Ai dễ trở nặng khi mắc zona?

Người lớn tuổi, có bệnh nền hoặc suy giảm miễn dịch dễ gặp biến chứng zona do khả năng kiểm soát virus suy yếu, làm tăng nguy cơ tổn thương thần kinh và mạch máu.

BS.CKI Đỗ Thị Thu Hằng, khoa Thần kinh, Trung tâm Khoa học Thần kinh, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, cho biết như trên trong bối cảnh khoảng một tháng gần đây, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM tiếp nhận khoảng 25 ca zona, trong đó 12 ca tổn thương não và biến chứng thần kinh. Bệnh không chỉ xuất hiện ở người lớn tuổi, mắc bệnh mạn tính mà còn ở người trẻ chưa có tiền sử bệnh nền.

Theo bác sĩ Hằng, zona do virus Varicella-Zoster (VZV) gây ra. Sau khi mắc thủy đậu, virus tồn tại tiềm ẩn trong các hạch thần kinh cảm giác. Khi miễn dịch suy yếu, VZV có thể tái hoạt động, di chuyển dọc dây thần kinh ra da, gây phát ban, bóng nước và đau rát. Bệnh có thể gây đau dây thần kinh kéo dài, liệt mặt, mù lòa, viêm màng não, viêm phổi... Cơn đau như "dao đâm", "sốc điện" có thể kéo dài nhiều tháng, nhiều năm, ảnh hưởng sinh hoạt, giấc ngủ, khiến người bệnh trầm cảm.

Ở người lớn tuổi, miễn dịch qua trung gian tế bào suy giảm theo tuổi tác, trong khi đây là cơ chế quan trọng giúp kiểm soát VZV. Virus dễ tái hoạt động hơn, làm tăng nguy cơ đau dây thần kinh sau zona, tổn thương mắt và biến chứng thần kinh trung ương.

Nguy cơ trở nặng tăng thêm ở người già mắc bệnh mạn tính. Ở người mắc tiểu đường, kiểm soát đường huyết kém, virus có thể làm suy giảm chức năng tế bào miễn dịch, giảm khả năng chống nhiễm trùng và làm chậm lành thương. Còn các bệnh nền tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu và bệnh tim mạch, thường đi kèm tổn thương nội mạc, xơ vữa và rối loạn chức năng mạch máu. Khi VZV gây viêm thành mạch, biến chứng có thể phức tạp hơn, tăng nguy cơ đột quỵ, nhồi máu cơ tim.

Người suy giảm miễn dịch do bệnh lý, điều trị ung thư hoặc dùng thuốc ức chế miễn dịch, corticosteroid kéo dài cũng cần lưu ý. VZV có thể nhân lên, lan rộng, gây tổn thương nhiều vùng da, hệ thần kinh và các cơ quan khác. Zona có thể tái phát sau khi khỏi, với nguy cơ lên tới 30% ở người mắc bệnh mạn tính.

Vì vậy, người già cần được khám, theo dõi sớm khi có dấu hiệu nghi ngờ mắc zona thần kinh, không chờ bóng nước lan rộng hoặc đau nhiều. Zona ở vùng trán, quanh mắt hoặc kèm đau đầu dữ dội, cứng gáy, nhìn mờ, yếu liệt, thay đổi tri giác cần được kiểm tra khẩn cấp để phát hiện biến chứng, theo bác sĩ Hằng.

Zona có thể được điều trị bằng thuốc kháng virus, song thuốc chỉ đạt hiệu quả tốt nhất khi bắt đầu sớm, lý tưởng trong vòng 72 giờ từ khi xuất hiện phát ban. Người khám muộn cần được đánh giá để điều trị phù hợp, nhất là khi còn tổn thương mới hoặc nghi ngờ biến chứng ở mắt, hệ thần kinh.

Để dự phòng zona thần kinh, mọi người cần duy trì hệ miễn dịch khỏe mạnh thông qua chế độ dinh dưỡng khoa học, tập thể dục đều ngủ, đủ giấc, giảm căng thẳng và kiểm soát bệnh nền. Bệnh có thể phòng ngừa nhờ vaccine, chỉ định cho người từ 18 tuổi bị suy giảm miễn dịch hoặc người trên 50 tuổi. Người từng mắc zona vẫn có thể tiêm vaccine khi qua giai đoạn cấp tính nhằm giảm nguy cơ tái phát.

BS.CKI Bạch Thị Chính, Giám đốc Y khoa Hệ thống Tiêm chủng VNVC, cho biết Việt Nam đang lưu hành vaccine zona của GSK. Vaccine chứa chất bổ trợ giúp tăng đáp ứng miễn dịch ở người già, mắc bệnh mạn tính, với hiệu lực ngăn ngừa nguy cơ mắc bệnh và các biến chứng như đau thần kinh kéo dài sau zona trên 90%.

Nhiều bằng chứng khoa học cho thấy người tiêm ngừa zona có nguy cơ biến chứng mắt, đột quỵ và nhồi máu cơ tim thấp hơn người không tiêm. Ở nhóm bệnh nhân tim mạch, tỷ lệ nhập viện và tử vong cũng thấp hơn.

Tại Việt Nam, Hội Hô hấp Việt Nam khuyến cáo vaccine phòng zona cho người bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính trên 50 tuổi. Hướng dẫn của Bộ Y tế và Hội Tim mạch học, Hội Tiết niệu - Thận học Việt Nam cũng khuyến cáo vaccine này cho người bệnh tim mạch, thận mạn trên 50 tuổi, suy giảm miễn dịch; đồng thời dự phòng các đợt cấp và biến chứng tim mạch, bao gồm nhồi máu cơ tim và đột quỵ gây ra do nhiễm trùng.

Trọng Nghĩa - Gia Nghi