Thi lớp 10 rắc rối vì trường chuyên 'học lệch'

Phụ huynh cho con luyện môn chuyên để thi vào lớp 10 ngay từ cấp hai là đang đóng khung năng lực của học sinh quá sớm.

Năm lớp 10, tôi là học sinh giỏi Toán. Nhưng sang năm lớp 11, tôi lại đi thi học sinh giỏi Tin học. Một người bạn của tôi học rất giỏi Văn, nhưng sau đó lại đi thi học sinh giỏi Lịch sử vì giáo viên bộ môn "mượn".

Bộ Giáo dục đề xuất thi lớp 10 chuyên theo khối, khiến tôi suy nghĩ về cách phát hiện và bồi dưỡng học sinh có năng khiếu: Liệu có nhất thiết phải giỏi môn nào thì mới được tuyển chọn vào lớp chuyên môn đó?

Tôi khá bất ngờ hơn, khi nhiều giáo viên lại chấp nhận chuyện học lệch để có mũi nhọn, đỉnh cao trong thời đại mà nhà tuyển dụng cần ứng viên đa năng.

Thực tế, năng lực của một học sinh không phải lúc nào cũng nằm gọn trong một môn học. Người học tốt Toán thường có tư duy logic, khả năng phân tích và giải quyết vấn đề.

Những tố chất này cũng có thể giúp các em phát triển tốt ở Tin học, Vật lý hoặc những lĩnh vực khoa học tự nhiên khác. Người có năng lực ngôn ngữ, đọc hiểu và lập luận tốt cũng có thể học tốt Văn, Sử, Địa hoặc các môn khoa học xã hội.

Nói cách khác, một học sinh có tố chất phù hợp với một lĩnh vực chưa chắc đã thể hiện được hết năng lực nếu chỉ được đánh giá qua một môn thi duy nhất.

Vì vậy, tôi cho rằng tuyển sinh trường chuyên nên được nghiên cứu theo các khối năng lực rộng hơn, thay vì chỉ tuyển sinh theo từng môn học riêng biệt.

Hãy thử nhìn sang bóng đá. Một cầu thủ muốn trở thành tiền vệ giỏi cần có tốc độ, thể lực, khả năng quan sát, tư duy chiến thuật, kỹ năng xử lý bóng và phối hợp với đồng đội. Người đó không nhất thiết phải là vận động viên chạy nhanh nhất trong một cuộc thi điền kinh, cũng không cần phải vô địch một giải thể thao riêng lẻ nào. Điều quan trọng là tổng hòa những tố chất giúp họ chơi bóng tốt.

Giáo dục cũng có thể nhìn nhận năng lực học sinh theo cách tương tự. Một người muốn theo đuổi lĩnh vực khoa học tự nhiên không nhất thiết phải xuất sắc tuyệt đối ở riêng môn Toán, Lý hay Hóa ngay từ đầu.

Điều cần thiết là có nền tảng tư duy, khả năng tiếp thu và sự phù hợp với nhóm ngành đó. Tương tự, học sinh có thế mạnh về ngôn ngữ và tư duy xã hội cũng không nên bị giới hạn bởi kết quả của một môn thi đơn lẻ.

Chẳng hạn, thay vì chia trường chuyên thành các lớp chuyên Toán, chuyên Lý, chuyên Hóa, chuyên Sinh hay chuyên Văn, Sử, Địa, có thể nghiên cứu mô hình tuyển sinh theo một số khối năng lực như khoa học tự nhiên, khoa học xã hội, công nghệ - tin học và ngôn ngữ.

Trong mỗi khối, học sinh được đánh giá bằng một tổ hợp bài thi phù hợp, kết hợp giữa kiến thức nền tảng, tư duy logic, khả năng phân tích và giải quyết vấn đề.

Sau khi trúng tuyển, các em vẫn có thể được phân hóa sâu hơn theo môn học mà mình có thế mạnh hoặc định hướng phát triển.

Một học sinh vào khối khoa học tự nhiên có thể tập trung chuyên sâu vào Toán, Vật lý, Hóa học hoặc Sinh học. Em nào vào khối công nghệ có thể phát triển theo hướng Toán học, Tin học và tư duy thuật toán. Như vậy, việc tuyển sinh không đóng khung năng lực của học sinh quá sớm, nhưng vẫn bảo đảm mục tiêu đào tạo chuyên sâu của trường chuyên.

Thay vì chỉ tìm người giỏi nhất ở từng môn, tại sao chúng ta không thử tìm những học sinh có tố chất phù hợp với từng lĩnh vực, rồi tạo điều kiện để các em phát triển chuyên sâu?

Theo tôi, đó là hướng tuyển sinh trường chuyên đáng được nghiên cứu nếu mục tiêu cuối cùng là phát hiện và bồi dưỡng nhân tài.

Lê Minh