Thiếu đất để di dời doanh nghiệp gây ô nhiễm

Sau hai năm rưỡi, TP HCM chỉ mới di dời được 40% các cơ sở sản xuất gây ô nhiễm ra khỏi khu dân cư, 60% còn lại phải chuyển đi trong năm nay. Nguyên nhân chính của việc chậm trễ là thành phố không đủ quỹ đất cho các doanh nghiệp "định cư".

Theo quyết định của UBND TP HCM ra ngày 8/7/2002, đến cuối năm 2005 phải chuyển toàn bộ 1.235 doanh nghiệp, cơ sở sản xuất gây ô nhiễm. Tuy nhiên, tính đến tháng 1 vừa qua mới có 532 cơ sở thực hiện di dời, khắc phục ô nhiễm, chuyển đổi ngành nghề, ngưng sản xuất... Trong đó chỉ có 150 cơ sở thực hiện phương án di dời thực sự.

Ban chỉ đạo di dời cho rằng thành phố đã không chuẩn bị đủ quỹ đất cũng như các điều kiện cần thiết. Hiện đất trong các khu công nghiệp (KCN) chỉ còn 147 ha, đáp ứng được khoảng 20% trong tổng nhu cầu 730 ha. Các KCN có cơ sở hạ tầng tốt, gần nội thành như KCN Tân Tạo, Tân Bình... không tiếp nhận thêm các doanh nghiệp thuộc diện di dời.

Hiện chỉ còn 3 KCN có khả năng tiếp nhận là Lê Minh Xuân, Hiệp Phước và Tân Phú Trung. KCN Hiệp Phước được chọn là nơi quy hoạch tiếp nhận các cơ sở sản xuất ô nhiễm nguồn nước, nhưng lại không đủ nước cung cấp cho các doanh nghiệp di dời vào. Về diện tích, phải có 100 ha cho hơn 195 cơ sở ngành nhuộm và thuộc da, nhưng giai đoạn 1 chỉ mới chuẩn bị được 30 ha, giai đoạn 2 đang chuẩn bị phương án đền bù giải tỏa. Dự án nhà máy xử lý nước sông Xoài Rạp (5.000 m2/ngày) cũng đang trong quá trình xem xét. KCN Lê Minh Xuân còn đang tiến hành san lấp, Tân Phú Trung đền bù được khoảng 100 ha nhưng diện tích lại không được liền thửa.

Phần lớn các đơn vị phải di dời là cơ sở sản xuất kinh doanh quy mô nhỏ, vốn ít, nhu cầu mặt bằng chỉ vài trăm m2, trong khi quy hoạch chi tiết trong các KCN hiện nay chỉ dành cho các doanh nghiệp có quy mô lớn hàng nghìn m2. Giá thuê mặt bằng nhà xưởng tại các KCN lại cao. Tại KCN Lê Minh Xuân, giá cho thuê dự kiến 50-60 USD/m2, KCN Tân Phú Trung 46 USD/m2. Có KCN quy định doanh nghiệp thuê kho xưởng phải đóng tiền thế chân 6 tháng.

Các chính sách hỗ trợ của thành phố cũng chưa đến tay doanh nghiệp. Trong hai năm 2003, 2004 chỉ có 16 doanh nghiệp được thành phố hỗ trợ 11 tỷ đồng để di dời. Có 22 doanh nghiệp đầu tư đổi mới máy móc thiết bị, xử lý chất thải, còn lại hơn 500 cơ sở di dời hầu như sử dụng lại máy móc thiết bị cũ, lạc hậu, không trang bị hệ thống xử lý nước thải. Vì thế tình trạng ô nhiễm vẫn không được xử lý triệt để. Tại khu vực kênh Thầy Cai - An Hạ, nhiều đường ống dẫn nước thải của hàng chục doanh nghiệp trong KCN Tân Phú Trung vẫn xả trực tiếp ra dòng kênh, biến dòng kênh thành dòng nước đen ngòm, bốc mùi hôi thối. Vừa qua, Sở Tài nguyên môi trường đã kiểm tra 57 cơ sở sản xuất cao su, nhuộm, hóa chất, giấy tái sinh... trong KCN này, phát hiện có đến 34 cơ sở không có hệ thống xử lý nước thải, đặt đường ống dẫn nước thải xả trực tiếp ra dòng kênh.

Ông Mai Quốc Bình, Phó chủ tịch UBND TP HCM, Trưởng ban chỉ đạo di dời cho biết, thành phố sẽ yêu cầu các KCN dành 15% quỹ đất tiếp nhận cơ sở di dời. Các công ty đầu tư phải gấp rút hoàn thành cơ sở hạ tầng, đảm bảo thời gian tiếp nhận doanh nghiệp. Các cơ sở sản xuất nhỏ sẽ tập trung thành làng nghề diện tích 150 ha tại KCN Lê Minh Xuân. Bên cạnh đó, thành phố đưa ra nhiều biện pháp chế tài, tăng mức phạt tối đa lên đến 70 triệu đồng, kiên quyết buộc các cơ sở ô nhiễm ngưng hoạt động nếu không thực hiện các biện pháp giảm thiểu ô nhiễm.

Sơn Anh