Olympic mùa Đông đang phải đối mặt với những thách thức thực tế về biến đổi khí hậu, dù nước chủ nhà quảng bá về tính bền vững, chuyến đi giảm phát thải carbon hay khăn trải bàn chỉ làm từ linen và sợi tái chế.
Cùng với Milan, Cortina d'Ampezzo (Italy) là thành phố đăng cai Olympic mùa Đông trong ngày 6-22/2. Đây là lần đăng cai thứ hai của Cortina d'Ampezzo, sau năm 1956.
So với lần đăng cai 70 năm trước, nhiệt độ trung bình tại Cortina d'Ampezzo tăng 3,6 độ C (6,4 độ F). Theo tổ chức khí hậu Climate Central, xu hướng nóng lên làm giảm số ngày đóng băng. Số ngày đóng băng tại Cortina d'Ampezzo giảm 41 ngày trong năm, tương đương 19%.
Nhiệt độ tại Cortina (độ F). Nguồn: Climate Central
So với 50 năm trước, độ dày tuyết giảm 15 cm, buộc ban tổ chức phải xây dựng bốn hồ chứa trên cao để phun 2,3 triệu m3 tuyết nhân tạo, phục vụ các cung đường trượt tuyết vốn cần độ dày 1,5 mét. Nước trong các hồ chứa này phần lớn được bơm lên từ những dòng sông địa phương đang cạn kiệt.
Olympic mùa Đông ra đời năm 1924, tổ chức bốn năm một lần. Đến nay, thế vận hội này đã trải qua 25 kỳ, được tổ chức bởi 21 thành phố. Trong số đó, do hiện tượng nóng lên toàn cầu, giới khoa học dự báo chỉ còn 8 thành phố đủ lạnh để đăng cai sự kiện.
Martin Müller, giáo sư khoa địa lý và phát triển bền vững tại Đại học Lausanne (Thụy Sĩ), nói mọi kỳ Olympic hiện nay đều tự nhận là bền vững, nhưng "nói không đi đôi với làm".
Thực tế, 25 năm trước, Ủy ban Olympic Quốc tế (IOC) đã khởi xướng sáng kiến Tác động của Thế vận hội Olympic (OGI) nhằm thiết lập các tiêu chuẩn bền vững cho thành phố đăng cai trong tương lai. Sáng kiến này gồm 126 chỉ số kinh tế, môi trường và văn hóa xã hội, đồng thời yêu cầu các thành phố đăng cai hợp tác với một đối tác nghiên cứu độc lập. Bởi tính quá khắt khe, OGI đã bị hủy bỏ vào năm 2017.
Để đảm bảo tính bền vững, một năm trước, Olympic Italy đã mời nhiều đơn vị môi trường tham gia thảo luận cách thức tổ chức. Tuy nhiên, đại diện Quỹ Bảo tồn Thiên nhiên Thế giới (WWF) Italy - một trong những đơn vị được mời - cho biết họ buộc phải rút lui. Bởi lẽ, nhà tổ chức chỉ muốn hướng đến tính bền vững về mặt hình thức.
The Guardian nhận định tuyên bố bền vững của sự kiện này là "lời nói dối vĩ đại". Bên cạnh việc bơm tuyết nhân tạo, họ đã chặt khu rừng Bosco di Ronco để mở rộng không gian cho đường đua xe trượt tuyết. Công viên trượt tuyết cũng được xây mới trên một ngọn núi ở Livigno, dù một công trình tương tự đã hiện diện tại thung lũng liền kề.
Một khẩu pháo tuyết đang hoạt động tại Bormio, một trong nhiều điểm tổ chức Olympic mùa Đông Milano Cortina 2026, Italy, ngày 29/1. Ảnh: Reuters
Thêm vào đó, ban tổ chức tuyên bố 85% công trình xây dựng phục vụ Olympic là có sẵn hoặc chỉ được xây dựng tạm thời. Nhưng thực tế, họ lên kế hoạch xây 98 công trình, chỉ 13% phục vụ cho công trình thiết yếu. 87% còn lại là đường sá, bãi đỗ, sẽ được xây sau khi thế vận hội kết thúc. 60% dự án được miễn đánh giá tác động môi trường.
Tránh xây dựng cơ sở hạ tầng mới cũng là một trong những khuyến nghị của tổ chức Các nhà khoa học vì trách nhiệm toàn cầu (SGR). Tháng trước, họ công bố báo cáo ước tính sự kiện Olympic năm nay thải khoảng 930.000 tấn CO2e (CO2 tương đương) từ hoạt động chuẩn bị, xây dựng cơ sở hạ tầng, tổ chức và đi lại của khán giả.
Ngoài ra, các thỏa thuận tài trợ từ ba gã khổng lồ phát thải cao gồm tập đoàn dầu khí Eni, nhà sản xuất ôtô Stellantis và hãng hàng không ITA Airways, làm tăng lượng khí thải gián tiếp thêm 1,3 triệu tấn CO2e. Theo ước tính, tổng phát thải từ khâu tổ chức và ba thỏa thuận tài trợ trên sẽ làm trầm trọng hơn hiện tượng nóng lên toàn cầu, nguy cơ mất đi 5,5 km2 diện tích tuyết phủ và hơn 34 triệu tấn sông băng.
Tiến sĩ Stuart Parkinson - Giám đốc điều hành của SGR và Andrew Simms - đồng Giám đốc của Viện Thời tiết mới (NWI) lưu ý trong 5 năm qua, nước chủ nhà Italy đã mất 265 khu resort trượt tuyết vì biến đổi khí hậu. Ngọn đuốc Olympic mùa Đông tiếp theo sẽ được họ trao cho Pháp, nơi cũng chứng kiến lượng tuyết tan nhanh không kém, khiến hơn 180 khu trượt tuyết trở thành "resort ma".
Biểu tượng vòng tròn Olympic trên Sân vận động Cortina Curling Olympic, Cortina, Italy, ngày 25/1. Ảnh: Reuters
Để tổ chức một kỳ Olympic bền vững, ông Müller đề xuất mỗi kỳ có thể được tổ chức ở nhiều địa điểm khác nhau thay vì một điểm duy nhất, nhằm giảm số người phải di chuyển quãng đường dài. Ban tổ chức cũng cần lựa chọn những địa điểm đăng cai phù hợp, có thể tận dụng hoặc cải tạo các địa điểm hiện có để tổ chức từng sự kiện, thay vì xây dựng cơ sở hạ tầng mới.
Nhiều quốc gia có ý định đăng cai cũng muốn giảm quy mô Thế vận hội để tiết kiệm chi phí. Nếu IOC tiếp tục hoạt động như bình thường, Müller cho rằng Olympic mùa Đông sẽ "bước vào giai đoạn suy thoái nhanh chóng", dẫn đến nguy cơ các quốc gia tiềm năng không còn muốn đăng cai do chi phí quá cao, hay người dân và cộng đồng thành phố đăng cai mệt mỏi vì tình trạng quá tải du lịch.
Khi điều kiện hoạt động cho các môn thể thao mùa đông không còn thuận lợi, việc cân nhắc ưu tiên lợi ích của bên nào sẽ trở nên khó khăn hơn bao giờ hết.
Bảo Bảo (theo The Guardian, SGR)