Với Trung Quốc, mùa đông thường không phải thời điểm lý tưởng cho các chuyến thăm cấp cao. Nhưng những tháng gần đây, Bắc Kinh lại trở nên nhộn nhịp bởi các hoạt động ngoại giao sôi động từ phương Tây.
Lãnh đạo hàng loạt quốc gia từ Anh, Canada, Pháp, Phần Lan cho tới Ireland đã lần lượt đến thăm Trung Quốc. Thủ tướng Đức Friedrich Merz dự kiến thăm Bắc Kinh trong tháng 2. Hầu hết đều là những chuyến thăm Trung Quốc đầu tiên của lãnh đạo các nước này sau nhiều năm, nhằm làm mới quan hệ đối tác với nền kinh tế lớn thứ hai thế giới.
Thủ tướng Anh Keir Starmer vừa kết thúc chuyến thăm 4 ngày tới Trung Quốc. Đây là lần đầu tiên một thủ tướng Anh thăm Trung Quốc trong vòng 8 năm qua.
"Họ nói rằng trong chính trị, 8 ngày là quãng thời gian dài, đằng này lại lên tới 8 năm", ông Starmer nói khi vừa đặt chân đến Bắc Kinh. Ông sau đó hội đàm với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và mô tả chuyến thăm là "lịch sử".
"Các lãnh đạo châu Âu thực sự đang chạy đua để gặp Chủ tịch Tập Cận Bình", Hosuk Lee-Makiyama, giám đốc Trung tâm Chính sách Kinh tế Chính trị Quốc tế châu Âu, nói với AFP.
Với Trung Quốc, đây không chỉ là chuỗi chuyến thăm mang tính nghi thức, mà còn là "làn gió phía Tây" chứa đựng những kỳ vọng lớn hơn về vị thế và vai trò của Bắc Kinh trong trật tự toàn cầu đang dịch chuyển.
Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình (phải) bắt tay Thủ tướng Anh Keir Starmer tại Bắc Kinh ngày 29/1. Ảnh: AP
Theo giới quan sát, nguồn cơn sâu xa của xu hướng này nằm ở những thay đổi trên trường quốc tế kể từ khi Tổng thống Mỹ Donald Trump nhậm chức. Chính sách thương mại và an ninh khó đoán của Mỹ dưới thời ông Trump cùng những lời đe dọa của Tổng thống Mỹ nhắm vào các đồng minh đang khiến nhiều quốc gia phương Tây bất an.
Các tuyên bố chỉ trích NATO, dọa áp thuế quan, hay lập luận rằng châu Âu và Canada "mắc nợ", khiến nền tảng hợp tác truyền thống giữa họ và Mỹ bị lung lay. Lời đe dọa sáp nhập Greenland hay Canada khiến niềm tin chiến lược vào Mỹ suy giảm nghiêm trọng.
"Tổng thống Trump với các biện pháp thuế quan đang phát đi tín hiệu rằng 'Mỹ không còn là đối tác thương mại đáng tin cậy'", William Alan Reinsch thuộc Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) tại Washington nhận định.
Để ứng phó, các nước phương Tây buộc phải đa dạng hóa đối tác, giảm mức độ phụ thuộc vào Mỹ. Trong bối cảnh đó, Trung Quốc nổi lên như một lựa chọn vừa mang tính kinh tế, vừa mang tính chiến lược.
"Ấn Độ và các thị trường mới nổi như Nam Mỹ quá nhỏ để đáp ứng nhu cầu từ các nền kinh tế phụ thuộc xuất khẩu của châu Âu", Lee-Makiyama nói.
Với Trung Quốc, "làn gió phía Tây" mang ý nghĩa chiến lược vượt xa lợi ích kinh tế ngắn hạn. Bắc Kinh coi đây là cơ hội củng cố hình ảnh của mình như một đối tác ổn định và dễ dự đoán, trong bối cảnh Mỹ ngày càng bị xem là thất thường.
Những thông điệp được Trung Quốc liên tục nhấn mạnh tại các diễn đàn quốc tế, từ Davos, Thụy Sĩ đến các cuộc gặp song phương, đều xoay quanh cam kết đa phương, mở cửa thị trường, thúc đẩy tăng trưởng xanh và đổi mới công nghệ.
Nỗ lực này dường như đã thu hút sự chú ý từ Thủ tướng Canada Mark Carney. Ông Carney thăm Bắc Kinh hồi giữa tháng 1, thông báo thiết lập "quan hệ đối tác chiến lược mới" với Bắc Kinh và một "thỏa thuận thương mại sơ bộ nhưng mang tính bước ngoặt" nhằm giảm thuế quan.
Tương tự, Thủ tướng Phần Lan Petteri Orpo khi thăm Trung Quốc từ ngày 25/1, đã nhấn mạnh ý định tăng cường thương mại và đầu tư song phương. Trong chuyến thăm Trung Quốc ngày 28-31/1, Thủ tướng Anh Starmer đã kêu gọi xây dựng một "mối quan hệ tinh tế hơn" giữa hai nước, đạt một số thỏa thuận về thương mại và đầu tư, tạo tiền đề để cải thiện quan hệ song phương.
"Các đồng minh của Mỹ cần đa dạng hóa để giảm thiểu rủi ro từ sự phụ thuộc vào Washington", Wang Yiwei, giáo sư quan hệ quốc tế tại Đại học Nhân dân Trung Quốc ở Bắc Kinh, nói. "Và một cách tự nhiên, họ đã lựa chọn Trung Quốc".
"Thực lực của Trung Quốc đã được tôn trọng. Lập trường của Trung Quốc cũng được tôn trọng", ông Wang tiếp tục.
Trung Quốc còn có thể mở rộng ảnh hưởng với phương Tây, khi các thỏa thuận thương mại, đầu tư và công nghệ không chỉ mang lại lợi ích thương mại, mà còn tạo ra những ràng buộc dài hạn. Khi chuỗi cung ứng, thị trường tiêu thụ và dòng vốn của phương Tây gắn chặt hơn với Trung Quốc, Bắc Kinh sẽ có thêm đòn bẩy trong đàm phán kinh tế và chính trị.
Trung Quốc đang cung ứng khoảng 1/3 tổng hàng hóa của thế giới, hơn 90% sản lượng đất hiếm, nguyên liệu quan trọng trong các ngành công nghệ cao, sản xuất 60-80% pin mặt trời, turbine gió và phương tiện điện. Trong quá khứ, Trung Quốc từng áp thuế, dừng nhập khẩu hoặc xuất khẩu các mặt hàng để gây sức ép với Hàn Quốc, Australia, Nhật Bản và Canada.
Quan trọng hơn, Trung Quốc kỳ vọng "làn gió phía Tây" sẽ làm suy yếu sự thống nhất của khối phương Tây do Mỹ dẫn dắt. Những lời đe dọa từ ông Trump về kiểm soát đảo Greenland của Đan Mạch đã gây rạn nứt nội bộ NATO, gián tiếp giúp ích cho nỗ lực của Trung Quốc.
"Khi ông Trump làm gia tăng chia rẽ giữa Mỹ và các đối tác truyền thống, Trung Quốc có thể tận dụng khoảng trống này để gia tăng lợi thế ngoại giao", Ryan Hass, Giám đốc Trung tâm Trung Quốc John L. Thornton thuộc Viện Brookings, nhận định.
"Khoảng cách ngày càng lớn giữa Mỹ và các đồng minh truyền thống đã trao cho Bắc Kinh dư địa lớn hơn trong ngoại giao với họ", ông Hass nói tiếp. "Bắc Kinh không còn thấy cần phải nhượng bộ để kéo các nước này lại gần mình, điều họ cần làm chỉ là giữ lập trường ổn định, dễ đoán và kiên định với những mục tiêu cốt lõi".
Điều đó có thể khiến châu Âu và các đồng minh phương Tây khác gặp khó khăn hơn trong việc phản ứng hoặc gây sức ép đối với những vấn đề chiến lược.
Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình (phải) bắt tay Thủ tướng Canada Mark Carney tại Bắc Kinh ngày 16/1. Ảnh: Reuters
Tuy vậy, một số nhà phân tích về Trung Quốc cho rằng việc các nước phương Tây điều chỉnh chiến lược hiện nay chỉ là sự xoay trục mang tính ngắn hạn.
Theo họ, Mỹ từ lâu đã đóng vai trò bảo trợ cho hệ thống thương mại toàn cầu, tạo điều kiện để các đồng minh và đối tác phát triển thịnh vượng. Trong khi đó, nhiều quốc gia không hài lòng khi hàng hóa Trung Quốc ồ ạt vào thị trường của họ, khiến cán cân thương mại bị lệch theo hướng có lợi cho Bắc Kinh.
"Đây thuần túy là một biện pháp chiến thuật tạm thời của phương Tây, không phải sự tái định hướng về phía Trung Quốc", Shen Dingli, chuyên gia quan hệ quốc tế tại Thượng Hải, cho biết.
Như Tâm (Theo Washington Post, BBC, France 24)