Ưu đãi thuế không khuyến khích được đầu tư

Kết quả trên được Khoa Kinh tế Đại học quốc gia TP HCM và Dự án Sáng kiến cạnh tranh Việt Nam (VNCI) công bố sáng nay. Kết quả này dựa trên ý kiến của 74 doanh nghiệp tư nhân ở TP HCM, 40 ở Bình Dương, 26 đơn vị tại Tiền Giang.

Cụ thể, những doanh nghiệp được hỏi liệu có thực hiện các khoản đầu tư tương tự hay không nếu không có các ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp, thì có đến 84% doanh nghiệp đã nhận ưu đãi đã trả lời là dứt khoát có hoặc có lẽ có, dưới 6% trả lời dứt khoát không hoặc có lẽ không và 10% còn lại trả lời không biết.

GS.TS Nguyễn Thị Cành, Đại học quốc gia TP HCM, cho biết: "Kết quả của chúng tôi đã chỉ ra rằng, khi ra quyết định đầu tư các doanh nghiệp đánh giá các yếu tố liên quan đến hạ tầng, nguồn nhân lực tốt là quan trọng nhất. Tiếp đến là các vấn đề liên quan đến khả năng tiếp cận nguồn nguyên liệu, thị trường, luật pháp tại địa phương và cách ứng xử của các quan chức tỉnh. Yếu tố ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp xếp thứ 7 trong những tiêu chí ảnh hưởng đến việc đầu tư".

Theo Nghị định 164 về thuế thu nhập doanh nghiệp, những công ty được hưởng ưu đãi (10%, 15% và 20%) thời gian được hưởng ưu đãi bắt đầu từ ngày doanh nghiệp đưa dự án vào hoạt động sản xuất kinh doanh. Đối với các công ty được miễn thuế trong vòng 2-3 năm đầu tiên và được giảm 50% thuế trong những năm tiếp theo (số năm ưu đãi cụ thể phụ thuộc vào từng dự án), thời gian được hưởng ưu đãi bắt đầu từ khi doanh nghiệp có lãi.

Hiện nay, những ưu đãi về thuế đang khiến mỗi năm Nhà nước thất thu khoảng vài nghìn tỷ đồng, tuy nhiên, kết quả trên đã cho thấy, những ưu đãi trên đã không thực sự khuyến khích được doanh nghiệp bỏ vốn kinh doanh.

Trao đổi với VnExpress, bà Phạm Chi Lan, thành viên Ban Nghiên cứu của Thủ tướng Chính phủ, nhận định, phản ánh báo cáo này cũng tương đồng với một số báo cáo nghiên cứu trước đó. Trước đây, Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam cũng đã tiến hành lấy ý kiến các doanh nghiệp về môi trường kinh doanh và đa phần đều cho rằng, rào cản lớn nhất đối với doanh nghiệp là về môi trường pháp lý, thủ tục. "Điều họ cần là Nhà nước gỡ những rào cản này chứ không phải là ưu đãi. Nhiều doanh nghiệp còn khẳng định rằng, họ không cần ưu đãi chỉ cần cơ quan Nhà nước đừng gây khó cho họ", bà Lan nói.

Ngoài ra, trên thực tế, hiện doanh nghiệp đang gặp phải tốn nhiều chi phí để nhận giấy chứng nhận ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp. Chính điều này đã khiến nhiều công ty không mặn mà với các ưu đãi. Chẳng hạn, tại TP HCM, 30% doanh nghiệp được khảo sát ước tính họ phải chi từ 5 đến 15 triệu đồng để nhận được ưu đãi và 10% cho biết họ thuê dịch vụ trọn gói với mức phí 15-30 triệu đồng, tùy thuộc vào loại hình và quy mô doanh nghiệp. "Thực tế cho thấy, phí dịch vụ để nhận được ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp thường cao ở những địa bàn có số công ty được nhận ưu đãi ít", bà Cành nói.

Nhiều doanh nghiệp cho rằng, để nhận được ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp, họ phải mất thời gian, sức lực tiền bạc chạy thủ tục, những tốn kém này cộng lại có khi lớn hơn số thuế phải nộp ngay cả khi không có ưu đãi. Bên cạnh đó, báo cáo còn cho biết, cơ chế ưu đãi hiện nay là "xin - cho" và đương nhiên sẽ tạo tiêu cực, một số doanh nghiệp còn ví làm thủ tục để nhận ưu đãi giống như người đi "ăn xin" nhưng vẫn bị mất tiền.

Cũng theo bà Lan, ưu đãi thuế là cần thiết song chỉ nên áp dụng cho những ngành nghề đặc thù đang bị cạnh tranh gay gắt trên thị trường hiện nay như doanh nghiệp phần mềm. "Hiện nay ngành này là hết sức mới mẻ và để hoạt động trong thị trường Việt Nam còn nhiều khó khăn nên cần phải có những ưu đãi để doanh nghiệp có đủ sức phát triển", bà Lan nói.

Ngọc Quang