Tính toán của Iran khi tập kích Bahrain
Tập kích Bahrain dường như là cách để Iran dùng sức ép quân sự củng cố vị thế đàm phán với Mỹ, nhưng cũng có nguy cơ đẩy vùng Vịnh vào vòng leo thang mới.
Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) ngày 15/11 tuyên bố triển khai 6 máy bay không người lái (UAV) tự sát Shahed-136 nhằm vào radar tại trận địa phòng không Mỹ bố trí ở căn cứ trực thăng Rifaa ở Bahrain. Đây là lần thứ hai Bahrain hứng chịu đòn tập kích từ Iran trong vòng 3 ngày qua.
Cuộc tấn công khiến giới chức Bahrain lần đầu tiên kích hoạt còi báo động và kêu gọi người dân tìm nơi trú ẩn kể từ tháng 9, chấm dứt nhiều tuần yên ắng. IRGC tuyên bố đây là động thái trả đũa các cuộc không kích của Mỹ nhằm vào Iran.
Bahrain, nơi đặt căn cứ Hải quân Hạm đội 5 của Mỹ, từng bị hàng trăm UAV và tên lửa của Iran nhắm mục tiêu trong những tháng đầu của cuộc chiến. Tình hình đã lắng xuống trong những tháng qua, nhưng Bahrain và các nước vùng Vịnh vẫn chưa nguôi nỗi lo về nguy cơ Iran nối lại các cuộc tấn công nhằm vào họ bất kỳ lúc nào.
Iran hồi tuần trước đã nổi giận khi Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh (GCC) cho rằng Tehran sẽ phải bồi thường cho các nước láng giềng vì đã tấn công vào lãnh thổ của họ, điều mà chính Iran cũng đang tìm kiếm trong bất kỳ thỏa thuận nào với Mỹ.
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei ngày 15/11 cho rằng các nước vùng Vịnh không có quyền đòi bồi thường, vì họ đã "trực tiếp tham gia hành động gây hấn quân sự" hoặc cho phép Mỹ sử dụng không phận, lãnh thổ của mình để tấn công vào Iran.
Ảnh vệ tinh căn cứ Riffa và UAV Iran triển khai trong video công bố hôm 15/11. Video: X/IranObserver
Ebtesam Al-Ketbi, nhà nghiên cứu thuộc Trung tâm Chính sách Emirates, hôm 15/11 cho rằng cuộc tập kích bất ngờ vào Bahrain là cách để Iran phát đi thông điệp tới các quốc gia vùng Vịnh rằng phải gánh chịu hậu quả của một cuộc chiến mà họ không lựa chọn, đồng thời từ bỏ yêu cầu bồi thường.
Các cuộc tấn công mới của Iran diễn ra sau khi Tổng thống Donald Trump tuyên bố Mỹ sẽ duy trì "hiện trạng" xung đột. Tuần trước, ông nói rằng khả năng leo thang quân sự quy mô lớn là không cao, nhưng đồng thời cho rằng không cần một giải pháp ngoại giao để chấm dứt chiến tranh.
"Cuộc tấn công Bahrain đánh dấu việc Iran quay lại sử dụng lãnh thổ các nước vùng Vịnh làm nơi trao đổi thông điệp quân sự với Mỹ", Ebtesam Al-Ketbi nhận định.
Chuyên gia này thêm rằng Iran muốn gia tăng sức ép quân sự nhưng tránh để tình hình leo thang thành cuộc đối đầu toàn diện, qua đó cải thiện vị thế trên bàn đàm phán.
"Tuy nhiên, các cuộc tấn công liên tiếp nhằm vào Bahrain tiềm ẩn nguy cơ tính toán sai lầm và có thể châm ngòi cho một vòng leo thang mới", Al-Ketbi cảnh báo.
Một tên lửa được trưng bày tại khu triển lãm của IRGC ở ngoại ô Tehran ngày 9/11. Ảnh: AP
Một dấu hiệu cho thấy lo ngại ngày càng gia tăng về nguy cơ xung đột tái bùng phát là việc GCC tuần trước thông báo thành lập sở chỉ huy hiện đại tại Kuwait, đồng thời triển khai lực lượng tới cơ sở này.
Tổng thư ký GCC Jasem Mohamed Al Budaiwi cho biết động thái này thể hiện "cam kết mạnh mẽ của các nước vùng Vịnh trong việc bảo vệ an ninh và chủ quyền của các quốc gia thành viên", sau các cuộc tấn công của Iran.
Iran gần đây gia tăng tập kích tàu thuyền ở vịnh Ba Tư, đồng thời tuyên bố một số tàu chở dầu đã va phải thủy lôi do họ rải khi tìm cách "đi qua trái phép" eo biển Hormuz.
Đối với Tehran, việc các nước vùng Vịnh những tuần qua tăng xuất khẩu năng lượng lên gần mức trước chiến tranh, cùng với giá dầu giảm mạnh, khiến Iran mất đi đòn bẩy quan trọng trên bàn đàm phán. Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cho biết xuất khẩu dầu của các nước vùng Vịnh, không tính Oman, đạt 18,4 triệu thùng mỗi ngày trong tháng 10, thấp hơn khoảng 26% so với mức trước chiến tranh.
Trong khi đó, Iran đã không thể xuất khẩu lượng dầu thô đáng kể nào trong hơn hai tháng qua do lệnh phong tỏa cảng biển của Mỹ.
Iran đã yêu cầu Mỹ chấm dứt phong tỏa, từng bước dỡ bỏ các lệnh trừng phạt quốc tế và giải phóng hàng tỷ USD tài sản bị đóng băng như những điều kiện để nối lại đàm phán với Washington.
Tim Lister, nhà phân tích của CNN, cho hay sức ép kinh tế đối với Iran dường như ngày càng gia tăng, dù các quan chức cấp cao ở Tehran khẳng định nước này có thể chịu đựng áp lực và vẫn tiếp cận được ngoại tệ mạnh để hỗ trợ đồng rial đang mất giá.
Tuần trước, Phó tổng thống Esmail Saghab Esfahani thừa nhận tình trạng thiếu hụt nguồn cung nhiên liệu và cho biết người dân Iran không còn có thể trông cậy vào các trạm xăng để đáp ứng nhu cầu.
"Tuy nhiên, vẫn chưa có dấu hiệu công khai nào cho thấy chính quyền Iran sẵn sàng thỏa hiệp", Aida Karimi, nhà phân tích của CNN, cho hay.
Vị trí vịnh Ba Tư và eo biển Hormuz. Đồ họa: Guardian
Mohammed Bagher Ghalibaf, chủ tịch quốc hội Iran, ngày 15/11 tuyên bố việc Washington muốn đàm phán hay chiến tranh đều không phải là vấn đề với Iran.
"Nếu lần này Mỹ lại mắc sai lầm, năng lực và ý chí của các lực lượng vũ trang Iran sẽ quyết định phạm vi chiến trường", ông nói.
Danny Citrinowicz, chuyên gia cấp cao tại Viện Nghiên cứu An ninh Quốc gia Israel, cho hay Washington có thể cho rằng họ đủ khả năng duy trì lệnh phong tỏa trong thời gian dài, nhưng Iran coi đây là mối đe dọa trực tiếp đối với nền kinh tế, chủ quyền và an ninh quốc gia. Trong bối cảnh đó, các đòn tập kích vào Bahrain được Iran coi là cách phản ứng phù hợp mà không khiến chiến sự vượt quá tầm kiểm soát.
"Iran nhiều lần cho thấy nước này sẵn sàng chấp nhận những tổn thất kinh tế rất lớn thay vì từ bỏ những lợi ích quốc gia cốt lõi mà giới lãnh đạo coi trọng", Citrinowicz lưu ý.
Thanh Tâm (Theo CNN, Washington Post, NY Times)