Ung thư cổ tử cung âm thầm đe dọa sức khỏe phụ nữ

Khoảng 99% trường hợp ung thư cổ tử cung có liên quan đến virus HPV, lây truyền chủ yếu qua tiếp xúc tình dục, trong đó một số type nguy cơ cao có thể gây ra những biến đổi tế bào dẫn đến ung thư

Tại hội thảo triển khai công tác phòng, chống ung thư mới đây, ông Đinh Anh Tuấn, Cục trưởng Cục Bà mẹ và Trẻ em, cho biết ung thư cổ tử cung là mối đe dọa đối với sức khỏe và tính mạng phụ nữ, dù bệnh có thể phòng ngừa hiệu quả thông qua tiêm chủng và tầm soát.

Thống kê của Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC) 2024 vừa được công bố, Việt Nam ước tính ghi nhận hơn 8.200 ca ung thư cổ tử cung mới và 4.100 ca tử vong. Đây là một trong những căn bệnh ung thư gây gánh nặng đáng kể đối với sức khỏe phụ nữ, đồng thời ảnh hưởng đến tâm lý, chất lượng sống và kinh tế của nhiều gia đình.

Theo TS.BS Lê Trí Chinh, Trưởng khoa Ngoại phụ khoa, Bệnh viện K, ung thư cổ tử cung hình thành khi các tế bào biểu mô lát hoặc biểu mô tuyến tại cổ tử cung phát triển bất thường, tăng sinh mất kiểm soát và có khả năng xâm lấn các mô lân cận, di căn đến những cơ quan như phổi, gan, bàng quang, âm đạo và trực tràng.

Khoảng 99% trường hợp ung thư cổ tử cung có liên quan đến virus HPV (Human Papillomavirus). Đây là nhóm virus lây truyền chủ yếu qua tiếp xúc tình dục, trong đó một số type nguy cơ cao có thể gây ra những biến đổi tế bào dẫn đến ung thư. Quá trình từ khi tế bào cổ tử cung biến đổi bất thường đến khi phát triển thành ung thư thường kéo dài nhiều năm. Khoảng thời gian này có thể từ 3 đến 7 năm, tạo cơ hội phát hiện và xử lý tổn thương trước khi bệnh tiến triển.

Tuy nhiên, giai đoạn sớm thường không có triệu chứng đặc hiệu. Khi bệnh biểu hiện rõ hơn, người bệnh có thể gặp tình trạng chảy máu âm đạo bất thường, chảy máu sau quan hệ tình dục, tiết dịch âm đạo bất thường hoặc đau vùng chậu. Những dấu hiệu này cũng có thể xuất phát từ các bệnh lý khác, nhưng cần được khám để xác định nguyên nhân.

Tâm lý ngại khám phụ khoa, chủ quan với những biểu hiện nhỏ hoặc không duy trì tầm soát định kỳ khiến nhiều phụ nữ đến viện khi bệnh đã tiến triển. Khi đó, việc điều trị có thể phức tạp hơn, cần phối hợp phẫu thuật, xạ trị hoặc hóa trị tùy giai đoạn.

Bên cạnh những rào cản trong tầm soát, thông tin lan truyền trên mạng xã hội cho rằng bé gái tiêm vaccine HPV có nguy cơ nhiễm virus hoặc mắc rối loạn chức năng buồng trứng, ảnh hưởng khả năng sinh sản, khiến một số phụ huynh lo ngại. Song, các chuyên gia cảnh báo những thông tin này có thể gây hoang mang và làm giảm tỷ lệ tiêm chủng. HPV là virus gây tổn thương ở da, niêm mạc, có thể gây mụn cóc sinh dục và một số bệnh ung thư, trong đó có ung thư cổ tử cung. Vaccine được sử dụng để tạo miễn dịch phòng ngừa các type virus nguy cơ cao mà vaccine bao phủ.

Về bản chất, vaccine HPV không chứa virus sống có khả năng gây nhiễm HPV. Các bằng chứng an toàn hiện có không cho thấy vaccine làm tăng nguy cơ suy buồng trứng nguyên phát hoặc gây vô sinh. Những khẳng định về rối loạn sinh sản cần được đánh giá dựa trên nghiên cứu khoa học đáng tin cậy, thay vì suy diễn từ mối liên hệ giữa tên bệnh và cơ quan sinh sản.

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đặt mục tiêu loại trừ ung thư cổ tử cung như một vấn đề sức khỏe cộng đồng thông qua chiến lược 90-70-90 vào năm 2030. Theo đó, 90% trẻ em gái được tiêm chủng đầy đủ vaccine HPV trước 15 tuổi; 70% phụ nữ được sàng lọc bằng phương pháp hiệu suất cao ở tuổi 35 và một lần nữa ở tuổi 45; 90% phụ nữ được chẩn đoán có tổn thương tiền ung thư hoặc ung thư được điều trị và quản lý phù hợp.

Việt Nam cũng ban hành Kế hoạch hành động quốc gia về phòng, chống ung thư vú và ung thư cổ tử cung giai đoạn 2026-2035, hướng tới mở rộng tiếp cận dịch vụ dự phòng, phát hiện sớm và điều trị. Các chuyên gia khuyến cáo trẻ em gái và phụ nữ nên tiêm vaccine HPV theo độ tuổi, lịch tiêm và hướng dẫn của cơ quan y tế. Vaccine có thể được tiêm từ 9 tuổi; tiêm ở độ tuổi sớm, trước khi có nguy cơ phơi nhiễm HPV, giúp phát huy hiệu quả phòng bệnh tốt hơn. Số liều phụ thuộc vào tuổi bắt đầu tiêm, loại vaccine và tình trạng miễn dịch. Tiêm vaccine HPV đúng lịch, tầm soát định kỳ và xử lý kịp thời tổn thương tiền ung thư là ba mắt xích quan trọng giúp bảo vệ sức khỏe, khả năng sinh sản và tính mạng phụ nữ.

Nghị quyết số 104/NQ-CP ngày 15/8/2022 của HPV được đưa vào Chương trình Tiêm chủng Mở rộng theo lộ trình từ năm 2026. Theo định hướng triển khai, nhóm được ưu tiên gồm trẻ em gái học lớp 6 và trẻ em gái 12 tuổi không đi học, đặc biệt tại các địa bàn khó khăn, vùng sâu, vùng xa. Việc tổ chức thực hiện được tính toán theo lộ trình, phù hợp với điều kiện nguồn lực và khả năng cung ứng vaccine.

Lê Nga