Ai kiểm tra 'sức khoẻ' pin xe điện?

Thấy pin tụt nhanh, tôi mang xe điện đến trung tâm bảo hành, nhưng kỹ thuật viên của hãng chỉ kết luận: 'Pin chưa đủ điều kiện thay mới'.

Chưa bao giờ phương tiện giao thông chạy điện lại hiện diện dày đặc trên đường phố Việt Nam như hiện nay. Từ chiếc xe máy điện của học sinh, sinh viên cho đến những chiếc ô tô điện chạy dịch vụ lẫn gia đình. Sự chuyển dịch xanh là tất yếu, nhưng đi cùng với sự bùng nổ đó là những băn khoăn rất thực tế của người tiêu dùng về một bộ phận quan trọng nhất, đắt đỏ nhất trên mỗi chiếc xe là pin.

Gia đình tôi và nhiều bạn bè đã chuyển đổi dùng xe điện. Qua vài năm sử dụng cũng có lúc trục trặc về mạch pin, nhiều lần trực tiếp đến đại lý một hãng xe nhập khẩu soi bảo hành nhưng tôi thấy không công bằng cách giải thích có lợi cho hãng đỗ tại người dùng không đúng cách.

Bộ pin thường chiếm từ 30% đến 40% giá trị của một chiếc xe điện. Thế nhưng, trong suốt quá trình sử dụng, người sở hữu chiếc xe lại hoàn toàn không có khả năng tự đánh giá chính xác "sức khỏe" (SOH - State of Health) của bộ pin này. Mọi thông số từ độ chai, dung lượng thực tế còn lại cho đến khả năng xả/sạc đều phụ thuộc hoàn toàn vào bảng đồng hồ hiển thị hoặc phần mềm độc quyền do hãng sản xuất cài đặt.

Chính điều này đã tạo ra một "khoảng trống" bất hợp lý trong mối quan hệ giữa khách hàng và nhà sản xuất. Khi người đi xe cảm thấy pin tụt nhanh bất thường hay quãng đường di chuyển sụt giảm nghiêm trọng, họ mang xe đến trung tâm bảo hành. Tại đây, kỹ thuật viên của hãng cắm thiết bị chuyên dụng của hãng vào, phần mềm của hãng quét dữ liệu, và hãng đưa ra kết luận: "Pin vẫn đạt chuẩn bảo hành, chưa đủ điều kiện thay mới".

Khách hàng chúng tôi chỉ biết ngậm ngùi nhận xe về mà không có bất kỳ công cụ hay cơ sở nào để kiểm chứng lại con số đó. Trong cuộc chơi này, nhà sản xuất vô hình trung vừa đóng vai trò "cầu thủ" thi đấu trên thị trường, lại vừa giữ luôn còi "trọng tài" phân xử khi có tranh chấp bảo hành.

Hệ lụy của việc thiếu một đơn vị kiểm định độc lập không dừng lại ở những cuộc cãi vã lẻ tẻ tại các đại lý. Về lâu dài, nó nảy sinh hai rào cản lớn cho sự phát triển bền vững của giao thông xanh:

Thứ nhất, lòng tin của người tiêu dùng bị bào mòn. Khi người mua cảm thấy mình ở thế yếu và thiếu sự minh bạch, tâm lý nghi ngờ sẽ lấn át. Người ta sẽ luôn lo sợ nguy cơ bị "phù phép" phần mềm để nới rộng ngưỡng chai pin nhằm né tránh nghĩa vụ bảo hành.

Thứ hai, nghẽn đường phát triển của thị trường xe cũ. Một chiếc xe điện cũ có bán lại được giá hay không phụ thuộc hoàn toàn vào chất lượng bộ pin. Nếu không có một tấm "giấy khám sức khỏe" độc lập, uy tín dành cho cục pin, người mua sau sẽ coi chiếc xe cũ như một "quả bom hẹn giờ" về chi phí. Xe điện rớt giá thảm hại trên thị trường thứ cấp sẽ quay lại đánh gục sức tiêu thụ của chính những chiếc xe mới.

Nhìn ra thế giới, các quốc gia phát triển đã sớm nhận ra khoảng trống này. Nhiều tổ chức kiểm định quốc tế độc lập đã triển khai dịch vụ đo lường sức khỏe pin bằng thiết bị riêng, không phụ thuộc vào thuật toán của nhà sản xuất. Tại Việt Nam, hệ thống đăng kiểm hiện nay mới chỉ tập trung kiểm tra độ an toàn cơ khí, hệ thống phanh, đèn hoặc an toàn điện tích hợp, chứ chưa có quy chuẩn lẫn máy móc chuyên sâu để "thẩm định" độc lập độ chai pin cho người dân khi xảy ra khiếu nại.

Đã đến lúc các cơ quan quản lý nhà nước cần sớm bổ sung bộ quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về đo lường dung lượng thực tế và tuổi thọ pin xe điện. Đồng thời, cần có cơ chế cấp phép cho các trung tâm thử nghiệm, đơn vị kiểm định thứ ba hoạt động độc lập.

Võ Tấn

• Ranh giới an toàn mong manh khi hoán cải xe xăng thành xe điện
• 'Hoán cải sang xe điện là bước chuyển cần thiết để cấm xe xăng'
• Thách thức chuyển đổi 80% xe máy công nghệ sang xe điện trong hai năm
• 'Sáu năm chuyển từ xe máy chạy xăng sang xe điện chỉ tốn 1,7 triệu đồng'
• 'Trợ giá mua xe điện trước khi hạn chế phương tiện gây ô nhiễm'
• Chủ nhà trọ cấm xe điện