Tác giả : GS. ĐỖ TẤT LỢI
Tên khoa học Uncaria rhynchophylla (Miq) Jack. Thuộc họ cà phê Rubiaceae.
Câu đằng Rynchophylla - Ramulus et Uncus Uncariae - gai móc câu là mẩu thân có gai của cây câu đằng.
Mô tả cây
Câu đằng là một loại dây leo, thường mọc nơi mát. Lá mọc đối có cuống, hình trứng đầu nhọn, mặt dưới như có phấn, ở mặt lá có gai mọc cong xuống trông như lưỡi câu nên có tên câu đằng. Mùa hạ nở hoa nhỏ màu vàng trắng, hình cầu.
Phân bố, thu hái và chế biến
Cây mọc hoang ở vùng thượng du Cao Bằng, Lào Cai, chưa được trồng. Người ta cắt những mẩu cành đem về, chỉ lấy phần đót có móc câu phơi hay sấy khô. Có đốt có 1 móc, có đốt có 2 móc câu. Loại 2 móc câu được coi là tốt hơn.
Tác dụng dược lý
Liều nhỏ rhynchophylin có tác dụng hưng phấn trung khu hô hấp, đồng thời làm giãn mạch máu ngoại biên, làm cho huyết áp hạ xuống rõ rệt.
Tiêm rhynchophylin vào tĩnh mạch của thỏ làm cho thỏ thở hổn hển và tê liệt vận động. Nếu dùng liều độc gây chết thì con vật chết do hô hấp bị tê liệt. Nếu tiêm liều độc thấp gây chết (30-40mg cho 1kg thể trọng) thì chỉ thấy hiện tượng thở hổn hển mà thôi.
Vì cấu tạo hóa học của rhynchophylin gần giống như cấu tạo hóa học của chất yohimbin nên có tác giả (T. Sollmann, 1984) đã cho rằng cơ chế tác dụng của câu đằng là do ức chế sự hưng phấn thần kinh giao cảm.
Liều nhỏ rhynchophylin có tác dụng hưng phấn trung khu hô hấp, làm giãn vi huyết quản, làm cho huyết áp giảm xuống.
Công dụng và liều dùng
Tính chất theo tài liệu cổ: Vị ngọt, tính hàn, vào 2 kinh can và tâm bào. Có tác dụng thanh nhiệt, bình can, trấn kinh. Chữa trẻ em hàn nhiệt kinh giản, người lớn đầu nhức mắt hoa.
Hiện nay câu đằng được dùng làm thuốc trấn kinh, trấn tĩnh, bệnh cao huyết áp, mắt hoa, trẻ con kinh giật, khóc đêm, phụ nữ xích bạch đới. Ngày dùng 6-15g dưới dạng thuốc sắc.
Ngoài ra nhân dân nhiều nơi còn dùng cây câu đằng làm nguồn chất chát để ăn trầu.
Đơn thuốc có câu đằng chữa bệnh cao huyết áp
Câu đằng 10g, xuyên khung 5g, cam thảo 2g, quế chi 3g, nước 600ml, sắc còn 200ml. Chia 3 lần uống trong ngày (Diệp Quyết Tuyền)
Ở Việt Nam còn khai thác với tên câu đằng một số loài câu đằng khác, trong đó có loài Uncaria tonkinensis Havil. NHỮNG TRIỆU CHỨNG CẦN KHÁM PHỤ KHOA
Hỏi: Tôi năm nay 30 tuổi, đã lập gia đình và có 1 con. Cách đây mấy tháng có hiện tượng khó đi tiểu, đau rát ở bàng quang, ra khí hư nhiều, có mùi hôi. Đã dùng thuốc rửa nhưng không hết. Xin bác sĩ cho biết nguyên nhân và hướng dẫn cách chữa trị?
(Vân Anh - Hà Nội)
Trả lời: Những triệu chứng bạn mô tả như khó đi tiểu, đau rát ở bàng quang, khí hư ra nhiều và có mùi hôi cho thấy có thể bạn đã bị viêm âm đạo do nấm, do trùng roi (trichomonas) hay do loạn khuẩn, và có thể bị viêm niệu đạo - bàng quang vì ở phụ nữ những cơ quan này nằm gần kề nhau, dễ gây lây nhiễm chéo. Vì vậy, người ta vẫn khuyên khi làm vệ sinh vùng này, phụ nữ không nên dùng chậu mà dùng vòi nước chảy để rửa. Về động tác rửa: nên đưa từ trước ra sau để tránh đem vi khuẩn hay nấm gây bệnh từ phía sau ra phía trước. Nhiều trường hợp viêm âm đạo không phải do bệnh lây truyền qua đường tình dục mà do nhiễm nấm từ hậu môn.
Triệu chứng tiểu khó có thể do ngứa, gãi gây phù nề âm hộ, ngoài ra sự nhiễm khuẩn do tiếp giáp cũng có thể gây ra những triệu chứng giống như bị viêm bàng quang, nghĩa là đi tiểu có cảm giác xót.
Nhiễm khuẩn bàng quang cũng hay gặp, nhất là ở phụ nữ vì vi khuẩn dễ xâm nhập qua đường niệu đạo ngắn (chỉ khoảng 2,5cm); và như đã nói, lỗ niệu đạo nằm ở phần trên của âm đạo, ngay cả khi giữ vệ sinh tốt cũng vẫn có vi khuẩn ở trong âm đạo và quanh lỗ niệu đạo; hoặc vi khuẩn từ vùng trực tràng lan sang. Đi tiểu sau giao hợp là cách tốt để phòng ngừa nhiễm khuẩn bàng quang.
Thông thường có thể chỉ là viêm niệu đạo, nhưng khi khám thầy thuốc thường hỏi kỹ các triệu chứng để xác định khu vực nào của hệ tiết niệu bị viêm.
Viêm bàng quang có thể chữa khỏi tới 80% trường hợp với các thuốc như trimethoprim (Trimpex) chỉ với một liều duy nhất, hoặc 3-5 ngày trimethoprim/sulfamethoxazole (Bactrim, Septra...), hoặc sulfisoxazole (Gantanol...).
Những loại kháng sinh thông dụng khác là cephalexin (Keflex), cefixime (Suprax), cefuroxime (Ceftin, Kefurox, Zinacef). Một số thầy thuốc vẫn ưa dùng Amoxicillin, Ampicillin, Nitrofurantoin và kháng sinh Cephalosporin.
Điều trị viêm bàng quang tái phát: Dùng các loại kháng sinh đặc hiệu như Septra, Bactrim hoặc Macrodantin. Nếu vi khuẩn gây bệnh mạnh hơn E.coli như tụ cầu khuẩn, chlamydia hoặc mycoplasma, hoặc phối hợp nhiều loại vi khuẩn thì cần phối hợp thuốc. Thuốc giảm đau gần như tức khắc gồm có thuốc chống co thắt cơ bàng quang, giảm nhu cầu mót tiểu như hyoscyamine (Cystospaz) hoặc flavoxate (Urispas).
Với những triệu chứng trên, bạn cần đến khám ngay ở bác sĩ phụ khoa để xác định đúng nguyên nhân gây bệnh và có cách điều trị thích hợp.
BS. ĐÀO XUÂN DŨNG
* TÁC DỤNG PHỤ CỦA THUỐC TRỊ SUYỄN SERETIDE
Hỏi: Tôi 57 tuổi, bị suyễn đã lâu, thường dùng thuốc suyễn dạng bơm Seretide. Thuốc này rất hiệu quả (chỉ cần bơm một lần cho cả ngày). Nhưng mấy tháng gần đây tôi thường bị nóng mặt, nghẹt mũi, tim đập nhanh và huyết áp tăng cao, có lúc lên đến 15. Xin bác sĩ cho biết có phải là do tác dụng phụ của Seretide gây ra không? Nếu đúng, có cần đổi loại thuốc khác để tránh các triệu chứng nói trên?
(Trác Quới Siêu - An Giang)
Trả lời: Seretide dạng phun có chứa 2 chất Fluticasone propionate và Salmeterol. Thuốc Salmeterol là chất chủ vận bêta, có tác dụng giãn phế quản tốt, nhưng lại gây những phản ứng phụ như tim đập nhanh, đau đầu, phù mạch, loạn nhịp tim. Còn Fluticasone là một loại corticoid, tuy dùng dưới dạng phun ít gây tác dụng toàn thân như các loại corticoid dạng uống, nhưng nếu dùng lâu ngày vẫn có những tác dụng phụ như làm tăng huyết áp, gây bệnh tiểu đường, loãng xương, loét dạ dày...
Bạn đã dùng khá lâu thuốc bơm Seretide nên những triệu chứng bạn mô tả đúng là do tác dụng phụ của thuốc gây ra. Do đã lệ thuộc nhiều vào thuốc nên bạn cần từ từ giảm dùng thuốc một cách liên tục và đến khám ở bác sĩ nội khoa để có thể được chỉ định dùng thêm các thuốc hạ áp, hoặc thay thế Seretide bằng thuốc khác nhằm cải thiện phần nào các tác dụng phụ nêu trên.
BS. DƯƠNG MINH HOÀNG
* LOÃNG XƯƠNG Ở PHỤ NỮ MÃN KINH
Hỏi: Tôi năm nay 50 tuổi, vừa qua chỉ ngã nhẹ nhưng bị gãy xương cổ chân. Khi khám, bác sĩ cho biết tôi đã bị loãng xương và khuyên nên dùng một số loại sữa đặc biệt. Xin quý báo cho biết thêm loãng xương là gì, nguyên nhân và cách điều trị ra sao?
(Nguyễn Thị Hồng - Củ Chi).
Trả lời: Có nhiều nguyên nhân gây loãng xương. Song trên thực tế hay gặp ở người cao tuổi (cả nam và nữ) vì cùng với sự lão hóa của cơ thể, hoạt động của tế bào tạo xương cũng bị giảm xuống. Đặc biệt phụ nữ sau mãn kinh thường bị loãng xương do hậu quả của sự giảm sút tổng hợp hormone sinh dục buồng trứng (estrogen). Tuy nhiên, nếu chú ý thì có thể phòng ngừa được.
Cấu tạo của tổ chức xương chủ yếu gồm một khung chất hữu cơ, trong đó lắng đọng các chất khoáng vô cơ, đặc biệt là calci. Xương không phải là bất biến mà liên tục đổi mới. Mỗi năm có chừng 20% khối lượng xương được thay thế theo một quy trình tái tạo xương nhờ vào sự cân bằng động giữa 2 loại tế bào gọi là hủy cốt bào (Ostéoclaste) và tạo cốt bào (Ostéoblaste). Khối xương đạt tới đỉnh cao nhất vào tuổi thanh niên, sau đó sự tiêu hao chất calci diễn ra mau hơn. Khung xương còn đó, nhưng chất calci giảm làm cho xương bị xốp hoặc thưa, thường gọi là loãng xương.
Ở người bình thường, từ tuổi 35 trở đi, xương dần dần giảm calci và tiếp tục giảm sau nhiều năm, dẫn đến chứng loãng xương làm xương xốp, giòn, dễ gãy. Phụ nữ mãn kinh có nguy cơ loãng xương đặc biệt cao, do mức estrogen giảm mạnh, thúc đẩy quá trình xương mất calci nhanh hơn trong vòng 6-8 năm, sau đó sự mất chất xương diễn ra từ từ. Xương dễ bị gãy, nhất là ở các đốt sống.
Loãng xương khó chữa, nhưng có thể ngăn ngừa hoặc làm chậm lại. Một trong những phương pháp có khả năng giảm nguy cơ loãng xương ở phụ nữ mãn kinh là dùng liệu pháp bổ sung estrogen. Nhưng khi dùng đòi hỏi phải được bác sĩ hướng dẫn chu đáo vì không phải ai, không phải với tình trạng sức khỏe nào cũng sử dụng được.
Hiện nay, để phòng chống loãng xương, cách tốt nhất là nên dùng các thức ăn có nhiều chất calci. Nhiều nhà khoa học đã đề nghị những phụ nữ giữa tuổi 25 và 50 nên ăn uống đủ 1.000mg calci mỗi ngày. Theo khẩu phần dinh dưỡng khuyến khích, phụ nữ khi mang thai và cho con bú cần 1.200mg calci/ngày, phụ nữ trên 50 tuổi cần 1.000mg/ngày. Trong các thực phẩm giàu calci thì sữa là thứ tốt nhất bởi có hàm lượng calci cao, có sự tương quan thích hợp với phospho và magie, giúp cơ thể dễ đồng hóa hấp thu.
Một số trường hợp cần thiết có thể dùng các dược phẩm như calcium carbonat, calcium citrat... để trực tiếp cung cấp đủ hàm lượng calci cho cơ thể.
BS. VŨ ĐỊNH
Hỏi: Tôi có dùng một bài thuốc cổ truyền để chữa ho, trong đó có vị khoản đông hoa. Tình cờ có dịp xem trong một cuốn sách thấy ảnh rất giống cây hoa cúc. Xin bác sĩ cho biết đây là vị thuốc gì, công dụng và cách dùng ra sao?
(Nguyễn Văn Hùng - An Giang)
Trả lời: Còn gọi là Tussilage (Pháp) - Chassetoux (Pháp).
Tên khoa học Tussilago farfara L.
Thuộc họ cúc Asteraceae (Compositae).
Chú thích về tên: Khoản có nghĩa là đến, đông là mùa đông, vì đến mùa đông, cây nở hoa do đó có tên này. Khoản đông hoa còn có tên Latinh là Filius ante patrem, có nghĩa là con đứng trước cha, vì hoa khoản đông hoa màu vàng, xuất hiện vào tháng hai khá lâu trước khi lá cây xuất hiện. Tên khoa học Tussilago do hai từ tussis có nghĩa là ho, và agere có nghĩa là đuổi vì vị thuốc có tác dụng chữa ho. Tên cây ở Pháp còn gọi là chassetoux cũng có nghĩa là đuổi ho.
Khoản đông cho hai vị thuốc:
1. Hoa khoản đông - Flos Farfarae, thường gọi là khoản đông hoa, hái khi còn ở dạng nụ, hái xong phơi hay sấy ngay.
2. Lá khoản đông - Folium fafarae cũng được sử dụng, nhưng ít hơn.
Mô tả cây
Khoản đông là một loại cỏ nhỏ, sống lâu do thân rễ. Mọc hoang dại tại những nơi mát, cạnh miệng hố, trên cát hoặc trên đất sét từ vùng đồng bằng thấp đến vùng núi cao. Vào mùa xuân, từ gốc lá mọc lên những cán mang hoa dài 10-20cm, lá mọc so le, màu tím nhạt, phủ lên cán hoa thành hình vẩy. Đầu cán có một cụm hoa hình đầu màu vàng tươi, quanh có lá bắc màu đỏ nhạt. Giữa cụm hoa là những hoa lưỡng tính, xung quanh là hoa cái cùng màu vàng, hình lưỡi nhỏ. Quả đóng màu nâu, có sợi của lá dài. Sau khi hoa nở, lá mới xuất hiện, mọc thành vòng, mang cuống dài, phiến lá hình tim, mép có răng cưa. Đường kính lá có thể đạt 15-20cm. Mặt dưới có lông, mặt trên bóng. Hình giống hình chân con lừa, do đó tên cây tại một số nước châu Âu còn gọi là cây "chân lừa".
Phân bố, thu hái và chế biến
Cây mọc hoang và được trồng ở Trung Quốc (Hà Bắc, Hà Nam, Hồ Bắc, Tứ Xuyên, Cam Túc, Nội Mông, Thanh Hải...) tại nhiều nước châu Âu (Pháp, Séc, Hungari...). Tại Việt Nam chỉ mới thấy có một số người trồng từ giống nhập của nước ngoài. Mùa thu hoạch hoa (trước khi hoa nở) từ tháng 2-4. Phơi hay sấy nhanh, bảo quản nơi khô mát. Lá thu hoạch sau đó. Hoa sau khi thu hoạch, thường cắt bỏ phần cuống dài, cụm hoa có đường kính 1-1,5cm, cánh hoa màu vàng tươi, quanh có lá bấc màu tím nhạt, đài hoa có những sợi tơ dài, thơm mùi mật, vị đắng, hơi nhớt.
Công dụng và liều dùng
Hoa và lá khoản đông là một vị thuốc được dùng lâu đời cả trong Đông y và Tây y.
Theo tài liệu cổ, khoản đông có vị cay, ngọt, tính ôn, không độc, có tác dụng ôn phế, hạ khí, hóa đờm, chỉ ho, dùng trong những trường hợp ho khí đưa ngược lên, hầu tê, kinh giản, tiêu khát, khó thở. Cách đánh giá khoản đông, thay đổi tùy theo tác giả, Yên Quyền đời Đường nói: Hoa khoản đông trị phế khí súc bách, ho liên miên, ra đờm đặc, phế ung, ho ra máu. Giã Cửu Như đời Thanh lại nói: Hoa khoản đông vị đắng, chủ giáng, khí thơm chủ tán cho nên vào phế thuận khí lại thành huyết trong phế, là thuốc chủ yếu chữa những chứng phế hư, ho lâu, đờm đặc tanh hôi. Ngày dùng 6-12g dưới dạng thuốc sắc, dùng riêng hay phối hợp với nhiều vị thuốc ho khác.
Có khi người ta dùng khoản đông hoa chế như sau: Khoản đông hoa sau khi loại hết đất cát, thêm mật ong (cứ khoảng 10kg khoản đông hoa, thêm 2,5kg mật ong). Ngâm trong 2 giờ. Sao lửa nhỏ cho đến khi hết hơi nước, sờ tay vào khoản đông hoa không còn dính tay.
Tây y cũng dùng hoa khoản đông chữa ho hen. Thường dùng phối hợp với một số hoa khác trong thang thuốc ho (especes pectorales): Gồm khoản đông hoa, hoa bouillon blanc, hoa guimauve, hoa mauve. Tất cả trộn đều. Chế dưới dạng thuốc hãm trong 1 lít nước sôi.
Đơn thuốc có khoản đông hoa
1. Trị ho, khó thở: dùng khoản đông hoa, đốt lên hớp lấy khói.
2. Khoản đông hoa, bối mẫu, tang bạch bì, tử uyển, tỳ bà diệp, bách bộ, quát lâu can, thiên môn đông, hạnh nhân. Các vị bằng nhau, thái nhỏ, trộn đều. Dùng từ 6-12g hỗn hợp này, thêm nước 500ml, đun sôi. Giữ sôi 3 phút. Chia nhiều lần uống trong ngày.
GS. ĐỖ TẤT LỢI
* ĐẶC THÙ ĐỜI SỐNG TÌNH DỤC Ở NGƯỜI CAO TUỔI
Hỏi: Vợ chồng tôi đã ngoài 60 tuổi. Mặc dù tôi vẫn còn nhu cầu về tình dục nhưng về phía vợ tôi lại rất hờ hững... Tôi rất băn khoăn nhưng không dám thổ lộ cùng ai vì vấn đề quá tế nhị. Xin bác sĩ cho lời khuyên.
(Trần Văn T. - Hà Nội)
Trả lời: Đời sống tình dục của người cao tuổi chịu ảnh hưởng của những yếu tố sau:
Sự thay đổi về thể chất sức khỏe: ngoại hình giảm đi sự hấp dẫn, nhiều bệnh đặc trưng của tuổi tác xuất hiện như: bệnh tim mạch, tiểu đường, viêm khớp, u tuyến tiền liệt... Đặc biệt người phụ nữ còn chịu gánh nặng của tuổi tác nặng nề hơn do sinh đẻ, những khó chịu của tuổi mãn kinh, các bệnh thường gặp như loãng xương, ung thư cổ tử cung, ung thư vú...
Sự thay đổi về tình dục: Khả năng cũng như đáp ứng tình dục cũng thay đổi theo tuổi tác ở cả nam lẫn nữ; Có xu hướng ít thúc bách hơn. Những bệnh mạn tính và tình trạng sức khỏe suy giảm chắc chắn đã làm giảm bớt hoạt động tình dục. Tuy nhiên, nguyên nhân suy giảm hoạt động tình dục ở người cao tuổi là do ảnh hưởng của nền văn hóa xã hội nhiều hơn là do những biến đổi sinh học.
Sự hẫng hụt do mất người bạn đời: Đây là một trong những biến cố quan trọng nhất trong đời sống của người có tuổi. Sau tuổi 60, số góa vợ góa chồng tăng lên nhiều gây ra những biến động tâm lý nặng nề, ảnh hưởng đến sức khỏe tình dục ở lứa tuổi này.
Với phụ nữ, cường độ và thời gian của những đáp ứng tình dục giảm dần do nồng độ hormone giảm, gây ra những thay đổi về giải phẫu ở cơ quan sinh dục và vú (giảm độ nhờn âm đạo, kích thước âm vật nhỏ đi, niêm mạc âm đạo teo...). Để duy trì đời sống hòa hợp ở người có tuổi thì người bạn tình cần có hiểu biết về văn hóa ứng xử (biết quan tâm), hiểu biết về tình dục và có một sức khỏe phù hợp với tuổi tác.
Với nam giới, một nguyên nhân thường gặp gây giảm sút ham muốn tình dục là cuộc sống vợ chồng đơn điệu, nhàm chán, ngoài ra còn có những yếu tố kinh tế xã hội khác như mải mê làm ăn, theo đuổi sự nghiệp, mỏi mệt về tinh thần và thể chất.
Những thay đổi sinh lý về đáp ứng tình dục ở nam giới cũng tương ứng như nữ chậm cương cứng hoặc cương cứng không hoàn toàn, hiện tượng xuất tiết ở đầu dương vật trước lúc xuất tinh giảm hoặc không còn, giai đoạn bình nguyên (không kích thích nhiều) kéo dài hơn do đó khả năng kiểm soát được nhu cầu xuất tinh tốt hơn người trẻ... và có thể không xuất tinh trong vài lần giao hợp.
Một đặc thù khác về tình dục ở người có tuổi là không thể coi nhẹ đời sống tình cảm. Những cử chỉ yêu đương, âu yếm, chiều chuộng nhau vừa cần thiết, vừa có giá trị cho sự an sinh của họ. Pascal đã nói: "Tình yêu không có tuổi", có nghĩa là dù ở tuổi nào vợ chồng cũng phải thể hiện sự cần thiết đối với nhau. Nhu cầu tình cảm có thể được thỏa mãn hoàn toàn mà không nhất thiết phải có hành động tình dục theo nghĩa hẹp là giao hợp. Nhu cầu che chở và được che chở, nhu cầu gắn bó với người khác, nhu cầu được chia xẻ niềm vui, nỗi buồn là những nhu cầu không bao giờ tan biến theo thời gian.
BS. ĐÀO XUÂN DŨNG
* BỆNH MIGRAIN
Hỏi: Tôi năm nay 50 tuổi, mắc chứng đau đầu từ năm 25 tuổi tới nay. Cứ vài ngày lại bị một cơn đau đầu bên phải, sâu vào mắt. Bác sĩ bảo tôi bị bệnh Migrain và cho uống Ergotaminre, nhưng chỉ bớt rồi sau đó vẫn bị lại. Xin bác sĩ cho biết làm sao trị dứt được bệnh này. Tôi còn bị cao huyết áp (15/7 ).
(Khánh Vinh - Nha Trang)
Trả lời: Bệnh Migrain là một rối loạn vận mạch não. Đến nay y học vẫn chưa tìm ra được nguyên nhân thực sự nên bệnh nhân hầu như phải uống thuốc suốt đời. Không có bác sĩ nào điều trị dứt bệnh này được cả.
Bạn nên đi chụp hình xoang và khám bác sĩ Tai Mũi Họng để chẩn đoán chính xác bệnh, vì có thể bạn bị nhức đầu do viêm xoang một bên. Ngoài ra, chứng cao huyết áp cũng gây nhức đầu, nên bạn phải uống thuốc hạ áp có theo dõi và làm xét nghiệm máu để loại trừ lượng mỡ trong máu tăng cao. Điều trị làm giảm lượng các chất béo ấy sẽ giúp huyết áp ổn định và ít tăng cao hơn, từ đó có thể giảm bớt được nhức đầu.
BS. DƯƠNG MINH HOÀNG
* VÔ KINH THỨ PHÁT
Hỏi: Đã 3 tháng rồi cháu không thấy kinh, xin bác sĩ cho biết nguyên nhân, như vậy có ảnh hưởng gì đến sức khỏe không?
(hakieuanh18@seznam.cz)
Trả lời: Mất kinh 3 tháng có thể gọi là vô kinh, đây là một vấn đề khá phức tạp trong bệnh lý phụ khoa. Trường hợp của cháu gọi là vô kinh thứ phát, nếu như trước đó đã có kinh nhiều tháng rồi.
Nói chung ở tuổi dậy thì, kinh nguyệt dễ bị rối loạn do những stress về tâm lý, chế độ luyện tập quá sức, sống trong môi trường khó khăn, dinh dưỡng thiếu thốn...
Bác sĩ có thể điều trị bằng cách tiêm nội tiết tố hoặc uống thuốc loại progestin; như tiêm bắp progesterone 25mg trong 7 ngày. Khi ngưng tiêm, kinh nguyệt sẽ có trở lại và không ảnh hưởng gì về sau này. Các trường hợp mất kinh khác phải đến bác sĩ chuyên khoa khám để có hướng điều trị thích hợp.
GS. PHẠM GIA ĐỨC