Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương tiếp nhận bệnh nhân 52 tuổi ở Lào Cai xuất huyết đỏ tím ở ngực, bụng và hai chân, sốc nhiễm khuẩn do nhiễm vi khuẩn não mô cầu. Tiền sử người này ăn thịt lợn trước khi khởi phát triệu chứng, do đó bác sĩ tuyến dưới nghi ngờ nhiễm liên cầu khuẩn lợn.

BS.CKI Bạch Thị Chính, Giám đốc Y khoa, Hệ thống Tiêm chủng VNVC cho biết, hai bệnh gồm sốc nhiễm khuẩn do vi khuẩn não mô cầu và nhiễm liên cầu khuẩn lợn thường dễ bị nhầm lẫn. Hai bệnh có triệu chứng khá giống nhau, đều có thể gây nhiễm khuẩn huyết nặng kèm phản ứng viêm toàn thân. Khi vào máu, cả hai loại vi khuẩn đều làm tổn thương mạch máu, rối loạn đông máu, dẫn đến sốc nhiễm trùng, suy đa tạng và xuất hiện các mảng xuất huyết hoại tử.

Bên cạnh đó, hai vi khuẩn này cùng có khả năng gây viêm màng não cấp tính, với các biểu hiện không đặc trưng như sốt cao, đau đầu dữ dội, buồn nôn, cứng cổ, rối loạn ý thức.

Theo bác sĩ Chính, viêm màng não do liên cầu khuẩn lợn có thể được phân biệt với viêm màng não do não mô cầu nhờ các triệu chứng đặc trưng như nghe kém, ù tai hoặc điếc đột ngột, xuất hiện sớm trong những ngày đầu. Tuy nhiên, với người dân, việc nhận biết hai bệnh qua biểu hiện lâm sàng là rất khó vì có nhiều điểm giống nhau. Còn bác sĩ sẽ dựa vào đặc điểm ban xuất huyết (nếu có) và tiến hành xét nghiệm vi sinh như nuôi cấy hoặc kỹ thuật sinh học phân tử để xác định chính xác tác nhân gây bệnh.

Hai bệnh do não mô cầu và liên cầu khuẩn lợn đều có tính chất khẩn cấp vì tiến triển nhanh, dễ gây tử vong và để lại di chứng nặng nề về thần kinh. Trong đó, liên cầu lợn gây tử vong từ 10-30% ca mắc với di chứng phổ biến là điếc vĩnh viễn, rối loạn tiền đình kéo dài, yếu chi, rối loạn nhận thức... Với não mô cầu, 50% người bệnh sẽ tử vong nếu không được điều trị. Dù chẩn đoán và điều trị tích cực, tỷ lệ tử vong vẫn từ 8-15% và lên đến 40% với thể nhiễm khuẩn huyết tối cấp, đồng thời để lại nhiều di chứng nặng nề như đoạn chi, giảm thính lực, rối loạn thần kinh hoặc suy giảm trí nhớ.

"Do đó, người có dấu hiệu sốt, nôn, đau đầu dữ dội nên đến cơ sở y tế thăm khám ngay để phát hiện và điều trị bệnh kịp thời", bác sĩ Chính nói.

Về đường lây nhiễm, bác sĩ Chính cho biết hai bệnh có đường lây khác nhau. Vi khuẩn não mô cầu lây lan qua giọt bắn đường hô hấp khi tiếp xúc gần với bệnh nhân hoặc người mang vi khuẩn nhưng không biểu hiện triệu chứng. Còn liên cầu khuẩn lợn không lây từ người với người mà lây nhiễm khi tiếp xúc trực tiếp với máu, thịt lợn hoặc ăn thịt, tiết canh chưa nấu chín kỹ. Lợn có thể lây nhiễm cho người kể cả không có triệu chứng.

Trong bối cảnh đang giao mùa đông xuân và dịp Tết Nguyên đán, bác sĩ Chính khuyến cáo người dân chủ động phòng hai bệnh trên. Lý do, vi khuẩn não mô cầu dễ lây lan hơn khi thời tiết lạnh, ẩm hoặc trong môi trường tụ tập đông người. Trong khi đó, liên cầu khuẩn lợn thường lây nhiễm qua việc ăn thịt, tiết canh chưa được nấu chín kỹ, hoặc tiếp xúc trực tiếp với máu, thịt lợn bệnh, đặc biệt ở những vùng có thói quen giết mổ lợn để ăn Tết.

Để phòng bệnh, người dân nên chú ý nấu chín kỹ thịt, không ăn tiết canh, nem chua từ thịt tái, mua và tiêu thụ thịt lợn không rõ nguồn gốc, đeo găng tay và đồ bảo hộ khi làm thịt lợn chưa nấu chín. Cùng với đó, mọi người nên rửa tay thường xuyên bằng xà phòng, súc miệng, họng bằng các dung dịch sát khuẩn mũi họng thông thường, vệ sinh thông khí nơi ở, nơi làm việc. Khi phát hiện dấu hiệu nghi ngờ mắc bệnh cần đi khám hoặc thông báo ngay cho cơ quan y tế gần nhất, tuyệt đối không tự ý điều trị.

Liên cầu lợn chưa có vaccine phòng bệnh chủ động. Còn bệnh não mô cầu đã có vaccine phòng ngừa trong tiêm chủng dịch vụ với 5 loại giúp phòng 5 nhóm huyết thanh gây bệnh phổ biến trên người gồm A, B, C, Y, W-135. Trong đó, vaccine phòng nhóm B tiêm cho trẻ từ 2 tháng đến người lớn 50 tuổi. Vaccine phòng nhóm B và C tiêm từ 6 tháng đến 45 tuổi. 3 vaccine phòng nhóm A, C, Y, W-135 sớm nhất tiêm từ 6 tuần tuổi, người lớn không giới hạn độ tuổi.

Vaccine ngừa bệnh não mô cầu cũng là một trong những biện pháp phòng ngừa được Bộ Y tế khuyến cáo. Người dân nên tiêm phòng tại các cơ sở y tế đủ điều kiện để đảm bảo an toàn và hiệu quả.

Bên cạnh đó, việc tiêm chủng vaccine phòng não mô cầu cho nhóm nguy cơ cao cũng được nhiều quốc gia trên thế giới áp dụng. Tại Anh, triển khai vaccine các nhóm A, C, Y, W cho thanh thiếu niên giúp giảm mạnh tỷ lệ mắc, chỉ còn ca rải rác; tiêm vaccine nhóm B cho trẻ nhỏ giảm khoảng 75% nguy cơ bệnh so với nhóm chưa tiêm.

Bình An