành thói quen xã hội.
Hồ Tân